Po ringrihet Kulla e vëllezërve Lan e Nekë Halili në Belle të Deçanit
BELLE, DEÇAN – Në katundin Belle të Mesme, në një nga vendbanimet me histori të pasur të trevës së Deçanit, ka nisur rikthimi në jetë i një monumenti me rëndësi për trashëgiminë kulturore dhe kujtesën historike të kësaj ane. Kulla tre katërshe e vëllezërve Lan dhe Nekë Halili, e cila, sipas shënimeve dhe rrëfimeve vendore, u dogj gjatë vitit 1912, po i rikthehet pamjes së dikurshme përmes punimeve të restaurimit.
Ky projekt, i financuar nga Qendra Rajonale për Trashëgimi Kulturore në Pejë, në kuadër të Ministrisë së Kulturës, Rinisë dhe Sportit, përbën një hap të rëndësishëm drejt ruajtjes së trashëgimisë ndërtimore dhe historike të Belles.Për banorët e kësaj treve dhe për të gjithë ata që i kanë rrënjët në këtë vend, ri ngritja e kullës nuk është vetëm restaurim i një objekti të vjetër. Ajo është rikthim i një pjese të kujtesës kolektive, i historisë familjare dhe i një trashëgimie që duhet t’u përcillet brezave të ardhshëm. Kulla që ruan kujtimet e një kohe të dhimbshme
Historia e kullës lidhet me periudha të vështira për popullsinë shqiptare të kësaj treve. Sipas shënimeve historike të përmendura në rrëfimet vendore, në vitin 1912 u dogjën kulla e vëllezërve Lan dhe Nekë Halili, dy kulla të tjera dhe nëntë shtëpi në tri pjesët e Belles.
Ngjarjet tragjike vazhduan edhe në mars të vitit 1913. Sipas kujtesës historike të banorëve, forcat ushtarake dhe xhandarmëria serbo-malazeze vranë dymbëdhjetë banorë të Belles në mesin e të vrarve ishte Lan Halili me dy djemt e tij Agushin dhe Isen. Në rrëfimet për këtë masakër përmendet edhe emri i Savë Batarjes, i cili, sipas këtyre burimeve, udhëhiqte forcat përgjegjëse për krimin.
Një nga dëshmitë më prekëse që ka mbijetuar në kujtesën e kësaj treve është ajo e xhaxhait tim Ramiz Nekës, atëherë vetëm gjashtëvjeçar, i cili, sipas rrëfimeve të tij dhe të përcjella ndër breza, shpëtoi nga masakra, ndonëse mbeti i plagosur rëndë.
Për dymbëdhjetë të vrarët, sipas kujtesës vendore, ende nuk dihen vendndodhjet e varreve. Ky fakt e bën edhe më të rëndësishëm dokumentimin e historisë së Belles dhe ruajtjen e dëshmive që mund të ndihmojnë në ndriçimin e këtyre ngjarjeve me peshë historike .
Vlen të theksohet se edhe në luftën e fundit të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës bellagjit i dhanë krah luftës duke u rreshtuar si ushtar të lirisë në Betejën a Lagjes dhe në Koshare, duke dhënë dy të plagosur dhe katër të dëshmor të kombit si Sali Çejaj, Ekrem Lulaj, Demë Shala dhe Nysret Shala ku dallohej heroizmi i tyre në luftën për liri .
Pra edhe Kulla që po restaurohet është pjesë e kësaj historie. Muret e saj dëshmojnë për jetën e dikurshme, por edhe për shkatërrimin që la pas një periudhë e rëndë për shqiptarët e kësaj ane.
Për këtë arsye, restaurimi i saj merr një domethënie që shkon përtej arkitekturës: ai krijon mundësinë që historia të ruhet, të studiohet dhe të përcillet te brezat e rinj.
Kontribut institucional për ruajtjen e trashëgimisë:
Në realizimin e këtij projekti janë angazhuar përfaqësues të institucioneve të trashëgimisë kulturore dhe të pushtetit lokal.
