​Intervistë me drejtoreshën e CEF-it: Reformat që vendosin fatin ekonomik – A është gati Kosova?

Në një kohë kur ekonomitë përballen me pasiguri globale dhe presione për reforma të thella, mënyra se si menaxhohen financat publike bëhet përcaktuese për stabilitetin dhe zhvillimin afatgjatë të një vendi. Për Kosovën, kjo nuk është vetëm çështje teknike, është një provë konkrete e aftësisë për të ndërtuar institucione të besueshme dhe për t’u afruar me standardet evropiane.

Nga sfidat e menaxhimit të financave publike deri te përafrimi me standardet e Bashkimit Evropian, rruga e Kosovës drejt një sistemi më të qëndrueshëm financiar kërkon jo vetëm politika të mira, por edhe zbatim të fortë dhe kapacitete institucionale të qëndrueshme.

Në këtë kontekst, Qendra për Ekselencë në Financa (CEF) shfaqet si një partner kyç për vendet e rajonit, duke ndihmuar në shndërrimin e reformave nga dokumente strategjike në rezultate konkrete. Përmes bashkëpunimit me institucione publike dhe programeve të specializuara, CEF ka ndikuar drejtpërdrejt në përmirësimin e qeverisjes financiare dhe rritjen e profesionalizmit në administratën publike.

Kosova, e përfshirë aktivisht në këto procese, ka bërë hapa të rëndësishëm në drejtim të reformave fiskale dhe integrimit evropian. Megjithatë, sfidat mbeten – nga forcimi i transparencës dhe llogaridhënies, deri te zhvillimi i kapaciteteve njerëzore dhe institucionalizimi i praktikave moderne të menaxhimit financiar.

Në një intervistë për KosovaPress, drejtoresha e Qendrës për Ekselencë në Financa (CEF), Jana Repanšek flet për rolin konkret të kësaj organizate, progresin e Kosovës, sfidat aktuale dhe perspektivat për të ardhmen. Ajo ndan gjithashtu këshilla të vlefshme për institucionet dhe të rinjtë që synojnë të kontribuojnë në zhvillimin e sektorit publik dhe financiar.

Intervistën e plotë me shkrim mund ta lexoni si në vijim:

KosovaPress: znj. Repanšek, cili është roli konkret i CEF-it dhe si ndikon kjo organizatë në zhvillimin e sektorit financiar në rajon, përfshirë Kosovën?

Jana Repanšek: CEF vepron si një platformë rajonale që mbështet shndërrimin e prioriteteve të reformave në rezultate praktike dhe të zbatueshme. Ne punojmë drejtpërdrejt me ministritë e financave, bankat qendrore, administratat tatimore dhe institucionet e auditimit për të forcuar sistemet e menaxhimit të financave publike.

Roli ynë është të mbështesim institucionet në shndërrimin e prioriteteve të BE-së – si stabiliteti fiskal, transparenca dhe llogaridhënia – në politika konkrete, mjete dhe praktika. Gjatë 25 viteve të fundit, kemi mbështetur më shumë se 120 institucione dhe kemi angazhuar mbi 30,000 zyrtarë publikë në Evropën Juglindore dhe Lindore, duke siguruar që reformat jo vetëm të hartohen, por edhe të zbatohen në mënyrë efektive.Në kontekstin e Kosovës, kjo përfshin mbështetjen e përpjekjeve për qeverisje më të fortë fiskale, koordinim dhe komunikim më të mirë të reformave, si dhe kapacitete të përmirësuara për menaxhimin e burimeve publike në përputhje me standardet e BE-së.

Si e vlerësoni progresin e Kosovës në reformat e menaxhimit të financave publike në vitet e fundit?

Jana Repanšek: Kosova ka ndërmarrë një sërë hapash të rëndësishëm në vitet e fundit në lidhje me menaxhimin e financave publike, përfshirë përpjekjet për digjitalizim, përmirësimin e administratës tatimore dhe përafrimin me kornizat fiskale të BE-së. Miratimi i Agjendës së Reformave dhe pjesëmarrja në Planin e Rritjes së BE-së përfaqësojnë zhvillime të vazhdueshme të politikave në këtë fushë. Megjithatë, vëmendja e vazhdueshme tashmë po drejtohet drejt zbatimit dhe operacionalizimit të këtyre reformave.

Cilat janë sfidat kryesore me të cilat përballet Kosova në forcimin e transparencës dhe llogaridhënies fiskale?

