Quni e tha më 2017, Haga vendosi më 2026: Çfarë po hesht Vjosa Osmani për Rugovën dhe LDK-në?

Aktgjykimi i shkallës së parë nuk është vendim kundër UÇK-së dhe as nuk i ka zbardhur vrasjet e pasluftës. Por gjetjet për shënjestrimin e kundërshtarëve politikë, përfshirë njerëz të lidhur me LDK-në dhe FARK-un, rikthejnë një pyetje që kjo parti dhe Vjosa Osmani nuk mund ta shmangin.

Më 10 maj 2017, Anton Quni bëri një nga deklaratat më të rënda që një deputet i LDK-së kishte shqiptuar publikisht ndaj Hashim Thaçit dhe Kadri Veselit.

“Do të qëndroj në Parlament derisa t’i shoh Hashim Thaçin dhe Kadri Veselin prapa grilave”, deklaroi Quni.

Në atë kohë, kjo ishte një akuzë politike jashtëzakonisht e rëndë, jo një përfundim gjyqësor. Quni nuk kishte në dorë një aktgjykim. Ai fliste si ish-pjesëtar i FARK-ut dhe si deputet i një partie, veprimtarë e bashkëpunëtorë të së cilës ishin vrarë, plagosur apo kërcënuar gjatë dhe pas luftës.

Megjithatë, deklarata e tij nuk lindi në zbrazëti. Ajo artikulonte publikisht dyshime, zemërim dhe bindje që prej vitesh qarkullonin në një pjesë të LDK-së dhe të ish-strukturave të FARK-ut. Dallimi ishte se Quni pati guximin t’i përmendte emrat, ndërsa shumë të tjerë heshtën për shkak të kostos politike.

Nëntë vjet më vonë, më 16 shtator 2026, Dhomat e Specializuara në Hagë shpallën aktgjykimin e shkallës së parë. Hashim Thaçi u dënua me 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18, Jakup Krasniqi me 25 dhe Rexhep Selimi me 13 vjet.

Aktgjykimi mund të apelohet dhe fjala përfundimtare juridike ende nuk është thënë. Kjo duhet theksuar pa asnjë ekuivok. Por, njëkohësisht, politika nuk mund të sillet sikur gjykata nuk ka konstatuar asgjë.

Çfarë vendosi Haga – dhe çfarë nuk vendosi?

Gjykata nuk e dënoi UÇK-në si organizatë dhe as luftën çlirimtare të Kosovës. Përgjegjësia e përcaktuar në aktgjykim është individuale.

Sipas përmbledhjes së aktgjykimit, ish-drejtuesit kontribuuan në një qëllim të përbashkët për shënjestrimin e personave që konsideroheshin kundërshtarë të synimeve politike ose ushtarake të UÇK-së. Mes tyre përmenden shqiptarë të lidhur me forca të tjera politike dhe ushtarake, si LDK-ja dhe FARK-u.

Shënjestrimi, sipas trupit gjykues, mori formën e arrestimeve arbitrare, ndalimeve, keqtrajtimeve, torturave dhe vrasjeve. Gjykata theksoi gjithashtu se, me përjashtime të kufizuara, nuk kishte prova se viktimat kishin kryer veprimtari kriminale, kishin marrë pjesë aktive në luftime apo përbënin rrezik të ligjshëm për UÇK-në.

Sipas të dhënave të paraqitura pas shpalljes së aktgjykimit, bëhet fjalë për 96 të vrarë, 385 persona të ndaluar në mënyrë arbitrare, 303 të torturuar dhe dhjetëra viktima të trajtimit mizor. Reuters raportoi se në mesin e viktimave kishte kundërshtarë politikë dhe njerëz të konsideruar, shpesh pa prova, si bashkëpunëtorë të autoriteteve serbe.

Këtu qëndron dallimi që politika kosovare po përpiqet ta mjegullojë: mbrojtja e karakterit çlirimtar të UÇK-së nuk kërkon mohimin e krimeve të individëve. Përkundrazi, ndarja e luftës së drejtë nga veprimet kriminale është mënyra e vetme për ta mbrojtur UÇK-në nga identifikimi me krimet për të cilat u dënuan persona të veçantë.

Osmani mbrojti atë që nuk ishte në gjyq

Pas aktgjykimit, Vjosa Osmani deklaroi se “UÇK-ja mbetet pjesa më krenare e historisë moderne të popullit tonë: dje, sot e përjetësisht”.

Në parim, ky është një qëndrim i drejtë. UÇK-ja ishte ushtria e një populli që luftonte kundër pushtimit, masakrave dhe spastrimit etnik të kryer nga regjimi serb. Asnjë aktgjykim ndaj individëve nuk mund ta ndryshojë këtë të vërtetë historike.

Por problemi me reagimin e Osmanit nuk është ajo që tha. Problemi është ajo që nuk tha.

Gjykata nuk kishte deklaruar se UÇK-ja ishte organizatë kriminale. Prandaj, Osmani iu përgjigj një akuze që aktgjykimi nuk e kishte bërë, ndërsa nuk tha asnjë fjalë për gjetjet konkrete: viktimat, kundërshtarët e shënjestruar dhe personat e lidhur me LDK-në e FARK-un.

Nuk përmendi as faktin se shumë prej atyre njerëzve u arrestuan, u rrahën, u torturuan apo u vranë pasi ishin etiketuar si “spiunë”, “bashkëpunëtorë” apo kundërshtarë të UÇK-së.

Kjo heshtje bëhet edhe më problematike kur vjen nga një politikane që një pjesë të madhe të kapitalit të saj politik e ka ndërtuar duke u thirrur në emrin dhe trashëgiminë e Ibrahim Rugovës.

