POLITIKATË FUNDIT

Rrëzuam një sistem, por nuk ndërtuam një shtet!

Të ndërtosh një shtet demokratik nuk do të thotë thjesht të rrëzosh një sistem politik, të ndryshosh flamujt, simbolet, institucionet, ligjet apo emrat e drejtuesve. Këto janë vetëm shenjat e jashtme të një transformimi. Ndërtimi i vërtetë i demokracisë kërkon diçka shumë më të thellë: krijimin e themeleve të qëndrueshme juridike, institucionale, morale dhe qytetare, mbi të cilat mund të ngrihet një shtet që u shërben njerëzve dhe jo një grushti njerëzish që zotërojnë pushtetin.

Në Shqipëri, pas vitit 1990, u shembën themelet politike të sistemit të vjetër, por, fatkeqësisht, themelet e reja nuk u ndërtuan mbi parimet e duhura. Ndryshuam sistemin, por nuk arritëm të ndryshonim në të njëjtën masë mendësinë e ushtrimit të pushtetit. Përmbysëm një rend politik, por nuk krijuam një kulturë të konsoliduar demokratike. Shpallëm liritë, por nuk i shndërruam gjithmonë në të drejta të garantuara. Miratuam ligje, por nuk vendosëm ligjin si autoritetin më të lartë të jetës publike.

Kështu, pas më shumë se tri dekadash e gjysmë tranzicioni, Shqipëria vazhdon të përballet me një paradoks të dhimbshëm: kemi ndërtuar arkitekturën formale të demokracisë, por nuk kemi arritur të konsolidojmë plotësisht përmbajtjen e saj.

Demokracia nuk është thjesht një procedurë zgjedhore; është një mënyrë e të menduarit, e të qeverisurit dhe e të jetuarit së bashku. Zgjedhjet janë të domosdoshme, por nuk mjaftojnë. Një shtet nuk bëhet demokratik vetëm sepse qytetarët votojnë çdo katër vjet. Ai bëhet demokratik kur vota nuk blihet dhe nuk manipulohet, kur drejtësia nuk njeh privilegje, kur pushteti kontrollohet, kur institucionet nuk janë pronë e partive dhe kur qytetari nuk ndihet i pafuqishëm përballë administratës shtetërore.

Problemi ynë më i madh nuk është mungesa e institucioneve në letër, por dobësimi i autoritetit të tyre në praktikë. Institucionet që duhej të ishin më të forta se individët janë bërë shpesh të cenueshme përballë interesave politike dhe ekonomike. Në vend që individët të përshtateshin me institucionet, institucionet janë detyruar, jo rrallë, t'u përshtaten individëve. Në vend të meritokracisë është kultivuar klientelizmi; në vend të përgjegjshmërisë, pandëshkueshmëria; në vend të konkurrencës së ndershme, privilegji i lidhjeve politike.

Ky është një nga deformimet më të rënda të shtetformimit shqiptar: pushteti është trajtuar shpesh si pronë, ndërsa shteti si instrument i pushtetit.

Një demokraci e shëndetshme kërkon ndarje reale të pushteteve, drejtësi të pavarur, administratë profesionale, media të lira, arsim cilësor, universitete autonome dhe një shoqëri civile që nuk i nënshtrohet interesave të ditës. Por, mbi të gjitha, kërkon një kulturë politike ku humbja e pushtetit nuk konsiderohet katastrofë personale dhe fitorja elektorale nuk interpretohet si e drejtë për të sunduar pa kufij.

Në Shqipëri, për fat të keq, vazhdojmë të ndeshemi me të kundërtën. Çdo ndryshim qeverisës shoqërohet me premtime për reforma, ndërsa mekanizmat e vjetër të kontrollit politik, të varësisë institucionale dhe të shpërndarjes së privilegjeve mbijetojnë, shpesh duke ndryshuar vetëm formën dhe protagonistët.

Prandaj, nuk është e mjaftueshme të ndërrohen qeveritë, nëse nuk ndryshon mënyra se si konceptohet dhe ushtrohet pushteti.

Kemi Kushtetutë, por na duhet kulturë kushtetuese. Kemi ligje, por na duhet barazi reale përpara tyre. Kemi institucione, por na duhet pavarësi dhe integritet institucional. Kemi universitete, por na duhet autonomi akademike dhe meritokraci. Kemi administratë publike, por na duhet profesionalizëm dhe shërbim ndaj qytetarit. Kemi zgjedhje, por na duhet demokraci që funksionon edhe ndërmjet zgjedhjeve.

Edhe arsimi dhe universiteti, që duhet të jenë laboratorët e mendimit kritik, të dijes dhe të emancipimit shoqëror, nuk mund të qëndrojnë jashtë këtij deformimi. Një universitet që nuk garanton meritën, lirinë akademike dhe konkurrencën e ndershme nuk mund të përgatisë qytetarë të lirë dhe mendje të pavarura. Një shoqëri që dobëson dijen, relativizon kompetencën dhe shpërblen bindjen në vend të meritës, dobëson njëkohësisht edhe themelet e së ardhmes së vet.

Në këtë kuptim, kriza e shtetit nuk është vetëm krizë politike apo administrative. Ajo është edhe krizë etike, kulturore dhe qytetare. Sepse shteti nuk ndërtohet vetëm me ligje, por edhe me ndërgjegjen për t'i respektuar ato; nuk mbahet vetëm me institucione, por edhe me njerëz që besojnë në autoritetin e tyre; nuk mbrohet vetëm me Kushtetutë, por edhe me vullnetin për të mos e shkelur atë.

Filozofi dhe mendimtari politik Montesquieu na kujton se pushteti duhet të kufizohet nga pushteti. Ky është një nga parimet themelore të demokracisë moderne. Kur pushteti nuk kontrollohet, ai priret të zgjerohet; kur institucionet nuk kanë pavarësi, ato shndërrohen në zgjatime të vullnetit politik; kur ligji nuk qëndron mbi qeverisësit, drejtësia rrezikon të bëhet instrument i tyre.

Dhe pikërisht këtu qëndron dallimi midis një shteti demokratik dhe një shteti që vetëm paraqitet si i tillë: i pari i kufizon pushtetarët me ligj, i dyti përpiqet ta përshtatë ligjin me pushtetarët.

Kur themelet janë të gabuara, asnjë fasadë nuk mund ta shpëtojë godinën. Mund të ndërtohen rrugë, kulla, sheshe, të inaugurohen projekte, të shpallen reforma dhe të prodhohet një propagandë e pafund progresi. Por, nëse qytetari nuk ka siguri juridike, nëse drejtësia nuk është e barabartë, nëse administrata nuk funksionon mbi meritën dhe nëse institucionet varen nga vullneti i pushtetit, atëherë godina e shtetit mbetet e brishtë, pavarësisht madhështisë së fasadës së saj.

Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për një qeverisje tjetër. Ka nevojë për një filozofi tjetër të shtetit dhe të pushtetit. Ka nevojë për një kontratë të re demokratike, në të cilën pushteti të jetë përgjegjësi dhe jo privilegj; posti publik të jetë shërbim dhe jo pronë; kompetenca të ketë përparësi ndaj bindjes partiake; ligji të jetë mbi politikën dhe interesi publik mbi interesat e grupeve të caktuara.

Kjo kërkon jo thjesht rotacion politik, por një transformim të thellë të marrëdhënies ndërmjet individit, shoqërisë dhe shtetit. Kërkon qytetarë që nuk e shohin pushtetin si një autoritet të paprekshëm, por si një mandat të përkohshëm, të deleguar dhe të kontrollueshëm. Kërkon politikanë që kuptojnë se fitorja në zgjedhje nuk u jep pronësinë mbi shtetin, por u ngarkon detyrimin për t'i shërbyer atij.

Në fund të fundit, madhështia e një shteti nuk matet me lartësinë e ndërtesave, numrin e projekteve, shkëlqimin e fasadave apo retorikën e drejtuesve. Ajo matet me dinjitetin e qytetarit, me sigurinë juridike, me cilësinë e arsimit, me drejtësinë sociale, me mundësitë e barabarta dhe me besimin që njerëzit kanë te institucionet e tyre.