Jana Repanšek: Kosova vazhdon të përballet me disa sfida në forcimin e transparencës dhe llogaridhënies fiskale, përfshirë kufizimet në kapacitetet administrative, çështjet e cilësisë së të dhënave dhe kompleksitetin e koordinimit të reformave ndërmjet institucioneve. Për më tepër, forcimi i sistemeve të auditimit, përmirësimi i mekanizmave të monitorimit dhe sigurimi i zbatimit të qëndrueshëm të masave kundër korrupsionit mbeten prioritete thelbësore.

Si po kontribuon konkretisht CEF në mbështetjen e institucioneve të Kosovës në rrugën drejt standardeve të BE-së?

Jana Repanšek: CEF ofron mbështetje shumë të synuar dhe praktike. Për shembull, ne po punojmë me institucionet publike të Kosovës për vlerësimin e ndikimit fiskal të reformave në fusha si tranzicioni digjital dhe ai i gjelbër. Gjithashtu organizojmë punëtori të specializuara – si trajnimi i ardhshëm për auditimin e reformave në Prishtinë – dhe mbështesim zhvillimin e mjeteve për koston, monitorimin dhe vlerësimin e reformave. Përmes nismave rajonale dhe të financuara nga BE-ja si “Reformat strukturore të integruara më mirë brenda kornizave fiskale” (FISR2), ne e ndihmojmë Kosovën të integrojë më mirë reformat strukturore në proceset e planifikimit fiskal dhe të përafrohet me kërkesat e BE-së.

Sa e rëndësishme është pjesëmarrja e Kosovës në nisma rajonale si FISR2?

Jana Repanšek: Është jashtëzakonisht e rëndësishme. Këto nisma i ofrojnë Kosovës mundësi për të mësuar nga përvoja e vendeve fqinje dhe për të shkëmbyer praktika, si dhe për të krahasuar progresin me vendet e rajonit. Për shembull, në kuadër të FISR2, vendet kanë përmirësuar ndjeshëm kostimin e reformave, vlerësimin e ndikimit fiskal, monitorimin dhe transparencën. Një bashkëpunim i tillë rajonal mund të kontribuojë në forcimin e kapaciteteve institucionale dhe në mbështetjen e proceseve më të informuara të reformave në kontekstin e integrimit në BE.

Si mund të përfitojnë profesionistët dhe institucionet e Kosovës nga programet dhe trajnimet e CEF-it?

Jana Repanšek: CEF fokusohet në ndërtimin e aftësive praktike dhe kapaciteteve institucionale. Profesionistët përfitojnë nga trajnimet e aplikuara, shkëmbimet me kolegë, programet e certifikimit dhe qasja në rrjete rajonale. Një aspekt kyç i kësaj qasjeje është puna me ekipe dhe jo vetëm me individë, gjë që mbështet shpërndarjen dhe ruajtjen e njohurive brenda institucioneve dhe kontribuon në zhvillim më të qëndrueshëm të kapaciteteve me kalimin e kohës.

Çfarë roli luajnë auditimi i brendshëm dhe i jashtëm si dhe reformat në kontabilitet në përmirësimin e qeverisjes publike në Kosovë?

Jana Repanšek: Ato janë thelbësore. Sistemet e forta të auditimit dhe kontabilitetit sigurojnë që fondet publike të përdoren në mënyrë efikase, transparente dhe në përputhje me ligjin. Reformat si kalimi drejt kontabilitetit në bazë të akrualit dhe forcimi i sistemeve të kontrollit të brendshëm përmirësojnë vendimmarrjen, reduktojnë rreziqet dhe rrisin besimin e publikut në institucione.

A mendoni se kapacitetet institucionale në Kosovë janë të mjaftueshme për të zbatuar reforma komplekse fiskale dhe ekonomike?

Jana Repanšek: Ekziston një bazë solide, por nevojitet forcim i mëtejshëm. Përpjekjet e vazhdueshme po drejtohen në fusha si stabiliteti i stafit, koordinimi ndërmjet institucioneve dhe forcimi i mëtejshëm i kapaciteteve teknike për të mbështetur zbatimin e reformave komplekse fiskale dhe ekonomike. Lajmi i mirë është se me investime të vazhdueshme në aftësi dhe sisteme, këto boshllëqe mund të adresohen relativisht shpejt. Kosova ka investuar në njohuri, prandaj jam optimiste për kapacitetet institucionale.

Si mund të përfitojë Kosova nga përvojat e vendeve të tjera në rajon në menaxhimin e financave publike?

Jana Repanšek: Përvoja rajonale mund të shërbejë si një pikë referimi e vlefshme për Kosovën në fushën e menaxhimit të financave publike. Vende si Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi kanë zbatuar me sukses reforma në fusha si sistemet e auditimit dhe planifikimi fiskal. Përmes qasjes së të mësuarit ndërmjet kolegëve të CEF-it, këto përvoja mund të ndahen dhe të përshtaten, duke i mundësuar Kosovës të mbështetet në zgjidhje të testuara dhe të ndërtojë mbi njohuritë ekzistuese në rajon, në vend që të nisë gjithçka nga e para.