Osmani e di se Rugova ishte quajtur “tradhtar”

Vjosa Osmani nuk mund të pretendojë se nuk e njeh këtë histori.

Më 24 maj 2018, ajo vetë shkruante për Ibrahim Rugovën se ishte njeriu që e ndërtoi shtetin “kur shumëkush e luftonte, e anatemonte, e quante të çmendur e tradhtar”.

Madje, titulli i raportimit të atëhershëm ishte: “Vjosa Osmani: Rugova ndërtoi shtetin e atyre që e quanin tradhtar”.

Pra, Osmani e di shumë mirë se çfarë peshe kishte fjala “tradhtar” në kohën kur Rugova dhe bashkëpunëtorët e tij paraqiteshin si pengesë për synimet politike të një pjese të drejtuesve të luftës.

Ajo e di gjithashtu se LDK-ja, pothuajse në çdo cikël të rëndësishëm politik pas luftës, ka kërkuar zbardhjen e vrasjeve të veprimtarëve të saj. Brenda kësaj partie kanë vepruar dhe vazhdojnë të veprojnë fëmijë e familjarë të njerëzve të vrarë, të cilët ende presin përgjigje nga drejtësia.

Në vitin 2019, në përvjetorin e vrasjes së Xhemajl Mustafës, LDK-ja kërkonte publikisht nga institucionet zbardhjen e vrasjes së tij dhe të veprimtarëve të tjerë.

Prandaj, heshtja e sotme nuk është vetëm një kundërthënie personale e Vjosa Osmanit. Ajo prek vetë kujtesën politike mbi të cilën LDK-ja dhe figura të dala prej saj kanë kërkuar votën e qytetarëve.

Nuk mund ta mbash fotografinë e Rugovës në fushatë, të përfitosh nga autoriteti i tij moral dhe më pas të mos e thuash asnjë fjalë kur një gjykatë konstaton se njerëzit e lidhur me kampin e tij politik ishin shënjestruar si kundërshtarë.

Haga nuk i zbardhi vrasjet e pasluftës

Megjithatë, duhet bërë një ndarje tjetër thelbësore.

Aktgjykimi i Hagës nuk i ka zbardhur automatikisht vrasjet e Xhemajl Mustafës, Smajl Hajdarajt dhe veprimtarëve të tjerë të LDK-së. Nuk mund të thuhet se gjykata ka identifikuar autorët ose urdhërdhënësit e të gjitha vrasjeve politike që kanë ndodhur në Kosovë.

Të pretendohej një gjë e tillë do të ishte tejkalim i asaj që ka vendosur gjykata.

Por aktgjykimi ka konstatuar diçka tjetër me rëndësi të madhe: ekzistencën e një mekanizmi të shënjestrimit të kundërshtarëve të perceptuar politikë, ku përfshiheshin edhe persona të lidhur me LDK-në dhe FARK-un. Kjo nuk i zgjidh vrasjet e pazbardhura, por e vendos debatin për to në një kontekst të ri dhe shumë më serioz.

Pikërisht për këtë arsye, LDK-ja nuk mund të sillet sikur aktgjykimi nuk ka lidhje me historinë e saj.

Tani duhet të flasë edhe Anton Quni

Pas vendimit të shkallës së parë, një përgjigje publike i detyrohet opinionit edhe Anton Quni.

Deklarata e tij e vitit 2017 nuk mund të trajtohet më vetëm si një përplasje e ashpër parlamentare. Por as nuk mund të shpallet automatikisht si e vërtetuar në çdo aspekt vetëm pse Thaçi dhe Veseli janë dënuar.

Quni duhet të sqarojë se si e lexon aktgjykimin, nëse vazhdon t’i qëndrojë deklaratës së tij dhe çfarë mendon për gjetjet që lidhen me shënjestrimin e njerëzve të LDK-së dhe FARK-ut.

Heshtja e tij do të ishte po aq e pakuptueshme sa heshtja e drejtuesve të tjerë të LDK-së, të cilët për vite me radhë i kanë përmendur vrasjet politike gjatë fushatave, por sot ngurrojnë të flasin për gjetjet e një gjykate.

Rugova nuk mund të mbetet vetëm fotografi fushate

Vjosa Osmani ka të drejtë ta mbrojë luftën çlirimtare të Kosovës. Ajo ka të drejtë ta kundërshtojë aktgjykimin, të kërkojë shqyrtim të plotë në Apel dhe të shprehë solidaritet njerëzor me familjet e të dënuarve.

Por, nëse vazhdon të thirret në trashëgiminë e Ibrahim Rugovës, ajo ka edhe detyrimin moral të flasë për viktimat dhe për njerëzit e kampit rugovist që dikur damkoseshin si “tradhtarë”.

Nuk mund të mbrohet kujtesa e UÇK-së duke fshirë kujtesën e viktimave shqiptare. Nuk mund të kërkohet drejtësi vetëm kur ajo e godet kundërshtarin politik dhe të relativizohet kur prek figurat që sot gëzojnë mbështetje publike.

Deklarata e Anton Qunit nuk është aktgjykim. Aktgjykimi i Hagës nuk është ende i formës së prerë. Por, pas 16 shtatorit 2026, as LDK-ja dhe as Vjosa Osmani nuk mund të bëjnë sikur pyetjet e ngritura prej vitesh nuk ekzistojnë.

Trashëgimia e Rugovës nuk matet me sa herë mbahet fotografia e tij para kamerave, por me guximin për ta mbrojtur të vërtetën për njerëzit e tij edhe kur ajo bëhet politikisht e pakëndshme.