Pas miratimit të deklaratës lidhur me aktgjykimin e Speciales: A mund të ulen në dialog për presidentin, LVV e PDK? Flet politologu

Edhe pak kohë ka mbetur deri në përfundimin e afatit kushtetues për zgjedhjen e Presidentit të ri, ndërsa takimet mes partive politike, të paralajmëruara ditëve të fundit, ende nuk janë zhvilluar.

Në bazë të aktgjykimit të fundit të Gjykatës Kushtetuese, afati 60-ditor për zgjedhjen e Presidentit ka nisur më 8 gusht 2026 dhe përfundon më 6 tetor 2026.

Kjo do të thotë se Kuvendi duhet ta përmbyllë procedurën për zgjedhjen e Presidentit deri më 6 tetor. Nëse kjo nuk ndodh brenda afatit kushtetues, atëherë Kuvendi shpërndahet dhe vendi shkon në zgjedhje të reja.

Në një skenar të tillë, 8 ose 15 nëntori janë datat që mund të shqyrtohen për mbajtjen e zgjedhjeve.

Një takim mes kreut të LVV-së, Albin Kurti, dhe kreut të PDK-së, Bedri Hamza, u mbajt të dielën, por sipas palëve nuk u folë për çështjen e presidentit.

Kreu i PDK-së, Bedri Hamza, ka thënë gjatë ditës se nëse miratohet projektligji për ndryshimin dhe plotësimin e ligjit për Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë, subjekti më i madh opozitar në Kosovë është i hapur të diskutojë për temat e tjera me LVV-në.

Në një deklarim për media para seancës së të hënës në Kuvendin e Kosovës, Hamza tha se për këtë projektligj ka diskutuar edhe me kryeministrin Albin Kurti, në një takim të mbajtur të dielën.

Sipas Hamzës, në takimin me kreun e LVV-së, Kurti, është biseduar edhe çështja e zgjedhjes së presidentit, por pa diskutuar rreth emrave të mundshëm.

“Nuk kemi shkuar për emrat, nuk i kemi folur, nëse kalohet ligji jemi të hapur edhe për tema tjera”, tha ai.

Politologu Ramadan Gjanaj konsideron se koha e mbetur është shumë e shkurtër, por vlerëson se ende ekziston mundësia për një marrëveshje politike.

Sipas tij, PDK-ja tashmë ka ndryshuar qëndrimin e saj lidhur me zgjedhjen e Presidentit të ri, çka, në vlerësimin e tij, përbën një zhvillim të rëndësishëm.

“Ka mbetur një afat shumë i shkurtër, por do të ishte e parakohshme të konsiderohej se një marrëveshje është e pamundur. Është e qartë se situata kërkon një vullnet të qartë politik nga të gjitha partitë parlamentare, si nga shumica, ashtu edhe nga opozita. Ditët në vijim do të jenë vendimtare, pasi korniza kushtetuese lë shumë pak hapësirë pas 6 tetorit. Pyetja thelbësore, pra, nuk është vetëm nëse është e mundur të arrihet një marrëveshje brenda trembëdhjetë ditësh, por nëse partitë janë të gatshme të bëjnë kompromiset e nevojshme për të shmangur një krizë të re institucionale. Në këtë drejtim, dënimi i katër ish-drejtuesve të UÇK-së nga Dhomat e Specializuara në Hagë, në njëfarë mënyre, i ka krijuar Albin Kurtit një dritare shtesë mundësie. Në fakt, PDK-ja tashmë zyrtarisht e ka ndryshuar qëndrimin e saj lidhur me zgjedhjen e Presidentit të ri. Në deklaratën e saj të fundit politike, ajo ka vënë në pah, ndër të tjera, çështjen e mbrojtjes së katër të dënuarve, si dhe rishikimin e kornizës ligjore që lidhet me Dhomat e Specializuara. Ky zhvillim është i rëndësishëm, sepse ndryshon deri diku konfigurimin aktual politik”, shprehet Gjanaj për “Bota sot”.

ImageRamadan GjanajFoto galeri
Ekziston një hapësirë reale për dialog ndërmjet LVV-së dhe PDK-së, thotë Gjanaj, duke u shprehur optimist për dialog dhe kompromis mes këtyre partive.

