Zllakuqani i lugut të Drinit dhe roli i kishës katolike në dokumentet e arkivit shtetëror austriak (1890-1918)

Ky hulumtim shkencor është hartuar mbi bazën e dokumentacionit të ruajtur në Österreichisches Staatsarchiv (ÖStA) në Vienë, posaçërisht në Haus-, Hof- und Staatsarchiv (HHStA), Politisches Archiv (PA), si dhe, për kufirin kronologjik të Luftës së Parë Botërore, në fondet e Kriegsarchiv-it. Argumentimi mbështetet vetëm në aktet diplomatike dhe konsullore të identifikuara në këto fonde, pa u mbështetur në monografi lokale, fjalorë enciklopedikë, kujtime, botime përkujtimore ose interpretime të mëvonshme. Qëllimi është të rindërtohet roli i Kishës Katolike në Zllakuqan vetëm në masën që e lejon dokumentacioni arkivor. Njëkohësisht, këto burime duhen lexuar në mënyrë kritike, sepse janë hartuar nga përfaqësues të diplomacisë austro-hungareze dhe pasqyrojnë këndvështrimin, informacionet dhe interesat institucionale të administratës që i prodhoi.

Dokumenti i parë me rëndësi për hapësirën rajonale ku bënte pjesë Zllakuqani është relacioni i konsullit Peez, i dërguar nga Prizreni më 15 maj 1890. Sipas aktit, një ditë më parë famullitari katolik i Pejës, Padre Roberto Gabos da Cles, ishte paraqitur në konsullatë së bashku me një përfaqësues të parisë katolike dhe ishte paraqitur si përfaqësues i interesave të katolikëve, si dhe të një numri myslimanësh. Çështja lidhej me rrezikun e humbjes së tokave në brezin prej Gjurakovcit deri në Klinë.¹

Zllakuqani nuk emërtohet shprehimisht në këtë pjesë të relacionit; për këtë arsye, dokumenti nuk mund të përdoret si dëshmi e drejtpërdrejtë për një ngjarje të zhvilluar brenda fshatit. Rëndësia e tij qëndron në faktin se ndihmon të kuptohet mekanizmi rajonal i përfaqësimit: kleri katolik i Pejës komunikonte me konsullatën austro-hungareze edhe për çështje që tejkalonin shërbesën fetare dhe preknin sigurinë juridike e pronësore të bashkësive katolike të zonës. Lidhja e drejtpërdrejtë me Zllakuqanin shfaqet në relacionin nr. 39 të konsullit Piliński, të datës 26 qershor 1890. Në akt thuhet se dy të dërguar të katolikëve nga “Zlogučan” — forma me të cilën dokumenti shënon Zllakuqanin — kishin mbërritur në konsullatë me një letër të famullitarit katolik të Pejës. Ata kërkonin mbrojtje në emër të katolikëve të fshatit dhe të aleatëve të tyre myslimanë nga Llapusha, në lidhje me një konflikt me banorë të Isniqit. Në themel të mosmarrëveshjes qëndronte një pronë në Zllakuqan dhe pretendimi i fqinjëve për të drejtën e përparësisë në blerjen e saj. Konsulli raportonte se kishte kërkuar ndërhyrjen e autoriteteve osmane lokale pranë mutasarrifit të Pejës në favor të banorëve që ndiheshin të kërcënuar.²

Ky dokument është themelor për temën e kumtesës, sepse dëshmon një mekanizëm veprimi të dallueshëm në burimin arkivor: përfaqësuesit e bashkësisë së Zllakuqanit mbërrinin në konsullatë të pajisur me letrën e klerikut, çështja i paraqitej përfaqësisë austro-hungareze dhe kjo e fundit kërkonte veprim nga administrata osmane. Kisha shfaqet, rrjedhimisht, jo vetëm si institucion kulti, por edhe si hallkë komunikimi ndërmjet bashkësisë lokale dhe përfaqësisë diplomatike. Kjo nuk do të thotë se kleri kishte kompetencë juridike mbi konfliktin: vetë relacioni tregon se zgjidhja kërkohej nga autoritetet osmane, ndërsa kleriku dhe konsullata ushtronin një funksion ndërmjetësues. Relacioni i 4 nëntorit 1890, po nga Piliński, e vijon të njëjtën çështje. Konsulli raportonte se konflikti i Zllakuqanit nuk kishte përfunduar në përleshjen që ishte druajtur. Në dokument përmendet edhe kreu katolik Sefia Gioni, i cili, pas këshillimit konsullor, kishte zbutur qëndrimin dhe pritej të ndikonte në qetësimin e njerëzve të vet, duke shpresuar në ndërhyrjen e administratës lokale.³

