Vuniqi: Presidentja e imazhit dhe shteti pa bosht

Nga mënyra se si është ndërtuar politika në Kosovë gjatë dy dekadave të fundit, nuk është më vështirë të kuptohet pse qytetari shpesh mbetet i zhgënjyer. Në këtë vend liderët nuk prodhohen nga shkolla shtetformuese, as nga përvoja institucionale afatgjatë; ata prodhohen nga revolta popullore, nga propaganda emocionale dhe nga marketingu politik. Dhe pikërisht në këtë laborator politik u krijua edhe figura e Vjosa Osmani.

Ajo erdhi si simbol i “politikës së re”, si fytyra e moralit institucional kundër establishmentit të konsumuar. Në një kohë kur qytetarët ishin lodhur nga korrupsioni, pazaret politike dhe tranzicioni i pafund, Osmani u shfaq si alternativë morale, si zë i reformës dhe si premtim për një presidencë më dinjitoze. Por politika është si deti: dallgët të ngritin shpejt, por edhe të zbulojnë shpejt nëse di të notosh apo vetëm po mbahesh mbi sipërfaqe.

Sot, pas disa vitesh në krye të shtetit, figura e saj po shihet me më pak entuziazëm dhe me më shumë skepticizëm. Jo sepse qytetarët kërkojnë perfeksion, por sepse propaganda filloi të përplaset me realitetin. Presidenca e saj krijoi shumë zhurmë publike, por pak qartësi strategjike. Shumë fotografi diplomatike, por pak rezultate konkrete. Shumë retorikë patriotike, por pak substancë shtetërore.

Kosova nuk ka nevojë për liderë që jetojnë nga imazhi i përkohshëm mediatik. Ky shtet ka nevojë për personalitete që dinë të ndërtojnë institucione, jo vetëm narrativë. Dhe këtu fillon problemi themelor i politikës sonë moderne: liderët po maten me numrin e klikimeve, jo me peshën e vendimeve.

Ironia është se ata që dikur premtonin fundin e politikës së vjetër, gradualisht filluan të ngjajnë me të. Moralizimi selektiv, polarizimi i skajshëm, identifikimi i vetes me shtetin dhe trajtimi i çdo kritike si sulm politik — janë simptoma të një politike që ende nuk e ka kuptuar dallimin mes pushtetit dhe shtetit.

Edhe raporti i Osmanit me Albin Kurti e dëshmoi këtë paradoks. Ajo u ngrit politikisht falë valës së fuqishme të Lëvizja Vetëvendosje, por më vonë tentoi të krijojë profil të pavarur moral e politik. Mirëpo në Kosovë, pushteti rrallë lejon figura paralele. Kur politika ndërtohet mbi kultin e individit, bashkëjetesa e egove bëhet e përkohshme.

Në fund të fundit, problemi nuk është vetëm një presidente, një kryeministër apo një parti. Problemi është kultura politike që vazhdon të prodhojë figura emocionale, jo institucione stabile. Një shoqëri që çdo katër vjet kërkon “shpëtimtarin” e radhës, pa ndërtuar mekanizma kontrolli dhe përgjegjësie, rrezikon të mbetet peng i zhgënjimeve ciklike.

Kosova nuk ka krizë mungese figurash publike; ka krizë serioziteti shtetëror. Dhe derisa politika të vazhdojë të funksionojë si spektakël permanent mediatik, presidentët do të ndërrohen, qeveritë do të bien, por shteti do të vazhdojë të mbetet i brishtë — një republikë që ende kërkon boshtin e saj institucional dhe moral.