“ Deri tani, LDK-ja dukej se ishte «bërësi kryesor i mbretit» në procesin presidencial. Mirëpo, duke pasur parasysh qëndrimin e saj dhe kërkesat e saj lidhur me formimin e një qeverie të qëndrueshme, një marrëveshje ndërmjet LVV-së dhe LDK-së për zgjedhjen e Presidentit ishte bërë veçanërisht e vështirë, madje pothuajse e pamundur. LDK-ja me siguri nuk do të pranonte të shërbente thjesht si një mbështetje formale në zgjedhjen presidenciale, duke i garantuar LVV-së, nëse jo votën e saj, të paktën praninë e deputetëve të saj në Kuvend ditën e votimit, pa një kundërshpërblim më të gjerë politik. Në këtë kontekst, qëndrimi i ri i PDK-së mund të hapë një mundësi tjetër. Sipas mendimit tim, tashmë ekziston një hapësirë reale për dialog ndërmjet LVV-së dhe PDK-së, aq më tepër që kjo e fundit, deri në këtë moment, nuk e ka kushtëzuar publikisht mbështetjen e saj të mundshme me pjesëmarrjen në qeverinë e ardhshme. Kjo mund të krijojë mundësinë për të kërkuar një marrëveshje për zgjedhjen e Presidentit, duke ruajtur njëkohësisht stabilitetin e shumicës aktuale qeverisëse. Megjithatë, nuk duhet harruar se PDK-ja duket se dëshiron që mbrojtja e katër të dënuarve në Hagë dhe rishikimi i kornizës ligjore që lidhet me Dhomat e Specializuara të jenë elemente të rëndësishme të çdo diskutimi politik. Pyetja, pra, do të jetë nëse LVV-ja është e gatshme të bëjë kompromiset e nevojshme për këto çështje për të arritur një marrëveshje. Prandaj, mendoj se ende ekziston një mundësi reale për dialog dhe kompromis. Por, duke pasur parasysh afatin jashtëzakonisht të shkurtër dhe kërkesat politike të secilës palë, sot nuk ka asgjë që të lejojë të konsiderohet se një marrëveshje është e sigurt. Zgjedhja e Presidentit kërkon një shumicë të konsiderueshme parlamentare dhe, mbi të gjitha, pjesëmarrjen efektive të deputetëve në procesin zgjedhor. Kjo, për nga vetë natyra e procesit, imponon kërkimin e një kompromisi”, deklaron politologu.

Afërsia e afatit të 6 tetorit, sipas Gjanajt, duhet t’i shtyjë partitë që t’i japin përparësi dialogut dhe jo një logjike konfrontimi.

“Ende ekziston hapësirë për një kompromis politik, por ajo po ngushtohet me shpejtësi me kalimin e kohës. Afërsia e afatit të 6 tetorit duhet pikërisht t’i shtyjë partitë që t’i japin përparësi dialogut dhe jo një logjike konfrontimi. Kosova nuk mund ta konsiderojë bllokimin institucional si një situatë normale. Vitet e fundit kanë treguar tashmë se sa shumë mund të zgjasë mungesa e një marrëveshjeje politike dhe sa shumë mund të vonojë funksionimin normal të institucioneve. Megjithatë, duhet të jemi edhe realistë: një kompromis mund të funksionojë vetëm nëse bazohet në një vullnet reciprok. Nëse partitë i mbajnë qëndrimet e tyre plotësisht të papajtueshme deri në momentin e fundit, rreziku i një ngërçi të ri do të bëhet, natyrisht, shumë më konkret. Në këtë fazë, do të thosha se të dy skenarët mbeten të hapur: ekziston ende mundësia për kompromis, por koha në dispozicion për ta ndërtuar atë është tashmë jashtëzakonisht e kufizuar”, shprehet Gjanaj.

Sipas politologut, një kandidat jopartiak mund të përbëjë vërtet një mundësi për kompromis, pikërisht sepse mund të pranohet më lehtë nga subjektet që nuk dëshirojnë të krijojnë përshtypjen se po mbështesin drejtpërdrejt kandidatin e një partie tjetër.

Por, ai thekson se karakteri jopartiak, në vetvete, nuk garanton konsensusi.

“Në kontekstin aktual, një kandidat që do të ishte në gjendje të qetësonte sensibilitete të ndryshme politike do të kishte më shumë mundësi të lehtësonte një kompromis sesa një kandidat i identifikuar fuqishëm me një kamp të vetëm politik. Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se ai duhet të jetë tërësisht jashtë politikës, por profili i tij, integriteti dhe aftësia për të përfaqësuar të gjithë qytetarët duhet të jenë në qendër të diskutimit. Një kandidat jopartiak mund të përbëjë vërtet një mundësi për kompromis, pikërisht sepse mund të pranohet më lehtë nga subjektet që nuk dëshirojnë të krijojnë përshtypjen se po mbështesin drejtpërdrejt kandidatin e një partie tjetër. Por karakteri jopartiak, në vetvete, nuk garanton konsensusin. Ajo që ka më shumë rëndësi është kredibiliteti i kandidatit, përvoja e tij, respekti ndaj institucioneve dhe aftësia për ta ushtruar funksionin e Presidentit si një funksion që tejkalon interesat e një partie. Megjithatë, duhet të jemi shumë të qartë dhe realistë në këtë pikë dhe të mos krijojmë përshtypjen se vetëm profili i një kandidati ose kandidateje do të ishte elementi më përcaktues në situatën me të cilën po përballemi. Të gjithë e dimë se procesi i zgjedhjes së Presidentit i nënshtrohet kërkesave shumë të qarta kushtetuese. Në dy raundet e para kërkohet një shumicë prej dy të tretash e të gjithë deputetëve; në raundin e tretë, kandidati duhet të marrë shumicën e të gjithë deputetëve, pra të paktën 61 vota. Edhe çështja e pranisë dhe e kuorumit parlamentar është përcaktuese që procesi të mund të zhvillohet realisht. Sot, kushtet politike për të garantuar këtë pjesëmarrje nuk janë të siguruara dhe kjo është pikërisht ajo që na ka sjellë në ngërçin institucional që njohim sot. Vetëm një kompromis politik i qëndrueshëm dhe i zbatueshëm është sot çelësi për të garantuar zgjedhjen e Presidentit të ardhshëm. Sipas mendimit tim, qëndrimi i ri politik i PDK-së është një mundësi që nuk duhet neglizhuar nëse duam vërtet të shmangim zgjedhjet e reja”, shton politologu.