Kjo dëshmi e plotëson tablonë e vitit 1890: veprimi shoqëror nuk përqendrohej vetëm te prifti, por zhvillohej në një rrjet ku përfshiheshin krerët lokalë, famullitari, konsulli dhe administrata osmane. Rëndësia e Kishës qëndronte edhe në aftësinë e saj për ta lidhur bashkësinë me këtë rrjet më të gjerë komunikimi. Një tjetër akt me rëndësi të drejtpërdrejtë është relacioni i konsullit Zambaur, i datës 28 maj 1904 në Mitrovicë. Dokumenti njofton për një delegacion të katolikëve të rrethit të Pejës, të udhëhequr nga Pren Paloka i Gjurakovcit, në të cilin përfaqësoheshin shprehimisht Gjurakovci, Zllakuqani, Leskoci dhe “Ralonce”, sipas formës së shënuar në akt. Delegatët ankoheshin për trajtimin e katolikëve në procesin e pranimit në xhandarmëri, si dhe për trajtimin e tyre në konfliktet me popullsinë ortodokse. Relacioni shënon se deri pak më parë në Pejë shërbenin rreth tridhjetë xhandarë serbë, kundrejt vetëm pesë katolikëve. Në të njëjtin dokument, Pater Angelo Palić [At Engjëll Palaj — shën. i autorit], famullitar i Pejës dhe drejtues i hospicit françeskan, paraqitet nga konsulli si “përfaqësuesi i natyrshëm” i katolikëve dhe si kleriku që kishte mbështetur me shkrim veprimin e delegacionit.⁴

Për Zllakuqanin, rëndësia e relacionit të vitit 1904 është e dyfishtë. Së pari, fshati përmendet shprehimisht si pjesë e një përfaqësimi të organizuar rajonal. Së dyti, dokumenti tregon se kleri vazhdonte të shfaqej në korrespondencën konsullore si ndërmjetës i interesave të popullsisë katolike. Nga vetë akti nuk mund të nxirret përfundimi se çdo veprim i delegacionit drejtohej nga Kisha e Zllakuqanit; ajo që mund të thuhet me siguri është se përfaqësimi i Zllakuqanit ndodhej brenda një rrjeti ku autoriteti kishtar dhe konsullata austro-hungareze kishin rol të dukshëm. Dokumentacioni i vitit 1913 e bën rolin e klerit të lidhur me Zllakuqanin edhe më të qartë. Në relacionin nr. 173, dërguar më 21 janar 1913 nga Umlauf në Mitrovicë ministrit të Jashtëm Leopold Berchtold, burimi i informacionit identifikohet si “Pater David Pepa aus Zlokučan” — At David Pepaj nga Zllakuqani.⁵