Sipas të dhënave të bëra të ditura gjatë vizitës sime, punimet financohen nga Qendra Rajonale për Trashëgimi Kulturore në Pejë, nën drejtimin e drejtoreshës, znj. Shpresa Gjonbalaj. Në përcjelljen profesionale të projektit është përfshirë edhe arkitektja znj.Ardiana Qorraj.
Kontribut në jetësimin e kësaj nisme ka dhënë edhe nënkryetari i Komunës së Deçanit, z. Sami Cacaj.
Punimet restauruese i janë besuar firmës së z. Ramush Ahmetaj. Restaurimi i një objekti të kësaj natyre kërkon kujdes të veçantë ndaj materialeve, strukturës dhe tipareve arkitekturore tradicionale, në mënyrë që kulla të ruajë sa më shumë nga identiteti i saj historik.Ruajtja e kullave tradicionale është një detyrë e përbashkët e institucioneve, specialistëve, pushtetit lokal dhe vetë komunitetit. Ato janë dëshmi të mënyrës së jetesës, të organizimit familjar dhe të traditës së mikpritjes shqiptare.:
Belleja, vend i mikpritjes dhe i qëndresës
Belleja ka një vend të veçantë në kujtesën historike të trevës së Deçanit. Përveç bukurive natyrore, ajo ruan rrëfime për mikpritjen, besën dhe qëndresën e banorëve të saj në periudha të vështira.
Sipas rrëfimeve vendore, kullat e Belles kanë shërbyer edhe si vende strehimi për kaçakë dhe veprimtarë që kundërshtonin regjimet shtypëse të kohës. Në këto rrëfime nga Hazir Laha,Musë Hajdini,përmenden Isa Boletini ,Demë Ali Pozhari,Mehmet Agë Rashkoci dhe bashkëluftëtarët e tjerë si dhe veprimtarë të tjerë të çështjes kombëtare, të cilët gjenin në këtë trevë mikpritje dhe mbështetje.
Sofra e shtruar dhe dera e hapur nuk ishin vetëm shenja të bujarisë, por edhe shprehje e besës dhe e solidaritetit. Në kohë rreziku, kulla shqiptare shndërrohej në strehë për udhëtarin, luftëtarin dhe njeriun që kërkonte mbrojtje.
Kjo traditë e bën edhe më domethënës restaurimin e kullës së Lanit dhe Nekës Halili. Përmes saj, nuk ruhet vetëm një ndërtesë, por edhe kujtesa për një mënyrë jetese dhe për vlera që kanë mbijetuar ndër breza.
Një zbulim i veçantë gjatë pastrimit të kullës
Gjatë pastrimit të brendësisë së objektit, nën gurët e rrënuar dhe mbetjet e vjetra, është gjetur një gjysmë kalliri misri. Ky zbulim i pazakontë ka tërhequr vëmendjen e atyre që janë angazhuar në punimet e restaurimit.
Përtej përmasave të vogla, kjo mbetje të kujton jetën e dikurshme që ka zhvilluar në kullë. Aty ku sot shihen gurë të rrëzuar dhe gjurmë të kohës, dikur kishte njerëz, familje, sofrën e shtruar dhe veprimtarinë e përditshme të një shtëpie shqiptare.
Pa një vlerësim specialistik, nuk mund të përcaktohet se sa e vjetër është kjo mbetje.
Në imagjinatën time, ajo gjysmë kokrre misri u bë simbol i një jete që ka lënë gjurmë nën rrënoja. Sikur të mund të fliste, do të na kujtonte se pas çdo muri të vjetër fshihet një histori njerëzore që meriton të njihet.;
Nga Gjermania në Belle, për të parë kullën që po ringrihet
Më 22 tetor, së bashku me bashkëshorten time, Fetanetën, udhëtuam nga Gjermania drejt Pejës, me qëllimin për të vizituar nga afër kullën historike në Belle të Mesme.
Për mua, kjo ishte më shumë se një vizitë e zakonshme. Si njeri i lidhur me historinë dhe kujtesën e vendlindjes, ku jetuan të part dhe babaii im e ndjeva të nevojshme ta shihja nga afër këtë vepër që po merrte formë dhe shtat pas shumë vitesh rrënim.