Një shtet i fortë nuk është ai që ka pushtetarë të fortë, por ai që ka institucione të forta, të afta t'u rezistojnë edhe pushtetarëve të fuqishëm.

Prandaj, dilema e Shqipërisë nuk është thjesht se kush do ta drejtojë nesër shtetin, por mbi çfarë parimesh do të ndërtohet shteti i së nesërmes.

Sepse mund të rrëzosh një sistem brenda një dite, mund të miratosh qindra ligje brenda një viti dhe mund të ndryshosh dhjetëra qeveri brenda disa dekadave, por nuk mund të ndërtosh demokraci pa themele të shëndosha.

Shteti nuk është godina e pushtetarëve, as prona e partive politike. Ai është shtëpia e përbashkët e qytetarëve. Dhe një shtëpi që ndërtohet mbi themele të gabuara, herët a vonë, do të fillojë të shembet – pavarësisht se sa e bukur duket nga jashtë.

Gjykata e Lartë në Beograd ka caktuar masën e paraburgimit dhe ka lëshuar fletarrestim për Millan Radoiçiqin, konfirmuan për Radion Evropa e Lirë nga kjo gjykatë. Radoiçiqi, i cili kërkohet nga policia ndërkombëtare, INTERPOL,…

Ka raste kur zhvillimet politike, edhe nëse ndodhin në vende të ndryshme, krijojnë një kontrast që nuk mund të kalohet në heshtje. Pikërisht kjo po ndodh sot me Kosovën. Në njërën anë, në Presidencën e…

Kryeministri, Edi Rama, është nderuar ditën e hënë në Bruksel me çmimin “CER Lord Jakobovits”. Çmimi i është akorduar nga Konferenca e Rabinëve Europianë dhe arsyetohet me kontributin e kreut të ekzekutivit të…

Në jetën politike dhe shoqërore ekziston një dallim i rëndësishëm ndërmjet përkatësisë partiake dhe angazhimit për interesin e përgjithshëm. Jo çdo njeri që dëshiron të kontribuojë për vendin duhet…

Në një intervistë për “Bota Sot”, Michael Doyle, zëdhënësi i Dhomave të Specializuara të Kosovës, ka sqaruar zhvillimet e pritshme pas aktgjykimit të shkallës së parë ndaj ish-drejtuesve të UÇK-së,…

Pas më shumë se dy vjetësh pa asnjë lobist të regjistruar në Uashington, Kosova ka rikthyer një zë profesional në kryeqytetin amerikan. Ministria e Punëve të Jashtme dhe Diasporës ka lidhur kontratë njëvjeçare me…

Gjykata Speciale në Hagë e shpalli sot ish-presidentin Hashim Thaçi fajtor për tentativë të pengimit të personave zyrtarë në kryerjen e detyrave zyrtare, për shkelje të fshehtësisë së procedurës dhe për mosbindje ndaj…

Spanja, njëra nga pesë shtetet e Bashkimit Evropian që nuk e njohin Kosovën, deklaroi të hënën në Bruksel se nuk do ta pengojë afrimin e saj me BE-në. Në të njëjtin forum, presidenca irlandeze e Këshillit të BE-së…

Zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit 2026 në Serbi përfaqësojnë një nga kthesat më të rëndësishme politike në historinë e saj bashkëkohore. Fitorja e Listës Studentore, e cila siguroi 140 nga 250 mandatet parlamentare,…

Më 16 nëntor 2026 nisi punimet Forumi i Dytë i Zgjerimit të Bashkimit Evropian, që organizohet nga Komisioni Evropian nën udhëheqjen e komisioneres për Zgjerim, Marta Kos. Ky Forum u zhvillua nën temën, më shumë propagandistike sesa…

Sot është caktuar mbajtja e seancës konstituive të legjislaturës së re të Parlamentit të Serbisë. Në zgjedhjet e parakohshme parlamentare, të mbajtura më 25 tetor 2026, Lista Studentore në Serbi arriti të sigurojë 53,01%…

