Zbulime të jashtëzakonshme në Kosovë: Rreth 120 varre, stoli ari dhe një bazilikë e lashtë në Kalanë e Kastërcit

Një lokalitet arkeologjik në Suharekë po zbulon dëshmi të rëndësishme të historisë mijëravjeçare. Mes gjetjeve janë varre mesjetare, monedha, objekte të çmuara dhe një mbishkrim i rrallë latin që hedh dritë mbi krishterimin e hershëm në Dardani.

Në një kodër pranë fshatit Kastërc të Suharekës, arkeologët po nxjerrin në dritë gjurmë të një historie që shtrihet në mijëra vjet. Kalaja e Kastërcit, e njohur edhe si Hisari i Kastërcit, është shndërruar në një prej lokaliteteve arkeologjike me interes të veçantë në Kosovë.

Zbulimet e publikuara deri më tani përfshijnë varre mesjetare, stoli, monedha, objekte të përdorimit të përditshëm dhe mbetje të ndërtimeve fetare, të cilat dëshmojnë se kjo hapësirë ka qenë e banuar dhe e shfrytëzuar gjatë periudhave të ndryshme historike.

ImageFoto galeri
Sipas raportimit të fundit të Klan Kosovës, numri i varreve të zbuluara ka arritur në rreth 120. Mes artefakteve të prezantuara përmenden edhe stoli ari dhe monedha të vjetra.

Në tetor të vitit 2025, arkeologu Berat Ademi kishte konfirmuar për KALLXO se deri në atë periudhë ishin identifikuar 97 varre, të cilat datojnë nga shekujt IX-XII. Kjo tregon se numri i varreve të evidentuara është rritur gjatë hulumtimeve të njëpasnjëshme.

Një bazilikë që zbulon historinë e krishterimit të hershëm

Një ndër zbulimet më të rëndësishme të Kalasë së Kastërcit është bazilika paleokristiane, ndërtimi i së cilës, sipas të dhënave arkeologjike, datohet në fillim të shekullit VI.

Gërmimet e zhvilluara nga Instituti Arkeologjik i Kosovës kanë mundësuar zbulimin e strukturave të bazilikës, ndërsa janë evidentuar edhe gjurmë të pagëzimores dhe mureve rrethuese.

ImageFoto galeri
Brenda hapësirës së këtij kompleksi janë zbuluar varre mesjetare, çka dëshmon se lokaliteti është përdorur edhe shumë kohë pas periudhës së ndërtimit të bazilikës.

Veçanërisht interesante është gjetja e një tjegulle të fragmentuar me mbishkrim latin, ku përmendet Ati, Biri dhe Shpirti i Shenjtë.

Sipas arkeologut Berat Ademi, kjo është tjegulla e parë e këtij lloji e zbuluar në Kosovë. Ajo datohet në fillim të shekullit VI dhe konsiderohet dëshmi me rëndësi për studimin e përhapjes së krishterimit të hershëm në Dardani.

Nga vendbanimi parahistorik te fortifikata e Justinianit

Historia e Kalasë së Kastërcit nuk fillon me ndërtimin e bazilikës.

Sipas dokumentacionit zyrtar të trashëgimisë kulturore të Kosovës, gjurmët e para të shfrytëzimit të këtij lokaliteti lidhen me periudhën eneolitike.

Më vonë, gjatë antikitetit të vonë, vendbanimi u riorganizua dhe u shndërrua në një fortifikatë në kohën e perandorit Justinian. Pozita kodrinore dhe strukturat mbrojtëse dëshmojnë rëndësinë që kjo hapësirë kishte në organizimin e jetës së asaj periudhe.

Gërmimet e para arkeologjike u zhvilluan në vitin 1986, ndërsa hulumtimet vazhduan gjatë viteve 2010 dhe 2011, duke zbuluar rreth 500 metra katrorë sipërfaqe arkeologjike.

Mes gjetjeve të dokumentuara janë vegla pune prej hekuri, qeramikë, vathë, unaza, byzylykë dhe monedha.

Hulumtimet vazhdojnë edhe gjatë vitit 2026

Interesimi për Kalanë e Kastërcit nuk është ndalur me zbulimet e vitit të kaluar.

Gjatë gushtit 2026 është raportuar se Instituti Arkeologjik i Kosovës po vazhdon hulumtimet në hapësirën e bazilikës paleokristiane dhe zonat përreth saj.

Lokalitetin e ka vizituar edhe zëvendësministrja në detyrë e Kulturës dhe Turizmit, Nora Arapi-Krasniqi, e cila është njohur nga afër me punimet arkeologjike.

Krahas hulumtimeve, rëndësi e veçantë po i kushtohet mbrojtjes dhe ruajtjes së strukturave të zbuluara.

Synimi është që dëshmitë e zbuluara të ruhen për brezat e ardhshëm dhe që Kalaja e Kastërcit të zhvillohet si një destinacion i rëndësishëm i turizmit kulturor.

Një pasuri historike që kërkon mbrojtje

Pavarësisht rëndësisë së zbulimeve, ruajtja e lokalitetit mbetet një sfidë.

Arkeologu Berat Ademi ka paralajmëruar më herët se mungesa e infrastrukturës së përshtatshme dhe ndikimi i kushteve atmosferike mund të rrezikojnë strukturat arkeologjike.

Artefaktet e zbuluara janë dërguar në Institutin Arkeologjik të Kosovës për analizim, konservim dhe dokumentim shkencor, me synimin që në të ardhmen të bëhen pjesë e publikimeve shkencore dhe ekspozitave publike.

Zbulimet në Kastërc ofrojnë dëshmi të rëndësishme për jetën, organizimin shoqëror, besimin dhe traditat e varrimit në territorin e Kosovës ndër shekuj.

Pamjet nga lokaliteti dhe detajet e zbulimeve mund t’i ndiqni në reportazhin e Klan Kosovës.