Sipas relacionit, ai kishte sjellë të dhëna për gjendjen në Pejë nën administrimin malazez. Përfaqësuesit katolikë të Pejës dhe rrethinës, sipas informacionit të transmetuar, ishin thirrur disa herë dhe ishin shtyrë të hiqnin dorë nga ideja e Shqipërisë së pavarur e të bashkëpunonin me Malin e Zi. Raportoheshin gjithashtu përpjekje për sigurimin e deklaratave në favor të aneksimit, konfiskime, mbledhje detyrimesh dhe rekuizime. Vlera e këtij akti për historinë e Kishës në Zllakuqan qëndron te funksioni informues i klerikut. At David Pepaj del në dokument si bartës i informacionit politik dhe shoqëror nga terreni drejt përfaqësisë austro-hungareze. Kjo dëshmon se, në rrethanat e ndryshimit të pushtetit pas Luftës së Parë Ballkanike, një klerik i lidhur me Zllakuqanin mund të shërbente edhe si kanal përmes të cilit gjendja e popullsisë lokale arrinte në dokumentacionin diplomatik të Vjenës. Duhet megjithatë të ruhet dallimi midis dëshmisë dhe vërtetimit të pavarur: relacioni dëshmon se këto informacione iu raportuan konsullatës nga At David Pepaj; ai, i vetëm, nuk provon domosdoshmërisht çdo hollësi të raportuar. Dokumenti më i plotë për ndërhyrjen e drejtpërdrejtë ushtarake ndaj bashkësisë katolike të Zllakuqanit është relacioni nr. 192 i Pözelit për Berchtoldin, dërguar nga Prizreni më 27 qershor 1913 dhe i ruajtur në HHStA PA XXXVIII/Kt. 405.⁶

Relacioni paraqet atë që mund të quhet “çështja e Zllakuqanit”, duke u mbështetur në rrëfimin e At Filip Palajt. Sipas këtij raportimi, më 25 maj 1913 një repart serb, nën drejtimin e një majori, kishte hyrë në fshat për kontroll armësh, me dyshimin se armë dhe municion mund të fshiheshin edhe në objektet e famullisë katolike. Burrat u ndaluan pasi dolën nga mesha dhe u urdhëruan të dorëzonin armët. Pas dorëzimit të disa pushkëve pasoi, sipas relacionit, një keqtrajtim i rëndë: rreth njëzet persona duhej të dërgoheshin me qerre në shtëpi, ndërsa një person raportohej se kishte vdekur si pasojë e rrahjes. Dokumenti shënon gjithashtu keqtrajtimin e grave që kishin tentuar t'u ndihmonin familjarëve të tyre. Relacioni vazhdon me kontrollin e famullisë. Sipas rrëfimit të At Filip Palajt, gjatë kontrollit ai kishte gjetur nën altar një brez me rreth 75 fishekë dhe e kishte dorëzuar; kontrolli i mëtejshëm nuk kishte zbuluar armë të tjera. Megjithatë, prifti ishte mbajtur i ndaluar dhe kishte raportuar kërcënime me pushkatim e rrahje, si dhe kërkesë për para nga një nënoficer në këmbim të lirimit. Pas lirimit, lëvizja e tij ishte kufizuar. Relacioni e lidh drejtpërdrejt këtë kufizim me pamundësinë e ushtrimit normal të shërbesës pastorale dhe shënon se katër besimtarë kishin vdekur pa marrë sakramentet.⁷ Në të njëjtin akt shënohet se më 12 qershor kishte arritur kryeipeshkvi, i cili e kishte marrë At Filip Palajn me vete në Prizren dhe kishte vendosur në Zllakuqan At David Pepajn. Dokumenti regjistron edhe ndërhyrjen konsullore lidhur me të drejtën e priftit për të kryer vizitat pastorale, me kalin e famullisë dhe me çështjen e portretit të perandorit austro-hungarez. Sipas relacionit, autoriteteve lokale u ishte përcjellë urdhër që kleriku të mos pengohej në ushtrimin e detyrës së tij.⁷

Këtu roli i Kishës del në formën e tij më të qartë: kufizimi i priftit nuk trajtohej vetëm si çështje personale, por si pengesë ndaj funksionimit të jetës fetare të bashkësisë, ndërsa çështja u bë objekt i komunikimit diplomatik austro-hungarez. Nga dokumentet e cituara mund të nxirren disa përfundime pa i tejkaluar kufijtë e burimit arkivor. Në vitin 1890 kleri katolik shfaqet si kanal ndërmjetësimi në çështje pronësore dhe sigurie që preknin Zllakuqanin. Në vitin 1904 Zllakuqani paraqitet brenda një delegacioni rajonal katolik, ndërsa kleri i Pejës mbështet me shkrim përfaqësimin e interesave të popullsisë katolike. Në janar 1913 At David Pepaj nga Zllakuqani shërben si burim informacioni për përfaqësinë austro-hungareze. Në maj–qershor të po atij viti, përmes rastit të At Filip Palajt, dokumentacioni tregon se presioni ushtarak mbi fshatin preku drejtpërdrejt famullinë, lirinë e veprimit të klerikut dhe administrimin e sakramenteve. Këto elemente, të mbështetura në akte me datë dhe signaturë të përcaktuar, përbëjnë boshtin dokumentar më të sigurt të këtij hulumtimi.

