Reuters: Udhëheqësit e rinj të Serbisë përballen me një sërë sfidash të vështira

Marrja e pushtetit në Serbi mund të jetë vetëm fillimi i një procesi shumë më të komplikuar për “Listën Studentore”, e cila, sipas vlerësimeve zgjedhore të transmetuara në tekstin e agjencisë britanike të lajmeve “Reuters”, ka arritur një sukses të rëndësishëm zgjedhor.

Lëvizja e udhëhequr nga studentët përballet me një sërë pyetjesh të vështira, nga e ardhmja e Kosovës dhe marrëdhëniet me Bashkimin Evropian e Rusinë, deri te sanksionet amerikane, korrupsioni dhe sfidat ekonomike.

Agjencia thekson se emrat e udhëheqësve të ardhshëm ende nuk janë bërë publikë, por se para tyre qëndron një detyrë e ndërlikuar për përcaktimin e politikës së jashtme dhe të brendshme të vendit.

Kosova – një nga pyetjet më sensitive

Lista Studentore konsideron se Kosova, e cila në vitin 2008 shpalli pavarësinë nga Serbia, vazhdon të jetë pjesë përbërëse e shtetit serb. Gjatë fushatës, kandidatët e lëvizjes deklaruan se territori është përkohësisht i okupuar dhe se riintegruari i tij në Serbi mund të arrihet në rrugë paqësore, përmes diplomacisë dhe dialogut. Midis prioriteteve të lëvizjes janë parandalimi i shpërnguljes së popullsisë serbe nga veriu i Kosovës dhe me fuqizimin e institucioneve që financohen nga Serbia, veçanërisht në shëndetësi dhe arsim. Lista Studentore angazhohet që komuniteti serb në Kosovë të funksionojnë në mënyrë autonome, ndërsa hedh poshtë marrëveshjet e arritura më parë me qeverinë në Prishtinë, përfshirë ato që lidhen me energjetikën, targat e automjeteve dhe përdorimin e dinarit serb.

Marrëdhënie të tenderuara me Bashkimin Evropian

Negociatat për anëtarësimin e Serbisë në Bashkimin Evropian janë në masë të madhe në pezullim për shkak të mungesës së reformave të nevojshme. Sipas “Reuters”, Lista Studentore gjatë fushatës shmangu një pjesë të çështjeve të politikës së jashtme që shkaktojnë përçarje në shoqërinë serbe. Midis kandidatëve më të shquar të listës janë ish-guvernatori i Bankës Popullore të Serbisë, Dejan Shoshkiq, dhe kardiologu Ilija Srdanoviq. Ata kanë deklaruar se qeveria e ardhshme duhet së pari të fokusohet në reformat e brendshme dhe mbylljen e kapitujve negociues me BE-në, përpara se t’u kërkojë qytetarëve të deklarohen përfundimisht për anëtarësimin në Union. Qëndrimi i Listës Studentore për Kosovën, megjithatë, është në kundërshtim me kërkesat e BE-së, e cila pret nga Beogradi normalizimin e marrëdhënieve me Prishtinën. Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, deklaroi se Unioni është i gatshëm të mbështesë reformat në Serbi, veçanërisht në fushat e sundimit të ligjit dhe lirisë së medias, si dhe të bashkëpunojë për të ardhmen e saj evropiane.

Rusia, varësia energjetike dhe sanksionet amerikane

Një nga sfidat më të ndërlikuara për qeverinë e re do të jetë marrëdhënia me Rusinë, aleaten tradicionale të Serbisë, veçanërisht në kontekstin e varësisë energjetike dhe sanksioneve amerikane ndaj kompanisë së naftës NIS. Përfaqësuesit e Listës Studentore deklaruan se nuk planifikojnë ta harmonizojnë politikën e Serbisë me BE-në sa i përket vendosjes së sanksioneve ndaj Moskës për shkak të luftës në Ukrainë. Sipas tekstit të “Reuters”, qeveria e re do të varet nga marrja e përjashtimeve nga sanksionet amerikane për të vazhduar importin e naftës bruto, ndërsa pritet shitja e aksioneve ruse në NIS te kompania hungareze MOL. NIS menaxhon të vetmen rafineri të naftës në Serbi. “Gazprom-i” rus është gjithashtu furnizuesi më i madh me gaz natyror i Serbisë, duke dërguar rreth 2,2 miliardë metra kub në vit me çmime më të ulëta se ato të tregut. Nga Lista Studentore konsiderojnë se kjo varësi është para se gjithash një çështje ekonomike, e jo një përcaktim gjeopolitik. Kandidatët e lëvizjes njoftuan gjithashtu se qeveria e ardhshme do të ndalonte të gjithë eksportin e armëve nga Serbia në zonat e luftës, përfshirë shitjen përmes ndërmjetësve perëndimorë që më vonë i dërgojnë armët në Ukrainë. Ndërkohë, presidenti Aleksandar Vuçiq ndërtoi marrëdhënie të ngushta personale si me presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky, ashtu edhe me presidentin rus Vladimir Putin.

Lufta kundër korrupsionit dhe reformat në institucione

Lufta kundër korrupsionit është një nga pikat qendrore të programit të Listës Studentore. Lëvizja propozon ndryshime institucionale, përfshirë krijimin e një njësie policore të pavarur që do t’i përgjigjej prokurorisë, në vend të Ministrisë së Punëve të Brendshme. Parashikohet gjithashtu largimi nga policia i zyrtarëve të lidhur me krimin e organizuar apo me shtypjen me dhunë të protestave. Lista Studentore angazhohet për ndalimin e emërimeve partiake në ndërmarrjet shtetërore dhe vendosjen e procedurave transparente të punësimit, të bazuara në profesionalizëm dhe meritë. Në program është paraparë edhe një ligj i rreptë për prejardhjen e pasurisë, me të cilin shteti do të mund të verifikonte dhe konfiskonte pasurinë e fituar në mënyrë të paligjshme nga zyrtarët, e më pas t’i kthente mjetet në buxhetin e shtetit. Zyrtarëve të dënuar për korrupsion do t’u ndalohej ushtrimi i funksioneve publike. Lëvizja propozon gjithashtu mbikëqyrje publike mbi kontratat e mëdha infrastrukturore shtetërore, si dhe krijimin e trupave kontrollues të pavarur për parandalimin e keqpërdorimit të mjeteve publike. Vuçiqi, Partia Progresive Serbe dhe institucionet kompetente në disa raste kanë hedhur poshtë akuzat për korrupsion dhe shtypje.

Ekonomia: çmime më të ulëta, të drejtat e punëtorëve dhe mbështetje për të rinjtë

Ekonomia serbe është e lidhur ngushtë me tregun evropian dhe rrjedhat ndërkombëtare të investimeve. Fondi Monetar Ndërkombëtar parashikon rritje ekonomike prej tre për qind në vitin 2026 dhe katër për qind në vitin 2027. Inflacioni në shtator arriti në 4,1 për qind, gati dyfish më shumë se 2,2 për qind në gusht, ndërsa Banka Popullore e Serbisë që nga viti 2024 e mban normën referuese të interesit në nivelin prej 5,75 për qind. Programi ekonomik i Listës Studentore parashikon ndryshimin e modelit të rritjes, me më pak theks në projektet infrastrukturore të mbështetura nga shteti dhe fuqinë e lirë punëtore, e më shumë në stabilitetin e tregut vendas dhe të drejtat e punëtorëve. Një nga prioritetet është parandalimi i monopoleve në tregtinë me pakicë me qëllim uljen e çmimeve të ushqimeve. Lëvizja njofton gjithashtu reforma tatimore me të cilat do të rriteshin detyrimet për qytetarët më të pasur, ndërsa do të uleshin për ata me të ardhura më të ulëta. Programi parashikon gjithashtu shkurtim të ndjeshëm të kohëzgjatjes maksimale të punësimit të përkohshëm. Qëndrueshmëria fiskale, sipas propozimeve, do të sigurohej përmes kursimeve nga luftimi i korrupsionit dhe mbikëqyrjes më të fortë shtetërore. Theks i veçantë u është vendosur edhe masave sociale për parandalimin e shpërnguljes së të rinjve. Ndër propozimet janë kushte më të mira banimi për çiftet e reja, mësimdhënësit dhe punonjësit shëndetësorë, tekste shkollore falas dhe barëra më të lira të subvencionuara nga shteti. Sipas analizës së “Reuters”, para qeverisë së re eventuale të Serbisë qëndrojnë çështje të ndërlikuara politike, ekonomike dhe të politikës së jashtme. Mënyra se si do të përballet me to do të jetë një test i rëndësishëm për zbatimin e ndryshimeve të promovuara./REUTERS