Në çfarë mënyre reformat në kontabilitet dhe auditim ndikojnë drejtpërdrejt në zhvillimin ekonomik të Kosovës?

Jana Repanšek: Këto reforma kontribuojnë në forcimin e besueshmërisë dhe transparencës së financave publike, që është një faktor i rëndësishëm për tërheqjen e investimeve dhe sigurimin e rritjes së qëndrueshme ekonomike. Raportimi financiar i përmirësuar dhe mbikëqyrja më e fortë i mundësojnë gjithashtu qeverisë të shpërndajë burimet në mënyrë më efektive, përfshirë në fusha si infrastruktura, shërbimet sociale dhe zhvillimi ekonomik.

Sa i rëndësishëm është zhvillimi i kapitalit njerëzor dhe parandalimi i “rrëshqitjes së trurit” për suksesin e reformave në Kosovë?

Jana Repanšek: Është absolutisht thelbësor! Reformat zbatohen nga njerëzit, jo vetëm nga sistemet. Përmes nismave si programi WeLead i financuar nga BE-ja, ne fokusohemi në forcimin e lidershipit, menaxhimin e talenteve dhe mbajtjen e tyre brenda institucioneve publike. Pa profesionistë të aftë dhe të motivuar, edhe reformat më të mira të hartuara nuk mund të kenë sukses.

Cilat janë prioritetet kryesore të Kosovës në vitet e ardhshme për të ndërtuar një sistem më të qëndrueshëm dhe të besueshëm të financave publike?

Jana Repanšek: Për një sistem të besueshëm të financave publike, është e rëndësishme të vazhdohet me forcimin e kornizës së menaxhimit të financave publike, përfshirë bazën ligjore dhe institucionale, përmirësimin e vlerësimit të rreziqeve fiskale dhe zhvillimin e mëtejshëm të sistemeve të auditimit dhe llogaridhënies. Përafrimi i vazhdueshëm me standardet e BE-së mbetet gjithashtu i rëndësishëm në këtë kontekst. Po aq e rëndësishme është përmirësimi i koordinimit ndërmjet institucioneve dhe sigurimi i zbatimit të qëndrueshëm të reformave.

Cilat janë prioritetet kryesore të CEF-it për vitet e ardhshme dhe a ka projekte konkrete të planifikuara për Kosovën?

Jana Repanšek: CEF do të vazhdojë të fokusohet në forcimin e sistemeve të menaxhimit të financave publike, mbështetjen e reformave të orientuara drejt BE-së dhe ndërtimin e kapaciteteve institucionale në të gjithë rajonin. Në kontekstin e Kosovës, kjo përfshin mbështetje të vazhdueshme për zhvillimin e sistemeve të auditimit dhe monitorimit të reformave, si dhe aktivitete për zhvillimin e kapaciteteve në fusha si tatimi i gjelbër, transformimi digjital, menaxhimi i aseteve publike, reduktimi i barrës administrative dhe lufta kundër pastrimit të parave — të gjitha këto në varësi të burimeve të disponueshme për mbështetjen e këtyre projekteve.

Çfarë mesazhi do t’u jepnit të rinjve në Kosovë që duan të ndërtojnë karrierë në financa dhe administratë publike?

Jana Repanšek: Shërbimi publik ofron një mundësi unike për të pasur ndikim real në shoqëri. Këshilla ime është të vazhdoni të investoni në zhvillimin e aftësive, të qëndroni kureshtarë dhe të angazhoheni në mundësi ndërkombëtare të të mësuarit. Përkushtimi ndaj transparencës, inovacionit dhe vlerave Evropiane mbetet i rëndësishëm për zhvillimin e qëndrueshëm dhe funksional të administratës publike dhe sistemeve të financave publike.

Në kontekstin e pasigurive globale ekonomike, çfarë këshille do t’u jepnit institucioneve të Kosovës për menaxhimin e krizave financiare?

Jana Repanšek: Fokusohuni në ndërtimin e institucioneve rezistente. Sistemet e forta të menaxhimit të financave publike, politikat fiskale të shëndosha dhe qeverisja transparente janë mbrojtja më e mirë ndaj pasigurive. Në të njëjtën kohë, investimi i vazhdueshëm në kapitalin njerëzor, digjitalizimin dhe tranzicionin e gjelbër do ta pozicionojë Kosovën për rritje të qëndrueshme afatgjatë.