Vuçiq mohon në OKB katastrofën humanitare në Kosovë – dokumentet e NATO-s, UNHCR-së dhe Hagës tregojnë të kundërtën

Presidenti serb pretendoi se “katastrofa humanitare nuk ndodhi”, por të dhënat e organizatave ndërkombëtare dokumentojnë qindra mijëra të zhvendosur para ndërhyrjes së NATO-s dhe rreth 800 mijë refugjatë jashtë Kosovës gjatë pranverës së vitit 1999. Vuçiq akuzoi gjithashtu Kroacinë për “ringjallje të nazizmit”.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, e ka shfrytëzuar fjalimin e tij në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara për t’iu rikthyer luftës së Kosovës dhe ndërhyrjes së NATO-s më 1999, duke bërë një deklaratë që bie ndesh me dokumentacionin e organizatave ndërkombëtare dhe me gjetjet e Tribunalit të Hagës për krimet e kryera në Kosovë.

Duke folur për bombardimet e NATO-s kundër Republikës Federale të Jugosllavisë, Vuçiq pretendoi se ndërhyrja ishte arsyetuar me rrezikun e një katastrofe humanitare, e cila, sipas tij, nuk kishte ndodhur.

“Katastrofa humanitare nuk ndodhi”, deklaroi Vuçiq gjatë fjalimit të tij në OKB.

Por dokumentet ndërkombëtare të kohës tregojnë një realitet tjetër.

Mbi 300 mijë njerëz kishin ikur nga shtëpitë para bombardimeve

Sipas NATO-s, deri në fund të vitit 1998, pra disa muaj para fillimit të fushatës ajrore të 24 marsit 1999, më shumë se 300 mijë kosovarë ishin detyruar të largoheshin nga shtëpitë e tyre.

NATO thotë se përshkallëzimi i dhunës, mosrespektimi i armëpushimeve dhe dështimi i përpjekjeve diplomatike e përkeqësuan më tej situatën. Aleanca e përshkruan fushatën ajrore të vitit 1999 si një ndërhyrje për të ndalur katastrofën humanitare që po zhvillohej në Kosovë.

Edhe dokumentet e NATO-s nga shtatori i vitit 1998 flisnin për rreth një çerek milioni refugjatë dhe persona të zhvendosur brenda Kosovës, një pjesë e të cilëve jetonin në kushte të rënda dhe në qiell të hapur.

Këto të dhëna e bëjnë të vështirë të pajtohet deklarata e Vuçiqit se katastrofa humanitare “nuk ndodhi” me gjendjen e dokumentuar në terren para se të fillonin bombardimet e NATO-s.

UNHCR: Afro 800 mijë kishin ikur nga Kosova

Përmasat e krizës u rritën dramatikisht gjatë pranverës së vitit 1999.

Më 13 maj të atij viti, Agjencia e Kombeve të Bashkuara për Refugjatë – UNHCR – raportonte se afro 800 mijë njerëz kishin ikur nga Kosova drejt vendeve fqinje.

Sipas UNHCR-së, atëherë rreth 431 mijë refugjatë ndodheshin në Shqipëri, 234 mijë në Maqedoninë e atëhershme, 64 mijë në Mal të Zi dhe rreth 18.500 në Bosnjë e Hercegovinë. Dhjetëra mijëra të tjerë ishin evakuuar në vende të tjera.

Në një bilanc të NATO-s të dhjetorit 1999 thuhej se gjatë krizës 850 mijë refugjatë kishin qenë jashtë Kosovës dhe rreth 550 mijë njerëz të tjerë ishin të zhvendosur brenda saj.

Prandaj, në vend të formulimit të përgjithshëm se rreth një milion kosovarë “u larguan jashtë Kosovës”, të dhënat ndërkombëtare tregojnë më saktë një kombinim të qindra mijëra refugjatëve jashtë vendit dhe qindra mijëra të zhvendosurve brenda Kosovës.

Haga dokumentoi dëbimet, vrasjet dhe krimet

Vuçiq deklaroi gjithashtu në OKB se asnjë ushtar apo polic serb nuk kishte hyrë në territorin e ndonjë shteti tjetër.

“Asnjë ushtar i vetëm, asnjë polic nga Serbia nuk kishte shkelur në territorin e ndonjë vendi tjetër”, tha ai.

Kjo deklaratë lidhet me argumentin e Beogradit se Serbia nuk kishte sulmuar një vend tjetër. Por ajo nuk adreson çështjen kryesore që lidhej me Kosovën: veprimet e forcave jugosllave dhe serbe kundër popullsisë civile shqiptare brenda Kosovës.

Gjykimet e Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë në Hagë kanë konstatuar se, gjatë pranverës së vitit 1999, forcat e Republikës Federale të Jugosllavisë dhe Serbisë zhvendosën qëllimisht dhe me forcë civilë shqiptarë të Kosovës, si brenda ashtu edhe jashtë Kosovës.

Dhoma e Apelit e Tribunalit konfirmoi gjithashtu se gjatë këtyre operacioneve u vranë qindra persona, u dëmtuan ose u shkatërruan objekte fetare dhe u kryen sulme seksuale ndaj grave shqiptare të Kosovës.

Tribunali konfirmoi dënimet e disa prej zyrtarëve më të lartë politikë, ushtarakë dhe policorë të atëhershëm të Serbisë dhe Jugosllavisë për krime kundër njerëzimit dhe shkelje të ligjeve të luftës në Kosovë.

Këto janë gjetje gjyqësore, jo vetëm pretendime politike të njërës palë.

Një pjesë e deklaratës së Vuçiqit kërkon saktësim

Në fjalimin e tij, Vuçiq kritikoi edhe faktin se bombardimet e NATO-s në mars të vitit 1999 nuk ishin autorizuar paraprakisht me një rezolutë të posaçme të Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Në këtë pikë duhet bërë dallimi mes dy çështjeve.

Fushata ajrore e NATO-s e 24 marsit 1999 nuk filloi mbi bazën e një rezolute të Këshillit të Sigurimit që autorizonte shprehimisht përdorimin e forcës. Çështja e bazës juridike të ndërhyrjes ka qenë objekt debatesh ndërkombëtare edhe më pas.

Por kjo nuk e vërteton pretendimin tjetër të Vuçiqit se katastrofa humanitare në Kosovë nuk ekzistonte.

Përkundrazi, para fillimit të bombardimeve ekzistonin rezoluta të Këshillit të Sigurimit dhe dokumente të tjera ndërkombëtare që flisnin për krizën, dhunën dhe rrezikun humanitar në Kosovë, ndërsa NATO kishte paralajmëruar për përkeqësimin e situatës.

Më 10 qershor 1999, pas pranimit nga Beogradi të planit për përfundimin e konfliktit dhe fillimit të tërheqjes së forcave serbe, Këshilli i Sigurimit miratoi Rezolutën 1244.

Rezoluta kërkonte ndërprerjen e dhunës dhe represionit në Kosovë, tërheqjen e forcave ushtarake, policore dhe paramilitare jugosllave e serbe dhe autorizonte vendosjen e pranisë ndërkombëtare civile dhe të sigurisë, përfshirë një rol të rëndësishëm të NATO-s.

Vuçiq sulmon Kroacinë: “Ringjallje e nazizmit”

Pas Kosovës dhe NATO-s, Vuçiq e drejtoi një pjesë të fjalimit kundër Kroacisë.

Presidenti serb pretendoi se Serbia po përballet me atë që ai e quajti “ringjallje të nazizmit” në rajon, duke veçuar Kroacinë.

Sipas tij, Kroacia “krenohet” me të kaluarën e saj naziste dhe me përdorimin e simboleve dhe sloganeve naziste.

“Për ne në Serbi është më e vështira kur shohim nazizmin duke u ngritur përsëri në piedestalin e vlerave shoqërore në fqinjësinë tonë, veçanërisht në Kroaci”, deklaroi Vuçiq.

Ai iu referua gjithashtu krimeve të regjimit ustash dhe kampit të përqendrimit në Jasenovac gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Megjithatë, në pjesën e raportuar të fjalimit Vuçiq nuk paraqiti prova që do të mbështesnin përgjithësimin se Kroacia e sotme, si shtet, “krenohet me të kaluarën naziste”.

Kroacia është anëtare e Bashkimit Evropian dhe NATO-s, ndërsa deklarata e presidentit serb përbën një akuzë politike të tij dhe duhet trajtuar si e tillë, jo si një fakt i konstatuar.

Dokumentet mbeten përballë deklaratave politike

Fjalimi i Vuçiqit në OKB riktheu një narrativë që Beogradi e ka përdorur prej vitesh për ndërhyrjen e NATO-s dhe luftën në Kosovë.

Por kur bëhet fjalë konkretisht për pretendimin se në Kosovë “nuk ndodhi katastrofë humanitare”, dokumentacioni i organizatave ndërkombëtare është i gjerë.

Mbi 300 mijë njerëz kishin braktisur shtëpitë deri në fund të vitit 1998; afro 800 mijë njerëz kishin ikur nga Kosova drejt vendeve fqinje deri në maj 1999; ndërsa Tribunali i Hagës ka konfirmuar përmes vendimeve gjyqësore dëbimet me forcë, vrasjet dhe krimet e kryera nga forcat e RFJ-së dhe Serbisë ndaj civilëve shqiptarë të Kosovës.

Këto të dhëna nuk varen nga interpretimet e sotme politike në Prishtinë apo Beograd. Ato janë pjesë e dokumentacionit të NATO-s, Kombeve të Bashkuara dhe vendimeve të Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë.