Krijimi i njeriut të ri: Nga ideologjia komuniste te kultura e përfitimit në Shqipërinë e sotme!

Në sistemin komunist synohej krijimi i të ashtuquajturit «njeri i ri», një individ që duhej të mishëronte idealet dhe normat e ideologjisë së kohës. Ai duhej të ishte besnik ndaj partisë, të pranonte vijën zyrtare, të përshtatej me sistemin dhe të vendoste interesat e pushtetit mbi ato individuale. Sot, ndonëse jetojmë në një sistem tjetër politik dhe ekonomik, duket se në Shqipëri po formësohet një tjetër model i «njeriut të ri». Jo më njeriu i ideologjisë, por njeriu i përfitimit.

Është një model shoqëror që nuk e mat suksesin me punën, dijen, aftësinë dhe kontributin, por me shpejtësinë e pasurimit, afërsinë me pushtetin dhe aftësinë për të përfituar pa dhënë asgjë në këmbim.

Ky njeri dëshiron të pasurohet brenda natës, të ketë të ardhura pa punuar, të gëzojë privilegje pa merita dhe të marrë shpërblime pa kontribute. Ai nuk kërkon të ndërtojë një karrierë përmes dijes dhe përkushtimit, por të gjejë një mik të fuqishëm, një mbështetës politik, një derë të hapur apo një lidhje që mund t'i sigurojë atë që nuk do ta arrinte përmes aftësive të veta.

Për të, miqësia nuk është më marrëdhënie njerëzore, por investim për përfitime të ardhshme. Servilizmi nuk është shenjë dobësie, por strategji karriere. Besnikëria nuk matet me parimet, por me bindjen ndaj atij që ka pushtetin. Ndërsa pozicioni nuk shihet si përgjegjësi, por si privilegj personal.

Në këtë realitet, meritokracia zëvendësohet nga miqësia, profesionalizmi nga klientelizmi, integriteti nga oportunizmi dhe konkurrenca e ndershme nga marrëveshjet e fshehta. Njerëzit që kanë punuar, studiuar dhe sakrifikuar për vite të tëra shpesh përballen me një paradoks të hidhur: ata që kanë më pak përvojë, më pak dije dhe më pak kontribute mund t'i paraprijnë në karrierë, nëse kanë lidhjet e duhura.

Kjo dukuri bëhet veçanërisht shqetësuese kur depërton në institucione publike, në administratë, në universitete dhe në botën akademike. Kur drejtuesit përzgjidhen jo për aftësitë drejtuese, por për afërsinë me ata që vendosin; kur vlerësimet akademike jepen jo mbi bazën e kontributit shkencor, por të marrëdhënieve personale; kur titujt, pozicionet dhe nderimet humbasin lidhjen me meritën, atëherë institucioni fillon të humbasë arsyen për të cilën ekziston.

Por problemi nuk qëndron vetëm te individët që përfitojnë. Ai qëndron edhe te sistemi që i prodhon, i toleron dhe, në shumë raste, i shpërblen. Një shoqëri që i hap rrugë servilit dhe i mbyll dyert profesionistit, që vlerëson afërsinë më shumë se aftësinë dhe heshtjen më shumë se të vërtetën, krijon kushtet për përhapjen e kësaj kulture.

Këtu shfaqet edhe një ngjashmëri shqetësuese me të kaluarën komuniste: jo domosdoshmërisht në ideologji, institucione apo forma organizimi, por në mekanizmin e përshtatjes së individit me pushtetin. Atëherë duhej të ishe besnik ndaj vijës së partisë për të ecur përpara; sot, në disa mjedise, duhet të jesh i afërt me njerëzit që kontrollojnë mundësitë, të mos kundërshtosh, të mos shqetësosh interesat e tyre dhe të dish të përshtatesh me rrethanat.

Ndryshojnë sloganet, por mund të mbijetojë e njëjta mendësi: bindja si kusht për përparim dhe pavarësia intelektuale si pengesë për karrierë.

