Maqedonia e Veriut drejt modelit serb të inteligjencës? Bashkimi i dy agjencive dhe rreziku i kthimit prapa nga standardet demokratike
Propozimligji për bashkimin e Agjencisë për Siguri Kombëtare (ASK) me Agjencinë e Inteligjencës në Maqedoninë e Veriut hap një debat thelbësor për të ardhmen e institucioneve të sigurisë, përqendrimin e kompetencave dhe mbrojtjen e standardeve demokratike.
Kjo nismë nuk mund të trajtohet si një reformë e zakonshme administrative, e aq më pak të paraqitet para opinionit si zgjidhje automatike për problemet e sigurisë. Kur bëhet fjalë për shërbimet e inteligjencës, nuk po diskutohet thjesht për bashkimin e dy strukturave, por për përqendrimin e pushtetit, kontrollin mbi informacionet e klasifikuara dhe mundësinë që një institucion i vetëm të fitojë ndikim të jashtëzakonshëm mbi jetën politike dhe shoqërore të vendit. Prandaj, çdo përpjekje për ta kaluar këtë ndryshim pa debat të gjerë publik, pa transparencë dhe pa garanci të forta demokratike duhet të kundërshtohet me vendosmëri.
Pyetja kryesore për qeverinë nuk është se sa institucione do të ketë pas reformës, por kujt do t’i shërbejë struktura e re dhe kush do ta kontrollojë atë. Nëse argumenti për bashkimin mbështetet vetëm në efikasitet, koordinim dhe kursim të burimeve, atëherë publikut i ofrohet vetëm gjysma e së vërtetës. Efikasiteti institucional nuk mund të jetë justifikim për dobësimin e kontrollit demokratik. Një shërbim inteligjence mund të jetë i shpejtë dhe i fuqishëm, por, nëse nuk ka kufij të qartë ligjorë dhe mbikëqyrje efektive, ai mund të shndërrohet nga instrument i mbrojtjes së shtetit në instrument të mbrojtjes së pushtetit.
Këtu lind edhe shqetësimi për ngjashmëritë e mundshme me modelin serb të inteligjencës, veçanërisht me Agjencinë e Informacionit të Sigurisë, të njohur si BIA. Nuk mjafton të thuhet se Maqedonia e Veriut nuk po kopjon Serbinë; qeveria duhet të dëshmojë, me dispozita konkrete ligjore, se modeli i propozuar nuk do të krijojë një strukturë të centralizuar, të politizuar dhe të vështirë për t’u kontrolluar. Ngjashmëria organizative nuk provon vetvetiu kopjim, por rreziku bëhet serioz nëse përqendrimi i kompetencave shoqërohet me kontroll të dobët parlamentar, ndikim partiak dhe mungesë të mekanizmave efektivë të përgjegjësisë.
Nuk mund të kërkohet besim i verbër nga qytetarët kur bëhet fjalë për një fushë kaq të ndjeshme. Qeveria duhet t’u përgjigjet publikisht pyetjeve themelore: Kush do ta emërojë dhe shkarkojë drejtuesin e institucionit të ri? Sa e pavarur do të jetë kjo strukturë nga ekzekutivi? Kush do ta kontrollojë ligjshmërinë e veprimeve të saj? Si do të autorizohen përgjimet dhe masat e tjera ndërhyrëse? Çfarë kompetencash do të ketë parlamenti dhe çfarë pasojash do të ketë nëse konstatohet keqpërdorim? Nëse këto përgjigje nuk janë të qarta, atëherë propozimi nuk është i gatshëm të trajtohet si reformë demokratike.
Është veçanërisht shqetësuese që në debatet për sigurinë shpesh përdoret argumenti se shteti ka nevojë për institucione më të forta, sikur fuqia institucionale të ishte e mjaftueshme për të garantuar drejtësi dhe profesionalizëm. Historia politike e rajonit dëshmon se institucionet e sigurisë mund të keqpërdoren kur shndërrohen në zgjatim të pushtetit politik. Pikërisht për këtë arsye, çdo reformë duhet të ndërtojë më shumë kontrolle dhe përgjegjësi, jo të krijojë kushte për përqendrim edhe më të madh të kompetencave në një strukturë të vetme.