Në afërsi të kullës takuam Muharrem Lulajn. Pak më pas mbërriti edhe ekipi që përcjell punimet nga Qendra Rajonale për Trashëgimi Kulturore në Pejë, i përbërë nga zonjat Gentiana, Arbnore dhe Arnesa.Ne takimin e parë tri zonjat i pyeta ajeni bellagjore a vizitore e Arbnorja u përgjigj jemi mbikqyrëse të punimeve.
Pastaj ato po vëzhgonin me kujdes e interesim ecurinë e punimeve, duke u ndalur te hollësitë e restaurimit dhe gjendja e pjesëve të objektit. Biseduam për rëndësinë e projektit, shprehëm mirënjohjen tonë për angazhimin e tyre dhe realizuam disa fotografi së bashku, për ta ruajtur si kujtim këtë takim.
Gjatë bisedës, përfaqësueset e ekipit na njoftuan edhe për planin e hapjes së një shtegu këmbësorësh në kuadër të projektit. Ky shteg pritet të krijojë mundësi më të mira për vizitorët dhe turistet që duan të njihen me kullën dhe me mjedisin përrallot përreth saj.
Pas vitit 1924 asnjë qeveri shqiptare nuk e ngriti zyrtarisht çështjen e shqiptareve të Kosovës në Lidhjen e Kombeve, ndërkohë që çështja çame u ngrit edhe në vitet 1928 dhe 1934-1935. Qeveritë e Zogut e trajtuan atë…
Nesër shqiptarët e Luginës votojnë pa asnjë ulëse të garantuar, vetëm pjesëmarrja vendos sa zë do të kenë Në vitin 2020, uniteti solli tri ulëse. Kur garuan të ndarë, shqiptarët fituan vetëm…
Me rastin e 155-vjetorit të lindjes së At Gjergj Fishtës (1871–2026), në vend të një urimi të zakonshëm përkujtimor, po sjellim një dëshmi historike që ndriçon një dimension të rëndësishëm të…
Kur politika përpiqet të diktojë rregullat e debatit, qëndrimi i medias ndaj çdo forme presioni bëhet një çështje parimore e demokracisë. Por misioni i saj i vërtetë fillon aty ku përfundon zhurma e pushtetit dhe nis dëgjimi…
Sa e kanë për zemër “Lirinë e Kosovës” të gjithë ata politikanë shqiptarë, të cilët e deshtën madhështinë e tyre përpara ndërkombëtarëve, por në dëm të shtetit…
Në këtë përvjetor jubilar, të gjithë duhet ta nderojmë ringjalljen e shpirtit të pastër arbëroro-dardan nën dritën dhe frymëzimin e kryeheroit tonë, Gjergj Kastriotit (Skënderbeut). Siç dihet deri më tani, kjo…
Prej një kohe të gjatë, sidomos në "epokën e demokracisë e të kapitalizmit" alla PS, ndeshesh, njihesh, debaton me plot politikanë, pushtetarë, zyrtarë, qytetarë dhe fshatarë të thjeshtë "të majtë",…
Për 135 ditë me radhë, rinia patriotike shqiptare protestoi paqësisht për liritë dhe të drejtat qytetare, për patriotizmin, demokracinë, shtetin ligjor, dinjitetin, antikrizën dhe antikorrupsionin. Më kryesorja, ajo që e dalloi…
Behajdin Allaqi, profesor gjimnazi nga Prizreni dhe një nga anëtarët e LPRK-së që morën pjesë në themelimin e UÇK-së, u zhduk më 11 qershor 1998. Trupi i tij nuk është gjetur kurrë. Më 16 shtator 2026, Dhomat e…
“Rreziku i mbrendshëm” — ka qenë ky titulli i një shkrimi të At Gjergj Fishtës, në revistën Hylli i Dritës. Një shekull më parë, kur shteti shqiptar ishte ende në hapat e tij të parë dhe e ardhmja e vendit ishte e…
Disa vite më parë, në një emision televiziv debati, një analist iu drejtua një politikani me pyetjen se përse nuk merrni shembull nga universiteti, për sa u përket zgjedhjeve, bashkëpunimit, mirëkuptimit dhe harmonisë ndërmjet…