Kufiri kronologjik 1914–1918 kërkon kujdes të veçantë. Aktet konkrete të identifikuara këtu për Zllakuqanin arrijnë deri në vitin 1913. Në Kriegsarchiv të Österreichisches Staatsarchiv ekziston fondi AT-OeStA/KA FA NFA HHK MV MGG Montenegro, që mbulon vitet 1915–1920 dhe përfshin material të administrimit ushtarak të periudhës së Luftës së Parë Botërore.⁸

Vetë ekzistenca e këtij fondi nuk lejon që Zllakuqanit t'i atribuohen ngjarje të caktuara për vitet 1915–1918 pa identifikuar dosjen dhe aktin konkret. Prandaj një kumtesë rigorozisht arkivore duhet ta shënojë këtë si kufi të hulumtimit: për vitet 1914–1918 nevojitet kontroll i mëtejshëm i njësive të Kriegsarchiv-it dhe citim i dokumenteve individuale para se të formulohen përfundime të reja për fshatin.

Në përfundim të këtij hulumtimi faktik dokumentet e Vjenës nuk e paraqesin praninë dhe veprimtarinë e Kishës Katolike në Zllakuqan vetëm në rrafshin liturgjik. Në aktet e viteve 1890, 1904 dhe 1913 kleri shfaqet si kanal komunikimi, ndërmjetësimi, përfaqësimi dhe informimi në periudha tensionesh shoqërore e politike. Vlera historike e këtyre burimeve qëndron pikërisht në faktin se ato lejojnë të shihet se si një bashkësi lokale e Lugut të Drinit hynte në korrespondencën diplomatike austro-hungareze përmes çështjeve konkrete të pronës, sigurisë, përfaqësimit dhe lirisë së shërbesës fetare. Duke iu përmbajtur vetëm këtyre akteve, pa plotësime nga literatura dytësore, numri i dëshmive mbetet i kufizuar, por baza dokumentare e përfundimeve bëhet më e kontrollueshme dhe metodologjikisht më e qëndrueshme.

______________________________

Fusnotat — vetëm në dokumente të Österreichisches Staatsarchiv, Vjenë

1. Österreichisches Staatsarchiv (ÖStA), Haus-, Hof- und Staatsarchiv (HHStA), Politisches Archiv (PA) XXXVIII, Kt. 279, f. 23r–25v, Peez për Kálnoky, Prizren, 15.05.1890, raporti nr. 37 (N° 60 res.). 2. ÖStA, HHStA, PA XXXVIII, Kt. 279, f. 32r–34r, Piliński për Kálnoky, Prizren, 26.06.1890, raporti nr. 39 (N° 83 res.). 3. ÖStA, HHStA, PA XXXVIII, Kt. 279, f. 130r–132r, Piliński për Kálnoky, Prizren, 04.11.1890, raporti nr. 47 (N° 158 res.). 4. ÖStA, HHStA, PA XXXVIII, Kt. 385, n. f., Zambaur për Gołuchowski, Mitrovicë, 28.05.1904, raporti nr. 101 (Nro. 36). 5. ÖStA, HHStA, PA XII, Kt. 388, f. 416r–417r, Umlauf për Berchtold, Mitrovicë, 21.01.1913, raporti nr. 173 (N° 3). 6. ÖStA, HHStA, PA XXXVIII, Kt. 405, n. f., Pözel për Berchtold, Prizren, 27.06.1913, raporti nr. 192 (N° 48). 7. Po aty, relacioni nr. 192, 27.06.1913. 8. Österreichisches Staatsarchiv, Kriegsarchiv, AT-OeStA/KA FA NFA HHK MV MGG Montenegro, 1915–1920 (Teilbestand).