Letër publike drejtuar Komisioneres për Zgjerim të BE-së, Marta Kos E nderuar zonja Kos, Në mbrëmjen hapëse të edicionit të dytë të Forumit të Zgjerimit të Bashkimit Europian në Bruksel, më 15 nëntor 2026, në…

Korrupsioni është ryshfeti i paligjshëm i zyrtarëve me para, mallra ose shërbime me qëllim fitimin e një avantazhi.Korrupsioni (fjalë për fjalë: prishje) përdor mjete të tilla si mashtrimi, ryshfetet, kërcënimet, zhvatja,…

Qeveria e Kosovës vendosi të hënën të ndalojë blerjen, shitjen, importin dhe eksportin e energjisë elektrike me ndërmarrjet që kanë seli, kompani amë ose pronarë të lidhur me Serbinë. Vendimi është përgjigje ndaj…

Interpretimi i këngës nacionaliste serbe “Oj Kosovo, Kosovo” në hapjen e Forumit të Zgjerimit të BE-së në Bruksel i tejkalon kufijtë e një skandali kulturor, duke treguar se kjo është një çështje politike dhe e…

Më 15 nëntor 2026, në Bruksel, gjatë mbrëmjes hapëse të Forumit të Zgjerimit të Bashkimit Evropian, interpretimi instrumental i këngës “Oj Kosovo, Kosovo” krijoi një kundërthënie ndërmjet mesazhit të…

Kuvendi i ri i Serbisë konstituohet të martën, më 17 nëntor, në orën 10:00, dhe për herë të parë pas 14 vjetësh shumicën nuk e ka kampi i Aleksandar Vuçiqit. Lista Studentore hyn në sallë me 140 nga 250 deputetë…

A mund të quhet promovim i bashkimit të kulturave evropiane një koncert ku interpretohet melodia e një kënge serbe që Kosovën e paraqet si pjesë të Serbisë dhe përcjell mesazhe nacionaliste e pretendime territoriale ndaj shtetit të…

Kjo për shkak të situatës së përgjithshme delikate politike, diplomatike dhe të sigurisë në botë, Brukseli duhet të shqyrtojë mundësinë e një iniciative të veçantë politike për shtetet kandidate për…

Interpretimi i këngës nacionaliste serbe “Oj Kosovo, Kosovo” në koncertin hapës të Forumit të Zgjerimit të Bashkimit Evropian në Bruksel, më 15 nëntor 2026, shkaktoi reagime të fuqishme politike dhe diplomatike nga…

Edi Rama u doli borxhit shqiptarëve edhe me librin e tij "Kurbani", 2011…! Përveç me Gërdecin, më 15 mars 2008 dhe me 21 janarin 2011, mund të mendohet dhe llogaritet se Edi Rama i paralajmëroi shqiptarët për çka…

Koalicioni Shqiptar fitoi dy ulëse në Kuvendin e Serbisë. Bashkimi i tetë subjekteve politike dëshmoi se bashkërendimi është i domosdoshëm për përfaqësimin politik të shqiptarëve, por rezultati mbeti nën synimin prej tri…

Në koncertin hapës të Forumit të Zgjerimit të BE-së në Bruksel, të organizuar nga Komisioni Evropian nën drejtimin e komisioneres Marta Kos, u interpretua kënga nacionaliste serbe “Oj Kosovo, Kosovo”, nuk është vetëm…

Heshtja diplomatike nuk është neutralitet Në marrëdhëniet ndërkombëtare, shtetet nuk maten vetëm me atë që deklarojnë, por edhe me atë që bëjnë, me kohën kur reagojnë dhe me aftësinë për t’i…

Brenda një dite, fituesit e zgjedhjeve në Serbi trokitën në dy dyer që nuk shkojnë bashkë. Përfaqësuesit e Listës Studentore u takuan në Beograd me ndihmëssekretarin amerikan të Shtetit, Brendan Hanrahan, dhe me ambasadorin rus,…

Në asamblenë e PS kryeministri foli shumë për atë që në raportin e Komisionit Europian përmendet si Traktati i Anltarësimit. Ky togfjalësh përdoret për herë të parë. Dhe këtë përmendje Rama e shiti dje si…