Më në fund u shfaq edhe Aleksandër Vuçiq në krah të Edi Ramës. Kohë të vështira për të dy autokratët e Ballkanit Perendimor. Modeli i përbashkët i qeverisjes i bëri ata gjithashtu bashkëpunëtorë, si dhe…
Një qeveri meriton të përgëzohet për arritjet e saj, por asnjë arritje nuk ia shlyen përgjegjësinë për dështimet në fusha të tjera. Mbështetja qytetare bëhet ushqyese e vetëkënaqësisë kur suksesi në…
Ligji që u prezantua si mbështetja më e fortë institucionale për ish-drejtuesit e UÇK-së në Hagë u kthye të enjten në Kuvend. Kërkesën e bëri vetë partia që e kishte sponsorizuar. Në më pak se një…
Asnjëherë më parë, që nga Lufta e Dytë Botërore, siguria globale e planetit nuk ka qenë më e rrezikuar dhe më e destabilizuar sesa sot. Ka kohë që rendi botëror ka dalë nga binarët dhe pothuajse nuk ka mbetur asnjë…
Pra disa ditesh Aleksander Dugin nje filosof rus pranë Putinit deklaroi diçka që kushdo qe e lexonte do te shqetesohej me ngjashmerine e levizjeve kundër shtetit shqiptar dhe pikërisht në kohën kur Shqipëria po afrohet sa më shumë me integrimin…
A është e nevojshme që populli ta dijë të vërtetën për ish-udhëheqësit politikë, ushtarakë dhe shtetërorë që po gjykohen në Hagë? Kundërshtimi ndaj Gjykatës Speciale në nivel shtetëror, apo…
Për Hegelin diplomacia mund të kuptohej përmes konceptimit të tij të shtetit, historisë dhe marrëdhënieve midis fuqive. Hegeli nuk ka zhvilluar një "teori të diplomacisë" në kuptimin bashkekohor, por filozofia e tij politike…
Përballë sfidave me të cilat po përballet rinia shqiptare, indiferenca nuk duhet të jetë një alternativë. Shqetësimi për zbehjen e shpresave, pasigurinë për të ardhmen dhe vështirësitë për të ndërtuar…
Gjithë periudhën kohore të cilën rëndom e quajmë tranzicion edhe pse po i afrohet në kohëzgjatje periudhës komuniste, duke mbërritur aktualisht në më shumë se 2 / 3 e saj, më qëlloi t’a jetoja në moshën…
Gjergj Kastrioti (Skënderbeu) vizionari i parë i madh i integrimit dhe mbrojtësi monumental i vlerave të përbashkëta perëndimore. Ai përfaqëson kushtetutën shpirtërore të kombit arbëror – atë busull që na…
Presidentja ka kohë deri të premten. Kthimi i ligjit nuk do ta pengonte Kuvendin, por do t'i jepte Kosovës atë që i ka munguar që nga 6 tetori: një shpjegim publik. Të premten, më 23 tetor, mbaron afati i presidentes Justina Shiroka Pula për…
Protesta është një nga instrumentet më të rëndësishme të demokracisë. Ajo u jep qytetarëve mundësinë të kundërshtojnë padrejtësinë, të kërkojnë llogaridhënie dhe të reagojnë ndaj…
Në Shqipëri, titulli i profesorit dhe pozita drejtuese në universitet nuk kanë qenë gjithmonë pasqyrim i kontributeve shkencore, i meritës akademike dhe i autoritetit intelektual. Përkundrazi, në jo pak raste, karriera universitare është…
Lloj-lloj fabrikimesh kanë dhënë Edi Rama, njerëzit e tij, si dhe mediet pranë qeverisë së Tiranës për ndikimin e huaj në motivimin e studentëve dhe rinisë shqiptare për të protestuar. Iranianët, rusët, serbët,…