Österreichisches Staatsarchiv, Haus-, Hof- und Staatsarchiv, Politisches Archiv, PA XXXVIII, Kt. 279.

Österreichisches Staatsarchiv, Haus-, Hof- und Staatsarchiv, Politisches Archiv, PA XXXVIII, Kt. 385.

Österreichisches Staatsarchiv, Haus-, Hof- und Staatsarchiv, Politisches Archiv, PA XII, Kt. 388.

Österreichisches Staatsarchiv, Haus-, Hof- und Staatsarchiv, Politisches Archiv, PA XXXVIII, Kt. 405.

Österreichisches Staatsarchiv, Kriegsarchiv, AT-OeStA/KA FA NFA HHK MV MGG Montenegro, 1915–1920.

Miratimi i deklaratës së Kuvendit të Kosovës lidhur me aktgjykimin e Gjykatës Speciale ka hapur një debat që shkon përtej fatit juridik të Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit. Ai prek raportin ndërmjet…

E emëruar në drejtimin e AKI-së gjatë debatit Thaçi–Vuçiq për ndryshimin e kufijve, e shkarkuar nga Osmani dhe Kurti, e më pas e vendosur nga Edi Rama në krye të inteligjencës shqiptare. Ndërkohë, institucionet e…

Protestat kundër aktgjykimit të Gjykatës Speciale po zhvillohen nën motot “Jo në emrin tim” dhe “Liria ka emër”. Në sheshet e Prishtinës janë vendosur fotografitë e Hashim Thaçit, Kadri Veselit dhe ish-drejtuesve…

Aktgjykimi i shkallës së parë nuk është vendim kundër UÇK-së dhe as nuk i ka zbardhur vrasjet e pasluftës. Por gjetjet për shënjestrimin e kundërshtarëve politikë, përfshirë njerëz të lidhur me LDK-në…

Në politikën ndërkombëtare, një vendim gjyqësor nuk jeton vetëm në faqet e aktgjykimit. Ai hyn në tekstet e historisë, në debatet diplomatike dhe në duart e kundërshtarëve të një shteti. Prandaj pyetja nëse…

Deklaratat e ditëve të fundit nuk mund të kalojnë më si shpërthime emocionale. Kur një deputet kërkon armatosjen e qytetarëve dhe figura të tjera paralajmërojnë se “kallet Kosova e krejt shqiptaria”, publiku ka të…

Në fillim të këtij shtatori ishte në Shqipëri i dërguari i posaçëm i presidentit amerikan, Donald Trump, për Partneritetet Globale, Paolo Zampolli. Ai u shfaq papritmas fillimisht në kryegjyshatën e Bektashinjve në Tiranë në…

Kushtetuta si kufi i pushtetit Në Republikën e Shqipërisë, çdo analizë mbi marrëdhënien ndërmjet parasë, krimit dhe politikës duhet të nisë nga parimi themelor kushtetues se e drejta përbën bazën dhe kufijtë e…

Sot, 28 vjet pas Prekazit, Prokuroria Speciale e Kosovës ka vendosur para drejtësisë një dosje që për dekada ka rënduar mbi kujtesën e Kosovës. Aktakuza është ngritur në mungesë ndaj 35 personave, të cilët akuzohen…

Distancimi nga Baton Haxhiu, Berat Buzhala dhe nga përpjekjet për ta orientuar LDK-në drejt një blloku me PDK-në mund të shënojë fillimin e një kthese. Por deklaratat duhet të pasohen me veprime politike. Intervista e fundit e Lumir Abdixhikut…

Aktakuza e Prokurorisë Speciale ndaj Fatmir Shehollit për spiunazh dhe shantazh nuk hap vetëm një çështje penale ndaj një individi. Ajo ngre një pyetje shumë më të madhe: a kemi të bëjmë me një përpjekje të…