Qeveria nuk mund të fshihet pas fjalës “reformë” për të shmangur pyetjet e vështira. Nëse bashkimi është vërtet i domosdoshëm, le ta argumentojë me analiza profesionale, vlerësime të pavarura dhe dispozita ligjore të qarta. Le të dëshmojë se çfarë problemi konkret do të zgjidhë, cilat kompetenca do të ndryshojnë, si do të parandalohet politizimi dhe cilat garanci do t’i mbrojnë qytetarët. Pa këto elemente, premtimi për efikasitet rrezikon të mbetet slogan politik, ndërsa pasojat institucionale mund të jenë shumë më të mëdha sesa pranohet publikisht.
Një tjetër çështje që nuk mund të anashkalohet është përfaqësimi i drejtë dhe profesional në institucionet e sigurisë. Në një shtet multietnik si Maqedonia e Veriut, legjitimiteti i institucioneve nuk mund të ndërtohet mbi përjashtimin, mosbesimin apo trajtimin e pabarabartë të komuniteteve. Shqiptarët dhe komunitetet e tjera duhet të kenë mundësi të barabarta për përfaqësim dhe avancim në bazë të meritës, profesionalizmit dhe ligjit. Kjo nuk do të thotë që inteligjenca duhet të ndahet sipas përkatësisë etnike, por se një institucion shtetëror nuk mund të pretendojë se përfaqëson të gjithë qytetarët nëse brenda tij nuk garantohen barazia dhe besimi.
Për një shtet anëtar të NATO-s dhe kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, standardet demokratike nuk mund të jenë dekor për dokumentet zyrtare. Ato duhet të zbatohen pikërisht në institucionet që kanë kompetencat më të ndjeshme dhe që veprojnë në pjesën më të madhe të kohës larg syve të publikut. Anëtarësimi në NATO nuk është leje për të dobësuar mbikëqyrjen civile, ndërsa synimi për integrim evropian nuk mund të përdoret si mbulesë për reforma që nuk garantojnë llogaridhënie. Përkundrazi, sa më të fuqishme të jenë shërbimet e inteligjencës, aq më të forta duhet të jenë mekanizmat që i kontrollojnë.
Edhe vetë baza ligjore e nismës duhet të sqarohet pa mjegullim. Një propozim për shfuqizimin e ligjit që rregullon koordinimin e institucioneve të inteligjencës nuk është automatikisht i njëjtë me një propozimligj për bashkimin e dy agjencive. Qeveria duhet ta publikojë tekstin konkret të nismës, të shpjegojë modelin e propozuar dhe të tregojë se cilat dispozita do të ndryshohen ose shfuqizohen. Në një çështje që lidhet drejtpërdrejt me sigurinë kombëtare dhe të drejtat e qytetarëve, paqartësia nuk është transparencë, ndërsa mungesa e informacionit nuk mund të zëvendësohet me kërkesën që publiku thjesht të besojë.
Nëse qeveria e konsideron këtë reformë strategjike, atëherë duhet të pranojë edhe një debat strategjik, jo vetëm arsyetime administrative. Duhet të konsultohen ekspertët e sigurisë, juristët, shoqëria civile dhe përfaqësuesit politikë, ndërsa parlamenti duhet të ketë mundësi reale për ta shqyrtuar propozimin dhe për të kërkuar ndryshime. Miratimi i një reforme të tillë pa garanci të verifikueshme do të ishte papërgjegjësi institucionale, sepse gabimet në organizimin e shërbimeve të inteligjencës nuk korrigjohen aq lehtë sa gabimet në një administratë të zakonshme.
Në fund, Maqedonia e Veriut duhet të vendosë se çfarë lloj shteti dëshiron të ndërtojë: një shtet ku shërbimet e inteligjencës janë profesionale, të kontrolluara dhe të orientuara drejt mbrojtjes së qytetarëve, apo një shtet ku përqendrimi i kompetencave paraqitet si zgjidhje për çdo problem dhe kontrolli demokratik shihet si pengesë. Siguria kombëtare nuk mund të jetë çek i bardhë për pushtetin.
Një shërbim inteligjence duhet të jetë mjaftueshëm i fuqishëm për ta mbrojtur shtetin, por njëkohësisht mjaftueshëm i kontrolluar që të mos shndërrohet në instrument të pushtetit politik. Ky është dallimi thelbësor ndërmjet një reforme që synon të forcojë demokracinë dhe një reforme që mund të rrezikojë dobësimin e garancive të saj. Maqedonia e Veriut nuk ka nevojë vetëm për institucione më efikase, por për institucione profesionale, të depolitizuara, të përgjegjshme dhe të mbikëqyrura në mënyrë të pavarur.
Prandaj, para se të bashkojë dy agjenci, qeveria duhet të dëshmojë se nuk po përqendron vetëm kompetencat, por po ndërton edhe mekanizmat që parandalojnë keqpërdorimin e tyre. Përndryshe, pyetja nëse vendi po afrohet me modelin serb të inteligjencës do të mbetet një shqetësim i debatit publik, të cilit pushteti duhet t’i përgjigjet me fakte, dispozita ligjore dhe garanci konkrete, e jo me slogane për reformën dhe efikasitetin.
Marrëdhënia mes SHBA-së dhe Ukrainës ka arritur në pikën më të ulët që nga takimi shpërthyes në Shtëpinë e Bardhë. Për Kosovën, që e ka Amerikën partnerin kryesor strategjik, kjo krizë tregon sa e…
Ndryshimet dhe plotësimet e Ligjit për Dhomat e Specializuara dhe Prokurorisë Speciale, që u miratuan në mesnatën e 6 tetor nga Kuvendi i Kosovës, u bënë me nguti, në mënyrë amatoreske, pa konsultime me subjekte relevante dhe pa…
Në Njeriu i revoltuar, Albert Camus nis nga një pyetje që duket e thjeshtë, kush është njeriu i revoltuar? Përgjigjja e tij është e shkurtër, por e rëndë, është njeriu që thotë "jo". Ky "jo" nuk…
Edi Rama tha përafërsisht këtë: Këtu kanë ndërhyrë shërbimet e huaja sekrete, nga Rusia dhe Irani. Nëse kjo është e vërtetë, por ti nuk paraqet asnjë provë, atëherë infrastrukturën e tyre e paska…
Politike modern dhe me zhvillimin e konceptit të lirisë dhe, me të, themelin e demokracisë sonë. Fija e përbashkët që përshkon hulumtimin e saj është se zhvillimi i demokracisë sonë buron nga frika nga pushteti i popullit….
Fitorja e kauzave të protestave patriotike të studentëve është fitore kombëtare; është fitore e së vërtetës, drejtësisë, demokracisë dhe lirisë; është fitore kundër tradhtisë, hajdutërisë dhe…
Fatkeqësisht, protestat që nuk kanë organizim të qartë, strukturë të mirëfilltë dhe vizion të përcaktuar politik mund të shndërrohen në terren ideal për njerëzit e paskrupullt, të cilët, nën maskën e…
Gjuha, kultura dhe trualli i një kombi formojnë palcën e identitetit të tij, por sot Shqipëria po përballet me një pyetje ekzistenciale që rëndon mbi vetëdijen e çdo qytetari: A po zbehet Shqipëria? Kjo dilemë nuk buron nga…
Të dashur vëllezër dhe motra në Shqipëri, Po ju drejtohem nga Kosova, me zemër të shqetësuar dhe me dhimbje të sinqertë për gjendjen nëpër të cilën po kalon Shqipëria jonë. Ajo që po ndodh përtej…
1- Beti Njuma: Ku janë shkrimtarët, ku janë mjekët, ku janë avokatët, mësuesit, pedagogët, edukatorët e këtij vendi? Ku është elita, arsyeja dhe njerëzorja tek çdo njeri, pavarësisht formimit që ka? Ku janë…
Kot lodhesh të imitosh të tjerët. Kot përpiqesh të kopjosh gjeste, të përsërisësh skenarë dhe të shfaqesh sikur ende e ke situatën nën kontroll. Koha kur mund të fshiheshe pas fasadave, propagandës dhe njerëzve…
Protestat studentore janë ndër format më domethënëse të mobilizimit qytetar në shoqëritë moderne! Ato nuk shprehin vetëm pakënaqësinë ndaj politikave arsimore, kostos së studimeve apo kushteve të jetesës, por mund…
I dashur Eminencë Kardinal Ernest Simoni – Troshani, i dashur Dom Pjetër, të nderuar të pranishëm, vëllezër e motra: Në 98-vjetorin e lindjes dhe në prag të 10-vjetorit të emërimit Kardinal të Ernest Simon-Troshanit,…
Protestat e këtyre ditëve, këmbëngulja e të rinjve, zemërimi i akumuluar, dhuna e pësuar dhe përplasjet mes palëve janë dëshmi e një emergjence kombëtare, pasojë e degradimit të thellë qeverisës dhe…
Në një shoqëri demokratike, protestat janë një e drejtë legjitime e qytetarëve, përmes së cilës ata shprehin pakënaqësitë e tyre për çështje të caktuara, kundërshtojnë vendimet e pushtetit dhe…
Prej ditës së djeshme, e shtunë 17 tetor (2026), e deri në këtë moment që po shkruaj, kanë kaluar gati 24 orë. Dje ishte kulmi i një dhune shtazore të shtetit të Edi Ramës kundër rinisë dhe studentëve të revoltuar…
Sigurisht po ndjek me shqetësim të shtuar përshkallëzimin e revoltave studentore (në fakt, zemërimin mbarë-popullor), shënjestra e të cilave mbetet kriza e rëndë politike, si dhe posaçërisht paria politike e Tiranës, e cila, jo…
Kriza politike në Shqipëri nuk mund të tejkalohet vetëm përmes deklaratave publike, përplasjeve partiake apo thirrjeve të përgjithshme për dialog. Ajo kërkon përgjegjësi të qartë politike, vendime konkrete dhe një…
Këto ditë, një analist politik – gazetar profesionist, pjesëmarrës në mendimin publik në Maqedoninë e Veriut, kishte bërë një shkrim në media sociale, në kontekst me protestat në Tiranë, besoj edhe si reagim i…
Një tubim nuk mund të konsiderohet asnjëherë si protestë demokratike kur tejkalon kufijtë e ligjshmërisë dhe degradon në akte vandalizmi, vjedhjeje apo shkatërrimi të pronës publike dhe private. Manifestimet që përfshijnë…
Besoj se të gjithë e dimë termin matrapaz, i cili, si asnjë term tjetër, do të ishte adekuat për KMISHER-en, me kundërmim të brishtë prej mashtruesit manipulativ e spekulant! Prandaj, bazuar në zhvillimet dhe ngjarjet aktuale që,…
Ik, që të marrë frymë Shqipëria! Që të marrë frymë e gjithë toka arbërore, kudo ku jetojnë shqiptarët, këtej dhe andej kufirit! Shqipëria nuk ka lindur me ty, nuk fillon me ty dhe as nuk mbaron me ty. Ti nuk je…
Protestat në Shqipëri do të përbëjnë një revolucion të vërtetë dhe real vetëm nëse i eliminojnë përfundimisht mbetjet e komunizmit apo ato çështje, metoda dhe praktika që kanë mbijetuar nga sistemi komunist…
Presidentja e Kosovës duhet të kërkojë një audiencë me Papa Leonin XIV dhe t’i paraqesë Selisë së Shenjtë kërkesën për njohjen e Republikës së Kosovës. Kjo nismë meriton të jetë ndër…
Lëvizjet për çlirim nga diktaturat komuniste dhe regjimet autokratike në fund të shekullit të kaluar u ushqyen nga shpresa për demokraci, liri dhe mirëqenie. Qytetarët kërkonin një rend ku zhvillimi të mos diktohej nga një…
Fitorja e një grupi politik në vazhdimësi mbrenda një shteti , m’varet kryesisht nga arsyeja pse të njëjtit fitojnë gjatë gjithë kohës.! Në shkencat politike, bëhet një dallim me dy kahje të kundërta, por midis…
Ka momente në jetën e një kombi kur fjala nuk është vetëm shprehje e mendimit, por edhe përgjegjësi morale. Ka situata kur institucionet nuk duhet të mjaftohen me vëzhgimin e ngjarjeve, por duhet të dalin përpara shoqërisë me…
Personaliteti më kontrovers dhe i dyshimtë në politikën shqiptare, i cili përmes aventurave dhe skenave politike të një artisti spikat padyshim si Edi Rama. Fatkeqësisht, Edi Rama po luan me fatin e shqiptarëve në të gjitha trojet etnike, duke…
Po e shoh se ç’po ndodh këto ditë në Shqipëri. Jam i lumtur që lashë një pasardhës të tillë, shoku (dhe pse mos të të quaj vëllai) Rama. Nga armiqtë e popullit as unë nuk e kisha lehtë, po ua shqiptoja…
Dokumentet themeluese përcaktojnë kufijtë e ndërhyrjes së Kuvendit në Dhomat e Specializuara. Çdo ndryshim duhet të kalojë provën e Kushtetutës, marrëveshjes me BE-në dhe mbrojtjes së të drejtave të njeriut. Ligji…
Kjo fundjavë, duhet të jetë dita "D" e realizimit të ndryshimeve në Shqipëri, jetësimit të kauzës së shenjtë të rinisë e të studentëve shqiptarë dhe ndarja përfundimtare e vendit nga neokomunizmi, akt…
Në letër, po. Në letër po, ka Bashkim Europian, si formalitet. Por si përmbajtje si veprim, si bashkim, nuk shoh se ka Bashkim Europian. Po, se në letër kemi BE. Fatmirlsisht, apo fatkeqësisht, letra po mban gjithçka që gjithkush shkruan….
Patriotizëm është besnikëri ndaj shtetit tënd, e jo ndaj qeverisë sate. Bëhu qytetar i mirë, e jo shërbëtor i verbër,ka shkruar Mark Tuen. Rinia shqiptare është vlerësuar shumë në çdo pikëpamje, sepse…
Intelektual të bën jo vetëm dija që ke, librat që ke shkruar dhe titujt akademikë që mban, por edhe qëndrimi yt kur shoqëria vuan. Intelektuali i vërtetë nuk hesht përballë padrejtësisë, nuk i shërben verbërisht…
Thënë troç, me kë je tani, me ata që rrahin apo me ata që rrihen? Kjo është pyetja më alarmante, sipas meje, mes alarmeve dhe sirenave të makinave të shumta të policisë, që shkarkojnë policë në rrugë, po…
E trishtueshme kjo pamje! Aty, te dera e Ministrisë së Arsimit, ju e prangosët dhe e kryqëzuat si Krishtin. E trishtueshme është edhe pamja jote, o polic mjeran, simbol i një pushteti që mendon se mund ta nënshtrojë dinjitetin njerëzor me…
Ngjarjet dhe pamjet që vijnë nga Shqipëria zgjojnë shqetësim të thellë qytetar dhe kërkojnë reflektim serioz mbi marrëdhëniet ndërmjet pushtetit, institucioneve shtetërore dhe shoqërisë. Kur protestat studentore…
Më në fund, këto tre ditët e fundit sikur filluan dhe u zgjuan intelektualët, profesorët dhe akademikët shqiptarë,por për 135 ditë proteste ata nuk u dukën gjëkundi, por tani po duken këta “patriotë”…
Sot kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama tha se sa here Shqipëria shkon drejt majës, atë e ndjek nga pas mallkimi. U përpoq të thotë se mallkimi është opozita. Ndërsa ai është „engjëlli“ i Shqipërisë. Por…
Një vend nuk ndërtohet duke heshtur rininë, por duke e dëgjuar atë. Shqipëria ka nevojë për institucione që japin llogari, për arsim cilësor dhe për një qeverisje që e vendos interesin publik mbi çdo interes…
Situatë e tmerrshme po përjeton shteti amë, Shqipëria! Pamjet që po vijnë nga Tirana janë tronditëse, të dhimbshme dhe të rënda për çdo shqiptar, kudo që jeton. Është e vështirë të qëndrosh i…
Më 16 tetor 1908 ka lindur ddiktatoori komunist Enver Hoxha, njeriu që do ta mbante Shqipërinë nën sundimin e tij diktatorial për afër gjysmë shekulli. Për kombin shqiptar, trashëgimia e tij nuk mund të ndahet nga burgjet, pushkatimet,…
A e mendon vërtet Edi Rama se është më i mençuri, më i zgjuari dhe më i afti, dhe se pa të Shqipëria dorëzohet, institucionet paralizohen dhe vendi nuk ecën përpara? Në një demokraci, askush nuk është i…
Edi Rama të shkoi në dreq të mallkuar me të gjithë ata “shqiptarët e të njëjtës ngjyrë” të cilët janë duke ia nxi jetën shtetit dhe kombit, ndërsa shqiptarët e vëmendshëm si gjithënjë,…
Shqipëria po zien. Kush garanton se nuk do të përsëritet e ´97. A mund të lejojmë që edhe njëherë të fillojmë nga zeroja. Ai që duhet të reflektonte dhe t´u përgjigjej kërkesave të popullit e rinisë, po…
Prej shumë vitesh, ashtu si mijëra publicistë e studiues të tjerë e si miliona qytetarë, kam pasur si bashkudhëtarë dyshimin dhe pyetjen nëse Marksi dhe Lenini ishin viktima të gabimeve subjektive në vizione dhe llogari të afërta e…
– Ah si nuk e kam një grusht të fuqishëm, / T’i bie m’u në zemër malit që s’bëzanë! Ky varg i fuqishëm nga Migjeni ynë, më erdhi ndërmend vetiu, ndërsa po ndiqja zhvillimet nga prostesta studentore e së…
Aventurat politike të Edi Ramës po nxisin luftë civile!…
Autokratët e veshun me gunën e demokratit kanë emër dhe mbiemër!
Ku është zëri i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë? Kur shoqëria plagoset, heshtja e intelektualëve nuk duhet të jetë përgjigje
Demokracia përtej ndërrimit të sistemit
A ka dorë të jashtme në krizën shqiptare?
Sfida e shekullit 21: të demokratizohet edhe demokracia
Maqedonia e Veriut drejt modelit serb të inteligjencës? Bashkimi i dy agjencive dhe rreziku i kthimit prapa nga standardet demokratike
Dialogu nuk duhet të fillojë vetëm pas flakëve dhe dhunës e vandalizmit të shfrenuar!
Aksident mes tri veturave në Prishtinë, ka të lënduar
Arrestohet 20 vjeçari në Kaçanik, kishte urdhëresë gjyqësore
24 orët e së shtunës: Dy të vdekur nga aksidentet, 32 të lënduar
I shkon te shtëpia dhe e kanos babain e saj, arrestohet shtetasi maqedonas në Podujevë
“Mbi 100 të pushkatuar…”, si u shtyp kryengritja antikomuniste në Malësi të Madhe, më 25 janar 1945! Fati tragjik i krerëve të lëvizjes
Arrestimi i intelektuales disidente, si u persekutua Musine Kokalari! Pas gjashtë muajsh hetuesie, e nxorën në gjyq! Aktakuza e prokuror Nevzat Haznedari
10 kuriozitete që nuk i dini për Groenlandën
Shkencëtarët identifikojnë ADN-në më të vjetër njerëzore
Më mungoni në çdo hap të jetës. Dashuria, mirësia dhe kujtimi për ju nuk do të shuhen kurrë. U…
U bënë tri dekada – një jetë e tërë prej kur tragjikisht u nda prej nesh vajza e axhës Drita (Riza)…
Sot u bë 1 vit që kur ndërroi jetë më i dashuri ynë, Gani Rraci. Koha po kalon shpejt, por dhimbja, malli dhe…
Për babain tim të dashur 🤍🕊️ Babi, Sot bëhen kaq shumë vite që nga dita kur na le përgjithmonë….
Kendall Jenner thuhet se është krenare për motrën e saj më të vogël, Kylie Jenner, e cila bëri debutimin…
Këngëtarja dhe aktorja e njohur Jennifer Lopez thuhet se po takohet në mënyrë joformale me aktorin britanik Brett Goldstein,…
