Tromboza dhe embolia pulmonare – rreziku që fillon në këmbë dhe mund të përfundojë në mushkëri

Ka sëmundje që zhvillohen ngadalë, pa shkaktuar shqetësime të mëdha, por që në një moment të caktuar mund të shndërrohen në rrezik serioz për jetën. Një ndër to është tromboza e venave të thella, e njohur në mjekësi si tromboza venoze e thellë (TVT)

Prof. Dr. Dr. Halil Krasniqi Specialist i Kirurgjisë dhe Kirurgjisë Vaskulare

TVT mund të fillojë me një ënjtje të lehtë të njërës këmbë, një ndjenjë rëndese apo një dhimbje në pulpë, të cilën pacienti shpesh e konsideron si pasojë të lodhjes muskulore. Mirëpo, pas këtyre simptomave në dukje të zakonshme mund të fshihet një proces patologjik që, në raste të caktuara, shkakton emboli pulmonare, një ndërlikim potencialisht vdekjeprurës.

Mesazhi që çdo qytetar duhet të mbajë mend është i thjeshtë: Jo çdo ënjtje e këmbës është trombozë, por çdo ënjtje e re dhe e pashpjegueshme e njërës këmbë duhet të merret seriozisht.

Çfarë është tromboza venoze?

Tromboza venoze është formimi i një mpiksjeje gjaku, të quajtur tromb, brenda një vene. Kur kjo ndodh në venat e thella të këmbëve ose të legenit, bëhet fjalë për trombozë venoze të thellë.

Në kushte normale, gjaku qarkullon nëpër vena dhe kthehet drejt zemrës, i ndihmuar nga valvulat venoze dhe kontraktimet e muskujve të këmbëve. Kur qarkullimi ngadalësohet, kur muri i enës së gjakut dëmtohet ose kur gjaku ka prirje të shtuar për mpiksje, mund të formohet trombi. Këta tre mekanizma njihen në mjekësi si triada e Virchow-it.

Trombi mund të pengojë kthimin normal të gjakut drejt zemrës, duke shkaktuar ënjtje, dhimbje dhe tension në gjymtyrën e prekur.

Megjithatë, jo çdo trombozë shoqërohet me simptoma të dukshme. Disa pacientë mund të kenë shenja shumë të lehta ose të mos ndiejnë fare shqetësime.

Pse tromboza mund të bëhet e rrezikshme për jetën?

Rreziku më serioz është shkëputja e një pjese të trombit nga vena ku është formuar. Kjo pjesë mund të udhëtojë përmes qarkullimit venoz drejt anës së djathtë të zemrës dhe më pas të bllokojë një ose disa degë të arterieve pulmonare. Kjo gjendje quhet emboli pulmonare.

Kur një arterie pulmonare bllokohet, pengohet qarkullimi i gjakut në një pjesë të mushkërive dhe mund të çrregullohet shkëmbimi i oksigjenit. Në rastet e rënda, ana e djathtë e zemrës mbingarkohet dhe pacienti mund të zhvillojë insuficiencë akute të qarkullimit të gjakut, gjendje shoku apo arrest kardiak.

Duhet kuptuar se embolia pulmonare nuk është gjithmonë pasojë e një tromboze të diagnostikuar më parë. Ndonjëherë, ajo është shenja e parë e një tromboze që deri në atë moment ka kaluar pa u vënë re.

Shenjat paralajmëruese të trombozës së këmbës

Një nga shenjat më karakteristike është ënjtja e njëanshme e këmbës, sidomos kur shfaqet papritur ose brenda një periudhe të shkurtër.

Pacienti mund të vërejë se njëra këmbë është më e trashë se tjetra, se këpuca i është bërë më e ngushtë ose se ndien rëndesë dhe tension në pulpë. Mund të shfaqen gjithashtu dhimbje gjatë ecjes apo qëndrimit në këmbë, ngrohtësi lokale, skuqje ose ndryshim i ngjyrës së lëkurës.

Megjithatë, këto shenja nuk janë karakteristike vetëm për trombozën. Ato mund të shfaqen edhe në sëmundje të tjera, si insuficienca venoze, inflamacionet, dëmtimet muskulore apo infeksionet e indeve të buta.

Prandaj, diagnoza nuk mund të vendoset vetëm duke u bazuar në pamjen e këmbës.

Nëse njëra këmbë ënjtet papritur, sidomos kur ënjtja shoqërohet me dhimbje, pacienti duhet të kërkojë vlerësim urgjent mjekësor, zakonisht brenda së njëjtës ditë.

Embolia pulmonare: Kur çdo minutë ka rëndësi

Embolia pulmonare mund të shfaqet me gulçim të papritur, dhimbje gjoksi që përkeqësohet gjatë frymëmarrjes, rrahje të shpejta të zemrës, marramendje, dobësi të theksuar ose humbje të vetëdijes. Ndonjëherë, pacienti mund të ketë edhe kollë me sekrecione të përgjakshme.