Peticioni i mbi një mijë profesorëve dhe pjesëmarrja e tyre në mbështetje të protestave studentore, të kërkesave të tyre për ndryshimin e Shqipërisë, për reformimin e sistemit, kundër elitës politike në…
Pas fjalimit të Konjufcës në Këshillin e Sigurimit, Serbia mbeti përballë pyetjeve që i shmang prej vitesh: 12 mijë të vrarët, 1.577 të zhdukurit dhe Radoiçiqi që jeton i lirë. Por sa prej këtyre çështjeve do…
Dy ngjarje të ditëve të fundit në Tiranë nuk mund të trajtohen si incidente të shkëputura nga njëra-tjetra. Ato duhen parë së bashku, sepse, përtej pamjeve tronditëse dhe lajmeve të çastit, kam drojë se zbulojnë…
Zhvillimet e ditëve të fundit përbëjnë kulmin e një pakënaqësie të thellë, e cila prej vitesh është akumuluar te brezi i ri shqiptar, veçanërisht te studentët dhe të rinjtë që nuk pranojnë më…
Përpos reagimeve individuale, nga Kosova nuk kemi reagim zyrtar (përpos zonjës Haxhiu) të kryeministrit Kurti. Reagimet individuale janë të domosdoshme për përkrahjen e protestës së vëllezërve në Shqipëri, përndryshe do…
I nderuar zoti President, Kur Shqipëria përballet me tensione politike, përplasje dhe akte dhune e shkatërrimi, qytetarët kanë të drejtë të pyesin, ku janë institucionet dhe çfarë po bëjnë ato për ta ndihmuar vendin…
Arritja e marrëveshjes ndërmjet subjekteve politike shqiptare të Krahinës së Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit, për të garuar me një listë të përbashkët në zgjedhjet parlamentare të Serbisë, do të duhej…
Nuk ka dyshim që një qeveri që qëndron gjatë në pushtet nuk ngarkohet më gabime të akumuluara. Pastaj janë të arsyeshme edhe reagimet. Reagimet filluan me” Zvernecin” këto reagime ishin me të origjinale për nga…
Aleksandar Dugini, ideologu rus i euroazianizmit, ëndërron një rend botëror në të cilin Rusia do të bëhej një nga qendrat kryesore të pushtetit, në kundërshtim me dominimin amerikan dhe me vlerat liberale të…
Më 20 tetor, kryetarja e Dhomave të Specializuara, Ekaterina Trendafilova, doli me një video për pavarësinë e gjykatës. Brenda pak orësh i reaguan Organizata e Veteranëve të Luftës së UÇK-së dhe deputeti i PDK-së,…
Zhvillimet e fundit në Partinë Demokratike të Kosovës dhe paralajmërimi i Bedri Hamzës se nuk do të rikandidojë për kryetar kanë nxitur diskutime për të ardhmen e udhëheqjes së partisë. Në një intervistë…
Më 16 shtator, kur Dhomat e Specializuara dënuan Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Jakup Krasniqin dhe Rexhep Selimin, në sallën e gjyqit u përmendën edhe shtatë emra të tjerë. Ata nuk ishin të akuzuar, por gjykata i cilësoi…
Kriza politike, interesat gjeopolitike dhe rreziku që përçarjet e brendshme të dobësojnë rrugën evropiane të Shqipërisë. Shqipëria po përballet me një krizë që ngre pyetje të rëndësishme për…
Nuk thuhet kot se në këtë botë, ajo që bën, edhe do të të kthehet. Në shekujt XIX dhe XX, demokracia ushtronte presion, duke kërkuar që shoqëritë dhe shtetet e asaj kohe të demokratizoheshin, që do të thotë të…
Propozimligji për bashkimin e Agjencisë për Siguri Kombëtare (ASK) me Agjencinë e Inteligjencës në Maqedoninë e Veriut hap një debat thelbësor për të ardhmen e institucioneve të sigurisë, përqendrimin e kompetencave dhe…