Në fund, Gjanaj përmend pasojat e dështimit të zgjedhjes së Presidentit brenda afatit të parashikuar.

“Pasojat e dështimit të zgjedhjes presidenciale do të ishin të rëndësishme në planin institucional dhe politik. Kushtetuta parashikon se nëse Presidenti nuk zgjidhet brenda gjashtëdhjetë ditëve pas fillimit të procedurës, Kuvendi shpërndahet. Neni 82 është i qartë në këtë pikë: kur afati i gjashtëdhjetë ditëve i parashikuar për zgjedhjen e Presidentit mbaron pa u zgjedhur ai, Kuvendi duhet të shpërndahet. Një skenar i tillë do të nënkuptonte që Kosova do të hynte sërish në një cikël zgjedhor, me pasojat politike, institucionale dhe ekonomike që kjo sjell. Kjo do të zgjaste gjithashtu pasigurinë në një moment kur institucionet duhet të mund të përqendrohen te prioritetet e vendit. Duhet gjithashtu të jemi të vëmendshëm ndaj pasojave juridike që mund të rrjedhin nga tejkalimi i afateve kushtetuese dhe nga interpretimi që mund t’i bëhet atyre. Gjykata Kushtetuese ka fiksuar datën 6 tetor si kufirin e afatit të gjashtëdhjetë ditëve për zgjedhjen e Presidentit. Përveç kësaj, Kushtetuta parashikon se funksioni i Presidentit me detyrë nuk mund të ushtrohet për më shumë se gjashtë muaj. Nuk është e mundur të pohohet me siguri sot se tejkalimi i këtyre afateve do të sillte automatikisht një thyerje të vazhdimësisë institucionale. Megjithatë, do të ishte e papjekur të konsiderohej se kjo situatë nuk do të ngrinte asnjë vështirësi juridike. Rreziku kryesor do të ishte shfaqja e disa interpretimeve konkurrente të situatës kushtetuese të krijuar pas skadimit të këtyre afateve”.

“ Aktorë të ndryshëm politikë mund të tentojnë atëherë të kontestonin para Gjykatës Kushtetuese aktet e marra gjatë kësaj periudhe, qoftë shpërndarjen e Kuvendit, shpalljen e zgjedhjeve apo ushtrimin e kompetencave të tjera presidenciale. Vendi mund të hynte atëherë në një fazë të re të kontestimeve institucionale, në të cilën çdo vendim mund të bëhej objekt i kontestimeve. Kjo do të rrezikonte jo vetëm të zgjaste pasigurinë juridike, por edhe të vononte vetë procesin zgjedhor dhe, rrjedhimisht, të shtynte edhe më tej kërkimin e një zgjidhjeje politike për krizën aktuale. Këtu, sipas mendimit tim, qëndron rreziku kryesor. Problemi nuk do të ishte më vetëm se si të interpretohen pasojat kushtetuese të dështimit të zgjedhjes presidenciale, por se si të shmanget që kjo pasiguri të shndërrohet në një përplasje të re politike dhe juridike para Gjykatës Kushtetuese. Për këtë arsye, afati i 6 tetorit nuk duhet të konsiderohet thjesht si një datë procedurale. Ai përbën një moment përgjegjësie institucionale. Aktorët politikë disponojnë ende hapësirë për të kërkuar një marrëveshje dhe duhet të përdorin kohën që mbetet për të shmangur që mospajtimi të shndërrohet në një krizë të re institucionale. Sfida kalon pra gjerësisht vetëm zgjedhjen e një Presidenti. Bëhet fjalë gjithashtu për ruajtjen e vazhdimësisë, stabilitetit dhe parashikueshmërisë së funksionimit institucional të Kosovës. Qëllimi duhet të jetë shmangia e transformimit të një krize politike, pas 6 tetorit, në një krizë juridike dhe kushtetuese që mund të vonojë edhe më tej kthimin në funksionimin normal të institucioneve”, përfundon Gjanaj.