Simptomat mund të jenë të lehta, por edhe dramatike. Një emboli e rëndë pulmonare mund të shkaktojë rënie të menjëhershme të tensionit arterial dhe të përbëjë rrezik të drejtpërdrejtë për jetën.

Në rast të gulçimit të papritur, dhimbjes së gjoksit, humbjes së vetëdijes ose përkeqësimit të shpejtë të gjendjes, duhet të thirret menjëherë urgjenca mjekësore. Pacienti nuk duhet ta drejtojë vetë automjetin.

Udhëtimet e gjata: Pse qëndrimi ulur mund të bëhet problem?

Në jetën e përditshme të shqiptarëve, veçanërisht në Kosovë dhe në diasporë, udhëtimet e gjata me autobus, automobil apo aeroplan janë shumë të zakonshme. Shumë qytetarë udhëtojnë për orë të tëra nga Gjermania, Zvicra, Austria dhe vende të tjera evropiane drejt Kosovës.

Qëndrimi i gjatë pa lëvizje e ngadalëson kthimin venoz të gjakut nga këmbët. Kjo mund të rrisë rrezikun e trombozës, sidomos te personat që kanë edhe faktorë të tjerë rreziku.

Megjithatë, rreziku absolut i trombozës pas udhëtimit mbetet i ulët për shumicën e njerëzve të shëndetshëm.

Gjatë udhëtimeve të gjata rekomandohet lëvizja periodike e këmbëve, kontraktimi i muskujve të pulpës dhe, kur është e mundur, ngritja dhe ecja në intervale të rregullta. Veshjet që nuk pengojnë qarkullimin e gjakut dhe marrja e zakonshme e lëngjeve janë gjithashtu masa të arsyeshme.

Personat me rrezik të shtuar mund të kenë nevojë për masa të veçanta parandaluese, përfshirë përdorimin e çorapeve kompresive të përshtatshme.

Medikamentet antikoaguluese nuk duhet të përdoren me vetiniciativë, pa indikacion mjekësor.

Operacionet dhe qëndrimi i gjatë në shtrat

Një tjetër faktor i rëndësishëm rreziku është periudha pas ndërhyrjeve kirurgjikale. Veçanërisht operacionet e mëdha abdominale, ortopedike dhe onkologjike, si dhe ndërhyrjet që kërkojnë imobilizim të zgjatur, mund ta rrisin rrezikun e trombozës.

Pas operacionit mund të bashkëveprojnë disa mekanizma: dëmtimi i indeve, aktivizimi i sistemit të koagulimit dhe zvogëlimi i lëvizshmërisë.

Për këtë arsye, në kirurgjinë moderne, parandalimi i trombozës është pjesë e rëndësishme e kujdesit perioperativ.

Në varësi të rrezikut individual të pacientit dhe rrezikut të gjakderdhjes, mund të përdoren mobilizimi i hershëm, metodat mekanike të profilaksisë dhe barnat antikoaguluese.

Jo çdo pacient ka nevojë për të njëjtën profilaksi. Vendimi duhet të merret duke u bazuar në llojin e operacionit, gjendjen klinike dhe faktorët individualë të rrezikut.

Kush është më i rrezikuar?

Rreziku për trombozë venoze rritet me moshën, por kjo sëmundje mund të prekë edhe të rinjtë.

Ndër faktorët e rëndësishëm të rrezikut përfshihen operacionet e fundit, qëndrimi i zgjatur në shtrat, traumat, frakturat, sëmundjet malinje, shtatzënia dhe periudha pas lindjes, përdorimi i disa preparateve hormonale që përmbajnë estrogjen, mbipesha dhe trombozat e mëparshme.

Ekzistojnë gjithashtu çrregullime të trashëguara ose të fituara të koagulimit, të njohura si trombofili, të cilat mund ta rrisin prirjen për formimin e trombeve.

Megjithatë, jo çdo pacient me trombozë ka nevojë për analiza të gjera të trombofilisë. Këto ekzaminime duhet të kryhen vetëm kur rezultatet e tyre mund të ndikojnë në trajtimin e mëtejshëm.

Në diagnostikimin e trombozës venoze të thellë, rol qendror kanë ekografia kompresive dhe duplekssonografia e venave. Këto ekzaminime mundësojnë vlerësimin e kompresibilitetit të venave, qarkullimit të gjakut dhe pranisë së një trombi.

Në varësi të probabilitetit klinik, mund të përdoret edhe analiza e D-dimerit.

Megjithatë, vlerat e rritura të D-dimerit nuk nënkuptojnë automatikisht praninë e trombozës, pasi ato mund të rriten edhe pas operacioneve, gjatë inflamacionit, në shtatzëni dhe në gjendje të tjera.

Kur dyshohet për emboli pulmonare, diagnostikimi bëhet në varësi të gjendjes së pacientit dhe probabilitetit klinik, shpesh përmes CT-angiografisë pulmonare. Në situata të caktuara përdoren edhe metoda të tjera diagnostike.

Diagnoza e saktë është vendimtare, sepse jo çdo ënjtje e këmbës kërkon trajtim me antikoagulantë, ndërsa një trombozë e vërtetuar nuk duhet të mbetet pa trajtimin e duhur.

Trajtimi kryesor i shumicës së rasteve me trombozë venoze të thellë dhe emboli pulmonare është terapia antikoaguluese.

Kjo terapi pengon rritjen e trombit dhe formimin e mpiksjeve të reja, ndërkohë që organizmi gradualisht e shpërbën mpiksjen ekzistuese.

Sot përdoren antikoagulantë të ndryshëm, përfshirë antikoagulantët oralë direktë dhe heparinat.

Zgjedhja e tyre varet nga funksioni i veshkave, rreziku i gjakderdhjes, sëmundjet shoqëruese, shtatzënia dhe faktorë të tjerë klinikë.

Në shumë raste, trajtimi zgjat të paktën tre muaj, por kohëzgjatja e saktë përcaktohet individualisht. Disa pacientë kanë nevojë për trajtim më të gjatë.

Në rastet e rënda të embolisë pulmonare, të shoqëruara me paqëndrueshmëri hemodinamike, mund të nevojiten trajtime urgjente për rikthimin e qarkullimit pulmonar, si tromboliza ose ndërhyrjet me kateter, në varësi të indikacioneve dhe mundësive të qendrës përkatëse.

Duhet theksuar se ASS 100 mg (acidi acetilsalicilik) nuk është zëvendësim i trajtimit antikoagulues për trombozën venoze të thellë apo embolinë pulmonare të konfirmuar.

Pasojat afatgjata: Sindroma posttrombotike

Edhe pas trajtimit të suksesshëm, disa pacientë mund të zhvillojnë sindromën posttrombotike.

Kjo gjendje lidhet me dëmtimin e valvulave venoze dhe pengimin e kthimit normal të gjakut nga gjymtyra e prekur.

Pacienti mund të ketë ënjtje kronike, ndjenjë rëndese, dhimbje, ndryshime të ngjyrës së lëkurës dhe, në rastet e avancuara, ulcera venoze.

Për këtë arsye, kujdesi ndaj pacientit nuk përfundon gjithmonë me zhdukjen e trombit. Ndonjëherë nevojitet ndjekje afatgjatë nga specialisti i angiologjisë ose i kirurgjisë vaskulare.

Çfarë duhet të dinë qytetarët në Kosovë?

Në shoqërinë tonë ekziston ende prirja për t'i nënvlerësuar disa simptoma të rëndësishme.

Ënjtja e këmbës shpesh i atribuohet lodhjes, qëndrimit të gjatë në këmbë ose udhëtimit të gjatë. Dhimbja në pulpë mund të interpretohet si problem muskulor, ndërsa gulçimi ndonjëherë lidhet me ankthin ose lodhjen.

Por nuk duhet harruar se pas këtyre simptomave mund të fshihet një sëmundje serioze.

Nëse një person ka njërën këmbë të ënjtur, të dhimbshme dhe më të ngrohtë se tjetrën, veçanërisht pas një operacioni, udhëtimi të gjatë apo imobilizimi, duhet të kërkojë vlerësim mjekësor pa vonesë.

Nëse kësaj gjendjeje i shtohen gulçimi i papritur, dhimbja e gjoksit apo humbja e vetëdijes, situata duhet të konsiderohet urgjencë mjekësore.

Tromboza venoze dhe embolia pulmonare na mësojnë një të vërtetë të rëndësishme: një problem që fillon në një venë të këmbës mund të ketë pasoja serioze për mushkëritë, zemrën dhe jetën e njeriut.

Nuk duhet të krijojmë frikë të panevojshme, por të ndërtojmë vetëdije shëndetësore.

Jo çdo dhimbje e këmbës është trombozë dhe jo çdo gulçim është emboli pulmonare. Megjithatë, njohja e simptomave dhe reagimi në kohë mund të shpëtojnë jetë.

Mos e nënvlerësoni ënjtjen e papritur të njërës këmbë. Mos e injoroni gulçimin e papritur. Mos e shtyni kontrollin mjekësor kur shfaqen shenja paralajmëruese.

Sepse në mjekësi, shpesh nuk është vetëm sëmundja që përcakton fatin e pacientit, por edhe koha kur ajo zbulohet dhe trajtohet.

Parandalimi fillon me njohuri. Diagnostikimi i hershëm fillon me vëmendje. Ndërsa shpëtimi i jetës mund të fillojë me një vendim të marrë në kohën e duhur . /Telegrafi/