Roli i kryeministrit Edi Rama dhe i klasës politike shqiptare duhet shqyrtuar përtej polemikës së zakonshme ndërmjet pushtetit dhe opozitës. Një qeveri demokratike nuk ka detyrimin t’i pranojë të gjitha kërkesat e protestuesve, por ka…
Marrëdhënia mes SHBA-së dhe Ukrainës ka arritur në pikën më të ulët që nga takimi shpërthyes në Shtëpinë e Bardhë. Për Kosovën, që e ka Amerikën partnerin kryesor strategjik, kjo krizë tregon sa e…
Ndryshimet dhe plotësimet e Ligjit për Dhomat e Specializuara dhe Prokurorisë Speciale, që u miratuan në mesnatën e 6 tetor nga Kuvendi i Kosovës, u bënë me nguti, në mënyrë amatoreske, pa konsultime me subjekte relevante dhe pa…
Në Njeriu i revoltuar, Albert Camus nis nga një pyetje që duket e thjeshtë, kush është njeriu i revoltuar? Përgjigjja e tij është e shkurtër, por e rëndë, është njeriu që thotë "jo". Ky "jo" nuk…
Edi Rama tha përafërsisht këtë: Këtu kanë ndërhyrë shërbimet e huaja sekrete, nga Rusia dhe Irani. Nëse kjo është e vërtetë, por ti nuk paraqet asnjë provë, atëherë infrastrukturën e tyre e paska…
Politike modern dhe me zhvillimin e konceptit të lirisë dhe, me të, themelin e demokracisë sonë. Fija e përbashkët që përshkon hulumtimin e saj është se zhvillimi i demokracisë sonë buron nga frika nga pushteti i popullit….
Triumfi i Kombit/ I gjithë Kombi në mbështetje të protestave të rinisë studentore
Universiteti shqiptar dhe fabrikimi i "profesorëve të mëdhenj"
Pse Albin Kurti nuk qëndron pas protestave të studentëve të Tiranës?!
Kur protesta masive manipulohet: Kufijtë ndërmjet lirisë demokratike dhe cenimit të interesit kombëtar
Zgjedhjet në Serbi dhe beteja e përbashkët e shqiptarëve për rritjen e përfaqësimit politik në Beograd
Kurti u pre nga fotoja. Kosova pritet prej vitesh
Shqipëria dhe çështja çame 1929-1939
Po ringrihet Kulla e vëllezërve Lan e Nekë Halili në Belle të Deçanit
Aksident mes tri veturave në Prishtinë, ka të lënduar
Arrestohet 20 vjeçari në Kaçanik, kishte urdhëresë gjyqësore
24 orët e së shtunës: Dy të vdekur nga aksidentet, 32 të lënduar
I shkon te shtëpia dhe e kanos babain e saj, arrestohet shtetasi maqedonas në Podujevë
“Mbi 100 të pushkatuar…”, si u shtyp kryengritja antikomuniste në Malësi të Madhe, më 25 janar 1945! Fati tragjik i krerëve të lëvizjes
Arrestimi i intelektuales disidente, si u persekutua Musine Kokalari! Pas gjashtë muajsh hetuesie, e nxorën në gjyq! Aktakuza e prokuror Nevzat Haznedari
10 kuriozitete që nuk i dini për Groenlandën
Shkencëtarët identifikojnë ADN-në më të vjetër njerëzore
Më mungoni në çdo hap të jetës. Dashuria, mirësia dhe kujtimi për ju nuk do të shuhen kurrë. U…
U bënë tri dekada – një jetë e tërë prej kur tragjikisht u nda prej nesh vajza e axhës Drita (Riza)…
Sot u bë 1 vit që kur ndërroi jetë më i dashuri ynë, Gani Rraci. Koha po kalon shpejt, por dhimbja, malli dhe…
Për babain tim të dashur 🤍🕊️ Babi, Sot bëhen kaq shumë vite që nga dita kur na le përgjithmonë….
Këngëtarja e njohur, Dafina Zeqiri, ka tërhequr vëmendjen me pamjen e saj të fundit. Nga ajo që shihet, artistja…
Kim Kardashian ka tërhequr vëmendjen në Romë të Italisë, me një paraqitje të guximshme dhe plot…