Hyrje 58 jetë të humbura në vetëm shtatë muaj në aksidente rrugore në Kosovë nuk janë thjesht një statistikë. Pas çdo numri qëndron një familje e tronditur, fëmijë që mbeten pa prindër, prindër…

Beteja për Presidentin e Kosovës mund të mos jetë vetëm garë për një emër apo një post. Pas saj po afrohet një ndryshim i madh institucional: në gusht të vitit 2027 përfundojnë mandatet e pesë gjyqtarëve të…

Më 7–8 korrik 2026, Ankara do të jetë mikpritëse e Samitit të 36-të të NATO-s, ku liderët e vendeve anëtare do të diskutojnë sfidat më të rëndësishme të sigurisë euroatlantike dhe prioritetet strategjike…

1.Ballkani në prag të një rikonfigurimi të ri ekonomik dhe strategjik Ballkani Perëndimor po hyn në një fazë të re të rivalitetit ekonomik dhe gjeostrategjik, ku infrastruktura e transportit nuk përfaqëson më vetëm një…

Dosja përfundimtare e Prokurorisë në procesin gjyqësor ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit nuk është vendim gjykate dhe nuk përbën në vetvete dëshmi të fajësisë. Ajo është…

Luftërat e shekullit XXI po dëshmojnë se konceptet tradicionale të fuqisë ushtarake po ndryshojnë me ritme të jashtëzakonshme. Në të kaluarën, epërsia në fushëbetejë matej me numrin e tankeve, avionëve luftarakë,…

Historia e një vajze të re nga Drenica që përballë kohëve të rënda dhe mungesës së lirisë la pas ëndrrat e saj për t’u bërë pjesë e luftës për Kosovën. Historia e saj mbetet dëshmi…

Incidenti i fundit në Rumani, ku një dron i lidhur me operacionet ushtarake ruse goditi një ndërtesë banimi në territorin e një shteti anëtar të NATO-s, paraqet një nga momentet më serioze të sigurisë euroatlantike që nga fillimi…

Partitë jo-parlamentare luajnë një rol të rëndësishëm, edhe pse të kufizuar, në zhvillimin e demokracisë. Ka kohë që në viset e banuara me shqiptarë në Ballkan, për shkak të vështirësive për kalimin…

Sot mbushen 53 vite kur u zhvillua Revolta e famshme antikomuniste e Spaçit me 21 maj 1973 , të burgosurit politikë, të dërmuar nga punët e rënda , kushtet e këqija, ushqimi i mangët, dhuna fizike, psikologjike dhe shkatrimi i orientuar e i komanduar i…

Nëse lufta shpërthen në Evropë brenda 3 viteve të ardhshme, armiku më i madh i NATO-s nuk do të jenë vetëm raketat ruse. Do të jetë burokracia evropiane. Imagjinoni këtë skenar: Një kolonë tankesh që niset nga…

Konflikti diplomatik SHBA – EU së pari filloi me me tarifat doganore, u zgjerua me NATON dhe financimin e saj, kurse ky konflikt tash u zgjerua dhe po merr dimension të ri, me sulmin amerikan ndaj Iranit. Konfliktit i parapriu kërkesa e presidentit Trump, në angazhimin e…

Bisedimet për paqe apo armëpushim ndërmjet Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Iranit dështojnë jo për mungesë diplomacie, por për mungesë vullneti real politik. Ato nuk janë negociata për paqe të qëndrueshme, por…

Në diskursin politik, ajo që nuk thuhet është shpesh po aq e rëndësishme sa ajo që thuhet. Intervista e ish-presidentit Hashim Thaçi nga Haga, për gazetën gjermane "Frankurter Allgemeine Zeitung", paraqet një rast studimor të…

Nga fillimi i invazionit rus, më 24 shkurt 2022 ndaj Ukrainës e deri në fund të vitit 2025, në Serbi janë regjistruar afërsisht 100 mijë rusë të ardhur. Shumica e tyre janë larguar nga represaljet, dhuna dhe për të mos u rekrutuar,…

Organizata e Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO), e themeluar në vitin 1949, përfaqëson aleancën më të fuqishme politico-ushtarake në historinë moderne, e ndërtuar mbi parimin themelor të mbrojtjes kolektive dhe solidaritetit…

Pa “harruar” tendencën subjektiviste, hershëm e qartësisht ca proedramiste dhe me dozë “jugosllavizmi” të komisioneres Europiane për Zgjerim, Marta Kos si dhe debatin më 20 prill në Parlamentin Europian për përfoljet rreth…

Për ata që nuk i njohin, po sqaroj fillimisht se termat “vogjëli” (vegjëli) dhe “pari”, të përdorura në krye, janë terma të huazuara nga e Drejta Kanunore Shqiptare. Pari nënkupton klasën drejtuese, kurse Vogjëli…

Nga Isuf Bajraktari – analizë Ky shkrim argumenton se, në shumë vende të Ballkanit, emocionaliteti politik ka zëvendësuar debatin e arsyetuar, duke dobësuar kulturën e dialogut dhe cilësinë e vendimmarrjes. Duke shqyrtuar faktorët…

Ka një paradoks të madh në botën tonë moderne: ndërsa popuj të tërë përpiqen të mbijetojnë mes krizave ekonomike, korrupsionit dhe institucioneve të dobëta, një pjesë e elitave që kanë ushtruar pushtet mbi ta…

Sigurisht, po e ndjek me vëmendje të shtuar dinamikën e luftës në Iran, ngjarje që vijon të mbetet në “top lajmet” të Kancelarive dhe Institucioneve të Sigurisë. Në pamundësi për përgjigje të dedikuar ndaj…

Kur flitet për degradimin shpirtëror të individit, preket njëra nga temat më të rëndësishme të qenies njerëzore. Degradimi shpirtëror është një proces, në të cilin individi humbet ata orientues themelorë dhe…

Një fotografi nga një takim jo shumë i sqaruar publikisht po rikthehet sërish në qarkullim dhe po ngre pyetje të reja për zhvillimet politike që pasuan në Kosovë. Në këtë fotografi shihen disa nga figurat që kanë rol…

Debati për zgjedhjen e presidentit të Kosovës po hyn në orët vendimtare, ndërsa afati kushtetues po përfundon. Në këtë moment kritik, një analizë e publikuar nga këshilltari i kryeministrit Albin Kurti, Jeton Zulfaj, në rrjetet…

Kanalet më të fuqishme televizive të globit, së bashku me agjencitë e shumta të lajmeve nga e gjithë bota, vazhdojnë të transmetojnë pamje tronditëse ose shokuese nga Lindja e Mesme, ku gjuajtësit ose bombarduesit amerikanë dhe…

Zhvillimet e fundit në Lindjen e Mesme sinjalizojnë një fazë të re dhe tejet të rrezikshme të konfrontimit ndërmjet Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Iranit. Një sulm i drejtpërdrejtë amerikan ndaj objektivave iraniane –…

Hajdutët kadastralë janë individë ose grupe të organizuara që kryejnë mashtrim duke ndryshuar, falsifikuar ose manipuluar në mënyrë të paligjshme të dhënat publike të tokës (kadastrat) për të vjedhur pronën,…

Në kohën kur vëmendja globale dominohet nga demonstrimet klasike të fuqisë ushtarake – aeroplanmbajtëse, sisteme raketore dhe deklarata ultimative politike – një dimension tjetër, shumë më i heshtur por potencialisht më vendimtar,…

I. Nga miti i dijes tek realiteti i analfabetizmit funksional Një nga paradokset më të mëdha të shoqërive shqiptare gjatë shekullit XX është kontrasti midis retorikës së lavdërimit të arsimit dhe realitetit të prodhimit…

Konferenca e 62-të e Sigurisë, që u zhvillua fundjavën e kaluar në Mynih, Gjermani, jo vetëm u ndoq me interes të shtuar, por dhe vijon të mbetet në “top të lajmeve” si dhe analizave për kancelaritë, institutet dhe…

"Makineria" e Putinit që aktualisht po e gllabëron vetveten: Kjo është teza e një eksperteje të Rusisë, në konferencën e sigurisë. Shpjegimi i saj është i thjeshtë. Lufta në Ukrainë është, sigurisht,…

​Për të kuptuar dinamikat e sotme globale dhe takimet e nivelit të lartë që po tronditin arkitekturën e sigurisë, duhet fillimisht të spjegohen dy konceptet shtyllë të gjeopolitikës mbi të cilat ndërtohen strategjitë e fuqive…

Ky shqyrtim analitik trajton degradimin sistematik të përfaqësimit autentik politik të shqiptarëve në Luginën e Preshevës, përmes studimit të rastit të subjektit politik të njohur si Alternativa për Ndryshim (APN). Argumenti…

Duke iu referuar veprave, ideve dhe teorive të njohura shkencore ose politologjike të Prof. Dr. Jovan Miriç, Prof. Dr. Zvonko Lerotiç, Prof. Dr. Eduard Kale, Prof. Dr. Ante Pazhanin, Prof. Dr. Livia Kardum, Prof. Dr. Tomislav Jantol, akademik Vlatko Mileta dhe…

Debat i paparë për vrasjet e 21 janarit 2011! Preç Zogaj thotë se ato vrasje “u bënë me paramendim”! Lorenc Vangjeli shton më pas dhe bën Kasandrën: “Atë ditë mund të ishin vrarë dhjetëra e qindra,…

Sot, sistemi ndërkombëtar i sigurisë po përballet me një nga momentet më kritike që nga përfundimi i Luftës së Ftohtë. Vlerësimet strategjike të trajtuara edhe në sgumë emisione si dhe në emisionin“360”…

Deklarata e Kuvendit për Specialen: Çfarë ndryshojnë 99 vota dhe çfarë mbetet në duart e drejtësisë?

Çfarë ndodh më 6 tetor: presidenti apo zgjedhje të reja?

Von der Leyen në Kosovë: A mund të ndahet drejtësia për krimet e luftës nga historia e UÇK-së?

Hamza, Thaçi dhe paradoksi i PDK-së: simbol po, rival jo?

Nga Ukraina në Lindjen e Mesme – bota përballë një rendi të ri sigurie-pasigurie

Kush bën keq në heshtje paguan me .. Skandal

Kur shoqëria humb kufirin mes publikes dhe privates

Albin Kurti është vazhdim i projektit kombëtar

Aksident mes tri veturave në Prishtinë, ka të lënduar

Arrestohet 20 vjeçari në Kaçanik, kishte urdhëresë gjyqësore

24 orët e së shtunës: Dy të vdekur nga aksidentet, 32 të lënduar

I shkon te shtëpia dhe e kanos babain e saj, arrestohet shtetasi maqedonas në Podujevë

“Mbi 100 të pushkatuar…”, si u shtyp kryengritja antikomuniste në Malësi të Madhe, më 25 janar 1945! Fati tragjik i krerëve të lëvizjes

Arrestimi i intelektuales disidente, si u persekutua Musine Kokalari! Pas gjashtë muajsh hetuesie, e nxorën në gjyq! Aktakuza e prokuror Nevzat Haznedari

10 kuriozitete që nuk i dini për Groenlandën

Shkencëtarët identifikojnë ADN-në më të vjetër njerëzore

Më mungoni në çdo hap të jetës. Dashuria, mirësia dhe kujtimi për ju nuk do të shuhen kurrë. U…

U bënë tri dekada – një jetë e tërë prej kur tragjikisht u nda prej nesh vajza e axhës Drita (Riza)…

Sot u bë 1 vit që kur ndërroi jetë më i dashuri ynë, Gani Rraci. Koha po kalon shpejt, por dhimbja, malli dhe…

Për babain tim të dashur 🤍🕊️ Babi, Sot bëhen kaq shumë vite që nga dita kur na le përgjithmonë….

Aktorja britanike Hannah Waddingham tërhoqi vëmendjen me paraqitjen e saj në Javën e Modës në Paris, ku mori pjesë…

Modelja dhe aktorja amerikane Brooks Nader tërhoqi vëmendjen me paraqitjen e saj në Javën e Modës në Paris, ku mori…