Debati ka vdekur. Dhe kjo nuk është thjesht një shprehje metaforike, por një nga simptomat më shqetësuese të krizës së mendimit kritik në shoqërinë tonë. Dikur, debati ishte hapësira ku përplaseshin idetë, ku…

Situata e krijuar në Universitetin e Shkencave të Aplikuara në Ferizaj (UShAF), me dy ushtrues detyre të rektorit, është një zhvillim që tejkalon një mosmarrëveshje të zakonshme administrative. Kjo ngre shqetësime serioze për…

1. SHQIPËRIA: NGA PROTESTA Për të kuptuar epilogun e protestave në Shqipëri dhe Kosovë, duhet të analizojmë jo vetëm pakënaqësinë qytetare, por edhe raportet ndërmjet pushtetit, opozitës, shoqërisë civile,…

Të martën, më 17 nëntor, në orën 10:00, Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë shpallin aktgjykimin e dytë ndaj ish-presidentit Hashim Thaçi brenda dy muajsh. Këtë herë gjykohet ajo që prokuroria thotë se…

Një shqetësim dhe brengë e jona e përbashkët, që duhet të na mundojë të gjithëve, si komb dhe si shoqëri në përgjithësi! Të gjitha eksodet dhe shpërnguljet, në të gjitha kohërat dhe etapat historike,…

Ligji i imponuar për Gjykatën Speciale të Kosovës në Hagë është kthyer mbrapsht nga ana e presidentes Shiroka-Pula për t’u rishqyrtuar në Kuvend. Prej disa ditësh grupet parlamentare diskutojnë, por nuk merren vesh për…

Në traditën dhe kulturën shqiptare, mikpritja dhe mirënjohja nuk kanë qenë kurrë thjesht zakone kalimtare, por shtylla të shenjta mbi të cilat është ndërtuar vetë qenia jonë kombëtare. Historia na ka mësuar se një…

Që në fillim më duhet ta sqaroj se, për mua si sociolog, dokumenti ku evidentohet qëndrimi i opozitës serbe ndaj Kosovës nuk mund të ndëlidhet vetëm me shpresën si synim e ambicie se ata do të jenë më liberalë, por edhe me…

Krahina e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit, në funksion të artikulimit të një platforme të përbashkët politike, duhet domosdoshmërisht të dëshmojë unitet, harmonizim të qëndrimeve dhe konsensus politik ndërmjet…

Kryeministri Edi Rama u kërkoi të shtunën socialistëve, në Asamblenë Kombëtare në Gjirin e Lalzit, të votonin përjashtimin nga partia të Elisa Spiropalit, ish-kryetares së Kuvendit dhe ish-ministres së Jashtme, si dhe të Plarent…

Sigurisht, po i ndjek me shqetësim të shtuar revoltat studentore, në fakt zemërimin e mbarë-shqiptarëve kundër elitës së Tiranës, në fakt sekt-zullumqarësh, që në 35 vite, privatizuan politikën, përmorën…

I. Rinia në shesh, intelektualët në dilemë dhe përgjegjësia morale e një kombi. Ka çaste në historinë e një kombi kur vlera e individit nuk matet më me titujt që mban, diplomat që zotëron, postet që ka ushtruar apo…

Kraja vazhdon të jetojë përmes traditës kulturës dhe bashkimit të shqiptarëve .Andaj mos thoni se Kraja po braktiset, po vetmohet apo po harrohet! Dita e sotme dëshmoi të kundërtën. Rruga kryesore e saj ishte mbushur me vizitorë…

Zhvillimet e fundit politike në Shqipëri dhe Kosovë po dëshmojnë intensifikimin e një konkurrence shumëdimensionale ndërmjet dy kryeministrave, Edi Ramës dhe Albin Kurtit, e cila, përtej marrëdhënieve ndërpersonale dhe dallimeve…

Profili i personalitetit të zgjedhur nga populli, me emrin deputet, ka një domethënie shumëdimensionale për një shoqëri demokratike dhe të avancuar. Dikur, deputeti zgjidhej me votën e popullit nga regjioni i caktuar, ku qytetarët, në…

