Ju ka ndodhur ndonjëherë të qeshni në momentin më të papërshtatshëm? Shkencëtarët shpjegojnë pse është kaq e vështirë të frenosh të qeshurën

Pothuajse të gjithë e kanë përjetuar: ai çasti i sikletshëm kur dëshira për të qeshur shpërthen në vendin më të gabuar.

Mund të ndodhë në një takim të rëndësishëm pune, kur një mik po rrëfen diçka serioze, apo edhe gjatë një ceremonie mortore.

Tani, studiues që kanë analizuar këtë fenomen tregojnë se cila është mënyra më e mirë për të mbajtur fytyrën serioze në momente kur e qeshura është shoqërisht e papërshtatshme. Dhe paralajmërojnë se përpjekja për të shtypur me forcë shprehjet e fytyrës mund ta përkeqësojë edhe më shumë dëshirën për të qeshur.
“Në situata ku e qeshura nuk është e pranueshme shoqërisht, dështimi për ta kontrolluar mund të ketë pasoja serioze ndërpersonale ose reputacionale,” shkruajnë studiuesit në revistën Communications Psychology.

“Të qeshësh gjatë ngjarjeve solemne – si funerale, biseda serioze apo situata disiplinore – mund të shkelë normat shoqërore, të minojë mesazhin e folësit ose të perceptohet si mungesë respekti apo pjekurie.

“Këto momente mund të dëmtojnë reputacionin, të prishin marrëdhëniet profesionale dhe të shkaktojnë sanksione shoqërore ose turp.”

Duke qenë se e qeshura është shumë ngjitëse dhe shpesh e pavullnetshme, aftësia për ta kontrolluar – kur është e nevojshme – nuk është vetëm çështje vetëkontrolli, por një aftësi thelbësore shoqërore.

Çfarë zbuluan studiuesit?

Ekipi nga Universiteti i Göttingen-it realizoi tre eksperimente me gjithsej 121 pjesëmarrës. Ata përdorën elektromiografi të fytyrës për të regjistruar reagime shumë të vogla të muskujve të përfshirë në buzëqeshje dhe të qeshur – sinjale që shpesh nuk dallohen me sy të lirë – ndërsa pjesëmarrësit dëgjonin shaka të shkurtra.

Gjatë eksperimentit, pjesëmarrësve u kërkua:

ose të shpërqendroheshin duke u fokusuar te një sfond me ngjyra,

ose të shtypnin shprehjet e fytyrës,

ose të përdornin një teknikë të quajtur riformulim njohës (reappraisal), që nënkupton rinterpretimin e shakasë në një mënyrë më pak qesharake.

Analiza tregoi se mënyrat më efektive për të frenuar të qeshurën ishin shtypja e shprehjeve dhe shpërqendrimi. Megjithatë, kontrolli i fytyrës është i vështirë, sepse krijon një mospërputhje mes asaj që ndjejmë brenda dhe asaj që shfaqet jashtë.

Ky tension grumbullohet – si një tenxhere me presion – dhe në fund mund të shpërthejë në të qeshura.

“Shtypja e reagimeve emocionale të dukshme në situata shoqërore mund të rrisë stresin dhe parehatinë e brendshme,” vërejnë studiuesit.

Situata bëhet edhe më e vështirë kur dëgjohet e qeshura e dikujt tjetër. Prania e saj e bën shumë më të vështirë kontrollin e reagimeve tona.

Strategjia që funksionon më mirë

Sipas studiuesve, mënyra më efektive për ta ndalur diçka që të duket qesharake është riformulimi mendor i situatës, sepse kjo ul vetë ndjesinë e argëtimit.

Për shembull, të mendosh në mënyrë analitike pse diçka është qesharake mund ta kthejë shakanë nga një burim humori në një “problem” për t’u analizuar.

“Shtypja funksionon më mirë për stimuj pak qesharakë, por humbet efektivitetin sa më shumë rritet perceptimi i humorit,” thonë ata.

“Në përputhje me pritjet tona, riformulimi – por jo shtypja – uli në mënyrë të qëndrueshme nivelin e perceptuar të qesharakësisë.”

Profesorja Anna Schacht thekson se edhe këto strategji kanë kufijtë e tyre:

“Të dëgjosh dikë tjetër duke qeshur e bën shumë më të vështirë kontrollin e të qeshurës. Kjo tregon sa fort ndikohen reagimet tona emocionale nga prania e të tjerëve dhe sa thellësisht shoqërorë janë njerëzit.”

“Fajtorët” më të mëdhenj: shaka tipike “baballarësh” që shkaktojnë rrotullim sysh dhe psherëtima

Ashensorët më trembin… po bëj hapa për t’i shmangur.

Më erdhi një email: “Te Google Earth mund t’i lexojmë hartat edhe mbrapsht.” Mendova: kjo qenka spam.

Si quhet një njeri pa këmbë nga gjuri e poshtë? Toni.

Me shokët krijuam një grup muzikor, e quajtëm “999 megabajt”. Ende s’kemi koncert.

U zura me 1, 3, 5, 7 dhe 9. Probabilitetet ishin kundër meje.

Pashë në ëndërr që deti ishte plot me pije portokalli. Ishte një “Fantazi”.

U shtriva në spital nga një aksident “kukafshehti”. Më çuan në terapi intensive.

Në fakultet isha aq i varfër sa s’paguaja dot dritat. Ishin ditët më të errëta të jetës sime.

I thashë mjekut që kisha probleme me dëgjimin. Më pyeti: “Mund t’i përshkruash simptomat?” I thashë: “Homeri është i shëndoshë dhe Marge ka flokë blu.”

I thashë gruas: “Kur të vdes, dua të vdes duke bërë dashuri.” Ajo m’u përgjigj: “Të paktën do zgjasë pak.”

Dua një termit për kafshë shtëpiake. Do ta quaj Klint. Klint Gërryen-Dru.

Ka shumë njerëz gjykues këto ditë. E kuptoj vetëm duke i parë.

Sa gudulisje duhen për të qeshur një oktapod? Dhjetë.

“Babi, çfarë është eklipsi diellor?” – S’ka diell.

E kuptova pse makinat elektrike janë kaq të shtrenjta: sepse të “ngarkojnë” shumë.

E dini kë takova rrugës për të rregulluar syzet? Të gjithë.

Gruaja më bllokoi në Facebook se postoj shumë shaka me zogj. Po edhe ajo mund ta luajë këtë lojë.

Dëgjove për kanalin e ri të origamit për të rritur? Vetëm “pamje letre”.

U zemërova shumë kur takova shokun që më vodhi fjalorin. I thashë: “Do t’i mbash mend fjalët e mia!”

Dikur fitoja shumë duke pastruar gjethet nga kopshtet. I “grumbulloja” paratë.

Nëse duhet të mbani seriozitetin, mos u përqendroni vetëm te fytyra. Ndryshoni mënyrën si e perceptoni situatën. Sepse sa më shumë ta shtypni të qeshurën, aq më shumë ajo përpiqet të dalë.