Pas 99 votave për Hagën, kush flet për vrasjet që mbeten pa autorë?

Katër emra nga një listë më e gjatë: aktgjykimi i Hagës nuk i përgjigjet pyetjes se kush i vrau ata.

Kuvendi i Kosovës miratoi më 28 shtator, me 99 vota për, asnjë kundër dhe asnjë abstenim, një deklaratë për aktgjykimin e shkallës së parë të Dhomave të Specializuara ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit, shpallur më 16 shtator. Dokumenti shpreh shqetësim për vendimin dhe kërkon një strategji shtetërore për mbrojtjen e së vërtetës historike të luftës.

Në qendër të vëmendjes politike qëndrojnë sot të akuzuarit dhe aktgjykimi, i cili nuk është përfundimtar. Por debati ka lënë në hije një pyetje tjetër: çfarë ndodh me familjet e shqiptarëve të vrarë gjatë dhe pas luftës, rastet e të cilëve nuk janë zbardhur?

Rasti Mustafa dhe reagimi i Tahirajt

Gjatë votimit, deputeti i LDK-së Besian Mustafa, bir i veprimtarit të LDK-së Xhemajl Mustafa, nuk ishte në sallë. Sipas KosovaNews, ai kishte marrë pjesë në seancë, por ishte larguar para votimit. Arsyet e largimit nuk janë bërë publike.

Largimi u komentua nga veprimtari Saim Tahiraj, ish-bashkëluftëtar i komandantit Sali Çekaj dhe kryetar i shoqatës që mban emrin e tij në Zvicër, i cili për “Bota sot” kërkoi nga LDK-ja të shpjegojë pse u largua Mustafa. Deri tani, as Mustafa as LDK-ja nuk kanë dhënë shpjegim publik, sipas burimeve të hapura. Pa një deklaratë të tyre, çdo interpretim mbetet supozim.

Rastet që presin

Ndër rastet që përmenden në debatin publik janë ato të Ahmet Krasniqit, Xhemajl Mustafës, Tahir Zemajt, Ekrem Rexhës (Komandant Drini), gazetarit Bekim Kastrati dhe Smajl Hajdarajt. Ishin ushtarakë, komandantë, politikanë, veprimtarë e gazetarë, me bindje e përkatësi të ndryshme. Secili rast ka rrethanat, provat dhe fazën e vet, dhe përgjegjësia për to nuk mund të përcaktohet me deklarata politike as të nxirret automatikisht nga aktgjykimi i Hagës.

Gjykata Speciale ka mandat të kufizuar kohor dhe lëndor. Rastet që mbeten jashtë tij bien mbi institucionet vendore të drejtësisë.

Pyetjet për institucionet

Për të kaluar nga deklaratat te llogaridhënia, mbeten pyetje konkrete:

Në çfarë faze ndodhet hetimi për secilin rast dhe çfarë pengesash ka pasur?

Çfarë dëshmish janë mbledhur dhe sa prej tyre mund të përdoren ende?

Çfarë burimesh kanë prokurorët dhe hetuesit e rasteve të vjetra?

A mund të fuqizohet mbrojtja e dëshmitarëve dhe bashkëpunimi ndërkombëtar?

Kuvendi dhe Qeveria mund të kërkojnë raportim për gjendjen e hetimeve, duke respektuar sekretin hetimor, pa ndërhyrë në pavarësinë e prokurorisë e të gjykatave. Ky standard vlen për të gjitha partitë: PDK-në, që kërkon proces të drejtë për ish-drejtuesit e saj, LDK-në dhe Vetëvendosjen, që drejton qeverinë.

Familjet dhe shteti

Familjet mund të organizohen dhe të kërkojnë transparencë, por e drejta e tyre për drejtësi nuk duhet të varet nga numri i protestuesve apo nga mbështetja e partive. Shteti ka detyrim t’i hetojë krimet edhe kur familjarët nuk protestojnë.

Mbrojtja e të drejtave të të akuzuarve dhe drejtësia për viktimat nuk përjashtojnë njëra-tjetrën. Të dyja burojnë nga i njëjti parim: askush nuk dënohet pa prova, dhe asnjë krim nuk mbetet pa hetim serioz.