Shqipëria sot ndodhet në udhëkryq. Sovraniteti i saj është i kërcënuar nga regjimi i korrupsionit, vjedhjes dhe tradhtisë. Shqipëria sot është kapur dhe është marrë peng nga politika dhe oligarkia. Realiteti vërteton se…

Ishte kohë burrash të mëdhenj në muajin e Shenjtë të nëntorit; dritëdhënës vizionarë dhe trima atdhetarë, të frymëzuar nga shpirti i pavdekshëm i GJERGJ KASTRIOTIT, Simbolit tonë Hyjnor. Sot, 118 vite më…

Pas gati 12 orësh punë, seanca e Kuvendit të Kosovës u ndërpre të premten mbrëma për mungesë kuorumi. Në sallë kishin mbetur vetëm 38 deputetë, dhe ligji që ngushton mandatin e Gjykatës Speciale mbeti pa u votuar për…

Përkthim, përshtatje dhe riformulim i materialit Evropa po përballet me një dilemë gjithnjë e më serioze të sigurisë: si ta forcojë aftësinë ushtarake për të parandaluar agresionin rus, pa rrezikuar që një konflikt…

Qeveria e RMV-së përveç futjes së bullgarëve në kushtetutën e saj duhet të bëjë edhe disa korrigjime kushtetuese për t'u baraspeshuara me emrin e shtetit të saj RMV: – Nëse shqiptarët janë 20 %, në…

Në historinë e popujve të Europës, pak kombe kanë kaluar nëpër udhëkryqe aq të trazuara historike e fetare sa kombi shqiptar. E megjithatë, përballë perandorive që synonin ta tjetërsonin dhe ta përçanin nga brenda,…

Dy mandate për shqiptarët e Luginës së Preshevës

Skandal: Brukseli dhe hija e nacionalizmit serb!

“Mirëkuptojeni dhe mëshirojeni", Edi Ramën!

Një “Black Friday” politik nga Brukseli për shtetet kandidate për anëtarësim në BE

Shqiptarët në Ballkan: mes shpresës për ndryshim dhe krizës së lidershipit politik!

Politika serbe është e thellë…

Rrëzuam një sistem, por nuk ndërtuam një shtet!

Aksident mes tri veturave në Prishtinë, ka të lënduar

Arrestohet 20 vjeçari në Kaçanik, kishte urdhëresë gjyqësore

24 orët e së shtunës: Dy të vdekur nga aksidentet, 32 të lënduar

I shkon te shtëpia dhe e kanos babain e saj, arrestohet shtetasi maqedonas në Podujevë

“Mbi 100 të pushkatuar…”, si u shtyp kryengritja antikomuniste në Malësi të Madhe, më 25 janar 1945! Fati tragjik i krerëve të lëvizjes

Arrestimi i intelektuales disidente, si u persekutua Musine Kokalari! Pas gjashtë muajsh hetuesie, e nxorën në gjyq! Aktakuza e prokuror Nevzat Haznedari

10 kuriozitete që nuk i dini për Groenlandën

Shkencëtarët identifikojnë ADN-në më të vjetër njerëzore

Sot mbushen 3 vite kur u nda përgjithmonë nga familja dhe farefisi më i dashuri ynë. Në këtë ditë të…

…n’ Maje, atje ku Qielli i thot’ Tokës: Frikë mos ki, Unë jam me Ty! Ka qet’si, rrjetat nuk…

Edhe sot, pas 14 vitesh, më mungon zëri yt, këshillat e tua dhe prania jote. Thonë se koha i shëron plagët, por mungesa…

Më mungoni në çdo hap të jetës. Dashuria, mirësia dhe kujtimi për ju nuk do të shuhen kurrë. U…

Aktorja e njohur amerikane Jennifer Lawrence ka tërhequr vëmendjen në New York, ku mori pjesë në ceremoninë e ndarjes…

Çifti i njohur, David dhe Victoria Beckham, kanë kaluar një mbrëmje në Paris në shoqërinë e djalit të…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *