“Nuk u gjykua lufta e Kosovës”/ Eksperti amerikan flet pas aktgjykimit ndaj ish-drejtuesve të UÇK-së – jep mesazhe të forta

Pas aktgjykimit të Gjykatës Speciale në Hagë ndaj ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, debati rreth përgjegjësisë individuale, luftës së Kosovës dhe ndërhyrjes së NATO-s në vitin 1999 është rikthyer në vëmendje.

Në një intervistë për “Bota Sot”, eksperti amerikan për politikën ndërkombëtare, Alon Ben-Meir, thekson se përgjegjësia penale e individëve nuk duhet të shndërrohet në faj kolektiv ndaj UÇK-së apo popullit të Kosovës.

Ben-Meir vlerëson se procesi i apelit është shumë i rëndësishëm, ndërsa thekson se një vendim gjyqësor ndaj katër individëve nuk mund të ndryshojë historinë e një lufte të tërë. Ai kujton dëbimin e qindra mijëra shqiptarëve të Kosovës, dhunën e forcave serbe dhe jugosllave, si dhe ndërhyrjen e NATO-s në vitin 1999.

Ai paralajmëron gjithashtu se ekziston rreziku që Serbia ta përdorë aktgjykimin për ta paraqitur luftën e Kosovës në një dritë tjetër në arenën ndërkombëtare. Sipas tij, Kosova duhet të ruajë orientimin euro-atlantik, të forcojë institucionet demokratike dhe të vazhdojë të kërkojë drejtësi për të pagjeturit dhe krimet e pazbardhura të luftës.

Intervista e plotë:

Gazeta “Bota sot”: Zoti Ben-Meir, pas aktgjykimit të Hagës ndaj ish-drejtuesve të UÇK-së, a mendoni se është e rëndësishme që komuniteti ndërkombëtar të bëjë dallimin mes përgjegjësisë individuale dhe luftës së drejtë të popullit të Kosovës për çlirim?

Alon Ben-Meir: Është thelbësore të bëhet dallimi mes përgjegjësisë penale individuale dhe luftës më të gjerë të popullit të Kosovës për çlirim. Aktgjykimi i Hagës lidhet me katër individë dhe me krime specifike, për të cilat Trupi Gjykues i gjeti përgjegjës. Ai nuk duhet të shndërrohet në një gjykim ndaj UÇK-së në tërësi, e aq më pak ndaj popullit të Kosovës dhe luftës së tij për liri.

Konteksti historik duhet të mbetet i qartë. Forcat e qeverisë serbe dhe jugosllave zhvilluan një fushatë të koordinuar dhe sistematike kundër shqiptarëve të Kosovës, që përfshinte vrasje, tortura, përdhunime, dëbime me forcë dhe shkatërrimin e shtëpive dhe pronës.

Më shumë se 850 mijë shqiptarë të Kosovës u dëbuan gjatë periudhës së bombardimeve të NATO-s, ndërsa qindra mijëra të tjerë u zhvendosën brenda Kosovës.

Përgjegjësia individuale nuk duhet të shndërrohet kurrë në faj kolektiv dhe as këto dënime nuk duhet të përdoren për të rishkruar historinë e asaj që përjetoi populli i Kosovës.

Gazeta “Bota sot”: Zoti Ben-Meir, pas aktgjykimit ndaj ish-drejtuesve të UÇK-së, faza e ardhshme do të jetë procesi i apelimit. Sa i rëndësishëm mendoni se është ky proces dhe a mund të ofrojë ai një mundësi për të trajtuar disa nga shqetësimet që lidhen me interpretimin e luftës së Kosovës dhe rolin e UÇK-së?

Alon Ben-Meir: Procesi i apelimit është jashtëzakonisht i rëndësishëm, veçanërisht duke pasur parasysh seriozitetin e dënimeve dhe gjatësinë e tyre. Të akuzuarve duhet t’u jepet çdo mundësi që parashikon ligji për të kundërshtuar gjetjet që ata besojnë se nuk mbështeten nga provat ose që nuk janë në përputhje me standardet e zbatueshme ligjore.

Por apeli duhet të mbetet i përqendruar në atë që një proces penal është krijuar për të përcaktuar: përgjegjësinë e këtyre individëve të caktuar.

Ai nuk duhet të shndërrohet në një vlerësim gjyqësor të UÇK-së në tërësi apo të legjitimitetit të luftës së Kosovës për çlirim.

Asnjë aktgjykim që përfshin katër individë nuk mund të japë një interpretim përfundimtar të një lufte të tërë. Historia e Kosovës, rrethanat në të cilat u shfaq UÇK-ja dhe ngjarjet që përfundimisht çuan në ndërhyrjen e NATO-s janë shumë më të gjera sesa përgjegjësia penale e përcaktuar në këtë rast të veçantë.

Gazeta “Bota sot”: A besoni se, pavarësisht aktgjykimit të Hagës, roli i UÇK-së në çlirimin e Kosovës dhe ndërhyrja e NATO-s mbeten pjesë e një realiteti historik që nuk mund të ndryshohet nga një vendim gjyqësor?

Alon Ben-Meir: Absolutisht. Një aktgjykim penal ndaj ish-drejtuesve individualë të UÇK-së nuk i ndryshon rrethanat historike që çuan në ndërhyrjen e NATO-s në vitin 1999.

Deri në fund të vitit 1998, më shumë se 300 mijë shqiptarë kishin braktisur tashmë shtëpitë e tyre. Përpjekjet diplomatike ndërkombëtare më pas dështuan dhe NATO-ja nisi operacionin “Allied Force” në mars të vitit 1999.

NATO-ja deklaron se ndërhyrja e saj erdhi pas më shumë se një viti luftimesh dhe përpjekjesh të dështuara diplomatike dhe kishte për qëllim ndalimin e katastrofës humanitare që po zhvillohej në Kosovë.

Ndërhyrja e NATO-s, tërheqja e forcave ushtarake, policore dhe paramilitare jugosllave, kthimi i qindra mijëra refugjatëve dhe zhvillimi i mëvonshëm politik i Kosovës janë fakte historike.

Një gjykatë penale përcakton përgjegjësinë individuale. Ajo nuk ka fuqinë për të rishkruar historinë e një populli të tërë apo rrethanat që çuan komunitetin ndërkombëtar të ndërhynte.

Gazeta “Bota sot”: A ekziston rreziku që Serbia ta përdorë aktgjykimin e Hagës për ta paraqitur luftën e Kosovës në një dritë tjetër ndërkombëtarisht? Dhe sa e rëndësishme është që Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre perëndimorë ta mbrojnë të vërtetën historike për ndërhyrjen e NATO-s dhe çlirimin e Kosovës?

Alon Ben-Meir: Ekziston sigurisht rreziku që aktorët politikë në Serbi të përpiqen t’i përdorin këto dënime për ta paraqitur luftën e Kosovës si diçka thelbësisht të ndryshme nga ajo që dëshmon dokumentacioni historik.

Pikërisht për këtë arsye konteksti historik është i rëndësishëm.

Vetë NATO-ja deklaroi në prill të vitit 1999 se forcat ushtarake, policore dhe paramilitare jugosllave kishin krijuar një “katastrofë masive humanitare”, me qindra mijëra njerëz të dëbuar nga Kosova.

Organizatat ndërkombëtare humanitare më pas dokumentuan se fushata kundër shqiptarëve të Kosovës ishte e koordinuar dhe sistematike.

Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre evropianë duhet të mbeten të qartë për arsyet pse NATO-ja ndërhyri dhe për përmasat dhe natyrën e abuzimeve që i paraprinë dhe shoqëruan atë ndërhyrje.

Dënimet e katër ish-krerëve të UÇK-së nuk i fshijnë këto fakte.

Serbia, nga ana e saj, duhet të vazhdojë të përballet me krimet e kryera nga forcat serbe dhe jugosllave dhe këto dënime nuk duhet të përdoren për ta errësuar atë histori të dokumentuar.

Gazeta “Bota sot”: Duke parë zhvillimet e fundit politike në Kosovë, si e vlerësoni situatën aktuale në vend dhe sa e rëndësishme është që institucionet e Kosovës të ruajnë stabilitetin politik dhe një orientim të qartë euro-atlantik?

Alon Ben-Meir: E ardhmja e Kosovës nuk mund të mbetet peng i politikës së së kaluarës.

Udhëheqësit e saj duhet të përqendrohen në forcimin e institucioneve demokratike, sundimin e ligjit dhe zhvillimin ekonomik, duke ruajtur marrëdhëniet e ngushta të vendit me Shtetet e Bashkuara dhe partnerët evropianë.

Stabiliteti politik është veçanërisht i rëndësishëm. Mosmarrëveshjet e brendshme janë të natyrshme në çdo demokraci, por ato nuk duhet të dëmtojnë interesat strategjike të Kosovës apo të dobësojnë marrëdhëniet që janë thelbësore për zhvillimin e vendit.

Një orientim i qartë euro-atlantik mbetet jetik.

Pozita ndërkombëtare e Kosovës përfundimisht do të forcohet nga lloji i shtetit që ajo vazhdon të ndërtojë: demokratik, stabil, i qeverisur nga sundimi i ligjit dhe i aftë për të mbrojtur të drejtat e të gjithë qytetarëve të tij.

Në të njëjtën kohë, e kaluara nuk mund të harrohet thjesht. Familjet ende presin përgjigje për të dashurit e tyre që u zhdukën gjatë luftës. Trajtimi i kësaj trashëgimie mbetet një pjesë e rëndësishme e arritjes së një pajtimi të qëndrueshëm.

Gazeta “Bota sot”: Duke marrë parasysh zhvillimet politike dhe sfidat me të cilat përballet Kosova në periudhën e ardhshme, çfarë prisni nga liderët politikë të Kosovës dhe cilat duhet të jenë prioritetet kryesore të Kosovës për forcimin e shtetit dhe pozitës së tij ndërkombëtare?

Alon Ben-Meir: Liderët politikë të Kosovës duhet të përqendrohen në disa prioritete strategjike: forcimin e institucioneve demokratike dhe sundimit të ligjit, krijimin e më shumë mundësive ekonomike, ruajtjen e marrëdhënieve të ngushta me Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Evropian, si dhe avancimin e integrimit ndërkombëtar të Kosovës.

Kosova duhet t’u qaset gjithashtu në mënyrë strategjike marrëdhënieve me Serbinë.

Kosova duhet ta mbrojë me vendosmëri sovranitetin dhe rendin e saj kushtetues, duke mbetur njëkohësisht e përkushtuar ndaj diplomacisë dhe koordinimit me partnerët e saj perëndimorë.

Trashëgimia e pazgjidhur e luftës duhet të mbetet gjithashtu në agjendën ndërkombëtare, veçanërisht fati i personave që ende rezultojnë të zhdukur.

Serbia duhet të ofrojë bashkëpunim të plotë për të përcaktuar se çfarë ka ndodhur me personat e zhdukur dhe për të trajtuar krimet e pazgjidhura nga konflikti.

Kosova nuk ka nevojë ta zvogëlojë luftën e saj për çlirim për të dëshmuar përkushtimin ndaj drejtësisë.

Pozita e saj më e fortë është ta mbrojë të vërtetën historike përmes fakteve, duke vazhduar njëkohësisht të ndërtojë një shtet demokratik, stabil dhe të respektuar ndërkombëtarisht.