Pasojat janë të rënda. Brezat e rinj rrezikojnë të mësojnë se nuk ia vlen të studiosh, të punosh dhe të krijosh, sepse rruga më e shkurtër drejt suksesit është lidhja, jo aftësia; servilizmi, jo dinjiteti; oportunizmi, jo integriteti. Kështu, shoqëria nuk humbet vetëm profesionistët e saj, por edhe besimin te drejtësia, puna dhe mundësia për të ecur përpara me forcat e veta.

Megjithatë, nuk duhet të përgjithësojmë. Shqipëria ka njerëz të ndershëm, profesionistë të përkushtuar, studiues, pedagogë, intelektualë dhe të rinj që besojnë te puna dhe merita. Problemi është se këto vlera nuk marrin gjithmonë hapësirën dhe vlerësimin që meritojnë.

Një shoqëri nuk mund të ndërtohet mbi iluzionin se të gjithë mund të bëhen të pasur pa punuar, drejtues pa aftësi, autoritete pa kontribute dhe personalitete pa integritet. Pasuria e fituar pa përgjegjësi, pushteti i fituar pa meritë dhe vlerësimi i marrë pa kontribut nuk janë tregues zhvillimi. Janë shenja të një deformimi të sistemit të vlerave.

Në fund, pyetja që duhet t'i bëjmë vetes është thelbësore: Çfarë modeli njeriu po prodhon Shqipëria e sotme? Njeriun që krijon vlera apo njeriun që di vetëm t'i përvetësojë ato? Njeriun që kërkon të ngrihet përmes dijes dhe punës apo atë që kërkon të ngjitet mbi shpatullat e të tjerëve?

Sepse rreziku më i madh për një shoqëri nuk është vetëm varfëria ekonomike, por varfëria morale. Nuk është vetëm mungesa e institucioneve të forta, por dobësimi i ndërgjegjes qytetare. Dhe nuk është vetëm korrupsioni i pushtetit, por normalizimi i tij në mendësinë e përditshme.

Komunizmi synonte të krijonte njeriun e ri përmes ideologjisë. Shoqëria e sotme rrezikon ta krijojë atë përmes kultit të parasë, pushtetit dhe përfitimit. Nëse dje njeriu duhej të mësonte të bindej për të mbijetuar, sot rrezikon të mësojë të serviloset për të përparuar.

Dhe kjo është një trashëgimi mendësie nga e cila Shqipëria ende nuk ka arritur të çlirohet plotësisht.

Rezultatet që po dalin nga zgjedhjet amerikane të 3 nëntorit japin një sinjal të fuqishëm për demokratët. Fitoret në disa zona të mbajtura nga republikanët hapin rrugën drejt ndryshimit të shumicës në Dhomën e…

Ekziston një paradoks i dhimbshëm në historinë politike shqiptare, të cilin duket se bota shqiptare ende nuk ka guximin ta analizojë deri në fund. Shqiptarët shpesh janë solidarizuar me pushtetin, edhe kur ai pushtet ka qenë në kundërshtim…

Është interesante se, sa herë që kaloj kufirin e RMV-së, shpirtërisht më duket vetja si i huaj: i huaj në Serbi, i huaj në Greqi, i huaj në Kosovë, i huaj në Shqipëri. Sapo kalojmë kufijtë e shteteve përreth dhe…

Më 3 nëntor 1443, historia e Arbërisë dhe e mbarë Europës ndryshoi rrjedhën e saj përgjithmonë. Ajo nuk ishte thjesht një ditë rebelimi, por një moment i gdhendur në amshim, ku një plan gjenial, i thurur në skutat më…

Më shumë se një javë pas fitores së Listës Studentore në Serbi, Edi Rama zgjodhi Brukselin për mesazhin e tij më të qartë mbi Beogradin e ri. Nga Samiti i Zgjerimit që organizon Euronews, kryeministri i Shqipërisë…

ANALIZË – Zgjedhjet e mesmandatit në Shtetet e Bashkuara nuk e vendosin presidentin, por mund ta ndryshojnë rrënjësisht mënyrën se si ai qeveris. Donald Trump do të mbetet në Shtëpinë e Bardhë deri në janar të vitit 2029….

Historia politike e Kosovës gjatë tri dekadave të fundit përfaqëson një proces kompleks transformimi shoqëror, institucional dhe politik, i cili përfshin disa etapa thelbësore: rezistencën ndaj represionit dhe mbijetesën kolektive gjatë…

Qeveria e Kosovës miratoi të hënën buxhetin më të madh në historinë e vendit: 4.27 miliardë euro. Ai parasheh rritje pagash, pagën e 13-të, shtesa më të larta për fëmijë dhe, për herë të parë, mbi…

Javën e kaluar, në Brvenicë të Tetovës u mbajtën zgjedhje të jashtëzakonshme lokale. Fitoi Arkin Jahii, i mbështetur nga koalicioni AKI. Ky koalicion këtë fitore e festoi me një ndjenjë të madhe triumfalizmi, megjithëse…

Ndërsa Budapesti bën publike bashkëpunëtorët e diktaturës, Tirana mbetet e vetmja, që nuk ka bërë dekomunistizimin Më 4 nëntor 2026 Hungaria hap zyrtarisht dosjet e Sigurimit komunist. Qeveria e Péter Magyar dhe partia Tisza, atë…

Sa herë të përmenden OJQ-të (organizatat joqeveritare), një gjë mos e harroni kurrë: nuk ka asgjë më qeveritare sesa një organizatë joqeveritare. Sa herë të ketë padrejtësi në hapësirën publike dhe ka fonde…

Ky Kuvend i Kosovës e ka votuar këtë Kushtetutë që e kemi sot, me të cilën jemi shtet laik. Athua, a e kuptojnë këta/këto deputetë e deputete se çfarë nënkuptojmë me shtet laik? Nëse jo, atëherë duhet…

Të dielën në mbrëmje, në ditën e 20-të radhazi, të rinjtë marshuan sërish nga Ministria e Arsimit drejt Kryeministrisë, pa asnjë incident. Një ditë më parë, po në ato rrugë, kishte gurë, molotovë e…

Kemi shkruar edhe më parë se shoqëria Kosovare është në krizë të identitetit të saj, në krizë të moralit njerëzor dhe në krizë të ndërtimit të shtetit. Kosova u shndërrua në një hajpak të…

Që nga themelimi i Dhomave të specializuara, nuk kanë pushuar pyetjet dhe kritikat në opinion se, pse u formua Gjykata Speciale me seli në Hagë dhe me staf profesional ndërkombëtar, e jo një Gjykatë Speciale në Kosovë. Që në…

Zhvillimet e fundit politike në Serbi, pas zgjedhjeve të 25 tetorit 2026, kanë shënuar një kthesë të rëndësishme në skenën politike të vendit, duke i dhënë fund dominimit 14-vjeçar të Partisë Progresive Serbe dhe…

Ekzistojnë periudha në historinë e arsimit që nuk dallohen vetëm për mënyrën e organizimit të studimeve, por edhe për kulturën e dijes që krijojnë. Krahasimi ndërmjet studentit të viteve ’80 dhe studentit të…

Po Bashkimi Evropian po i ashpërson kërkesat e saj ndaj vendeve kandidate sepse zgjerimi nuk është më vetëm çështje ekonomike dhe institucionale, por ajo është edhe çështje e sigurisë, e ndikimit politik dhe e pozitës…

Në një demokraci, humbja në zgjedhje kërkon reflektim, jo kurth. Kryeministri Hristijan Mickoski zgjodhi rrugën e dytë. Pas fitores së Arkin Jahijit në Bërvenicë, ai nuk foli për arsyet pse kandidati i tij nuk bindi mjaftueshëm…

At Shtjefën Gjeçov Kryeziu është njëra ndër figurat më të ndritura të kombit shqiptar, i shquar në radhë të parë për veprimtarinë e tij patriotike, arësye për të cilën edhe u vra nga serbët. Ai…

Vota popullore përbën një nga instrumentet themelore të demokracisë përfaqësuese dhe burimin kryesor të legjitimitetit politik të institucioneve shtetërore. Ajo nuk është vetëm shprehje numerike e preferencave elektorale të…

Njëzet e shtatë vjet pas çlirimit, Kosova ka arsye ta shtrojë një pyetje themelore: si mund të ruhet siguria e çdo komuniteti, duke i dhënë Republikës aftësinë për t’u reformuar? Një kushtetutë demokratike duhet…

Një javë pas zgjedhjeve që i dhanë fund sundimit 14-vjeçar të Aleksandar Vuçiqit, vëmendja e Prishtinës dhe e Brukselit është përqendruar te pyetja e madhe: çfarë do të bëjë Serbia e re me Kosovën? Por…

Liderët me jetëgjatësinë më të madhe politike në Ballkanin Perëndimor janë Aleksandar Vuçiqi, Edi Rama, Milorad Dodiku dhe lideri i shqiptarëve të Maqedonisë së Veriut, Ali Ahmeti. Rënia spektakolare e Aleksandar…

Kur mbaron durimi i popullit dhe lind kërkesa për një demokraci të vërtetë. Ka një çast në jetën e një shoqërie kur heshtja nuk është më durim, bindja nuk është më pajtim dhe frika nuk është…

Zgjedhjet në Republikën e Serbisë dhanë një rezultat pozitiv për Lëvizjen opozitare Studentore. Autokrati Aleksandër Vuçiq shkoi në opozitë, ndërsa djali i Milosheviçit, Ivica Daçiq, doli jashtë parlamentit. Ishte…

Ditët e fundit, në rrjete sociale po qarkullon një material audio, në të cilin dëgjohet qartë dhe pa ekuivok zëri i deputetit socialist Ulsi Manja, njëkohësisht edhe Kryetar i Komisionit Parlamentat të Ligjeve në Kuvendin e…

Ta dinë se pa Qeverinë Kurti nuk ka shtet me SOVRANITET, e as pa hajni dhe korrupsion. Këtë nuk e them unë, por të gjitha mediat më të besueshme në rajon dhe Evropë. Ata që manipulohen nga ata që dikur ishin në pushtet, mbase e…

Për më shumë se një dekadë, Kosova e ka shpjeguar ngecjen e saj me një emër: Aleksandar Vuçiq. Shpjegimi ka pasur bazë. Banjska, lobimi kundër anëtarësimit tonë në organizatat ndërkombëtare dhe kërcënimet e…

Evropa dhe Ballkani Perëndimor po përjetojnë një periudhë të veçantë të tensioneve politike, sociale dhe institucionale, e cila po shfaqet përmes protestave masive, mobilizimit të gjeneratave të reja, kundërshtimit të…

Diktaturat kanë shumë gjëra të ngjashme, por edhe dallime të mëdha. Megjithatë, një gjë e kanë plotësisht të përbashkët dhe të sigurt: rrëzimin dhe fundin e tyre. Mënyrat e shembjes janë të ndryshme….

Gjashtë ditë pas humbjes historike në zgjedhjet e 25 tetorit, Aleksandar Vuçiqi zgjodhi temën me të cilën do të rikthehej në skenë: Milan Radoiçiqin. Në një deklaratë për media serbe, të raportuar sot,…

Vrasja e Arlinda Zekajt në Vitomiricë të Pejës ka tronditur Kosovën dhe me të drejtë ka nxjerrë qytetarët në rrugë. Një grua që bëri gjithçka që i kërkonte ligji, që denoncoi dhunën, kërkoi…

Shqipëria nuk ka nevojë për riciklimin e krizave partiake, por për një përgjegjësi të re politike dhe kombëtare. Zhvillimet e fundit në Tiranë, ku studentët kanë refuzuar bashkimin me deputetët e Partisë Demokratike, duke…

Dorëheqja e drejtorit të Përgjithshëm të Policisë së Kosovës, kolonel Gazmend Hoxha, më 30 tetor 2026, pas vrasjes tragjike të Arlinda Zekajt në Vitomiricë të Pejës, përbën një zhvillim me rëndësi të…

Një javë pas vrasjes së Arlinda Zekajt në Vitomiricë të Pejës, Kosova ende nuk ka gjetur gjuhën e duhur për të folur për të. 49-vjeçarja kishte trokitur në çdo derë institucionale: kishte denoncuar…

Ka javë kur politika e një vendi tregon më shumë sesa në vite të tëra. Për Shqipërinë, kjo është e tillë. Të enjten, Kuvendi miratoi me 84 vota ligjin e ri për Bankën e Shqipërisë. Sipas nenit 72,…

Përpjekjet për largimin e Albin Kurtit dhe Donika Gërvallës nga pushteti nuk janë të sotme. Ato datojnë që nga ardhja e tyre në pushtet, me votën plebishitare të qytetarëve. Mes drejtësisë, sovranitetit dhe interesave të…

Arlinda Zekaj kërkoi ndihmë me shkrim disa herë, deri pak ditë para se ta vrisnin. Pesë ditë pas vrasjes, shteti ka pranuar zyrtarisht se me shumë gjasë ajo mund të ishte shpëtuar. Të premten, drejtori i Përgjithshëm i Policisë,…

Letra e dy kongresmenëve amerikanë, Joe Wilson dhe Keith Self, drejtuar Sekretarit amerikan të Shtetit, Marco Rubio, nuk duhet parë thjesht si një zhvillim diplomatik apo si një tjetër deklaratë që do të kalojë pa lënë gjurmë…

Vrasja e Arlindës në Kosovë nuk është vetëm një tragjedi familjare, ajo nxjerr në pah një plagë shumë më të thellë të shoqërisë sonë, tolerancën e fshehtë dhe mbështetjen e heshtur që…

Afrim Gashi dha një përgjigje shumë të qëlluar dhe diplomatike lidhur me zgjedhjet për Komunën e Bërvenicës. Mesazhi i tij, i shprehur me fjalët: „Le të zgjidhet më i miri!“, përmban një parim të…

Renditjet ndërkombëtare të universiteteve nuk janë thjesht tabela statistikore ku institucionet arsimore vendosen në pozicione të ndryshme. Ato janë një instrument për të vlerësuar cilësinë e arsimit të lartë, kapacitetin…

Që në ish- Jugosllavi R e Maqedonisë sipas kushtetutës federale, po dhe shtetërore nuk ka qenë vetëm e maqedonasve, por edhe e shqiptarëve dhe turqëve, që të jemi më decid, derisa Serbia, Kroacia, Sllovenia dhe Mali i Zi ishin shtete…

Mosfunksionimi i sundimit të ligjit është në prag nëse marrëdhëniet e brishta të besimit midis qeverisë dhe qytetarëve, dhe midis vetë qytetarëve, nuk përmirësohen." Këshilli i shtetit paralajmëron për…

Shteti ynë i ngjan një ndërtese, të cilën banorët e saj e kanë ndotur pa pushim për vite me radhë, por që tani janë mbledhur para hyrjes për të protestuar kundër erës së keqe. Askush nuk e pranon…

Vrasja e Arlinda Zekajt në Pejë nuk mund të kuptohet thjesht si një tragjedi familjare. Pas saj qëndron një histori e dhimbshme e konfliktit për përkujdesjen ndaj fëmijës, shfrytëzimin e pasurisë së përbashkët dhe…

Serbia pas Vuçiqit do të matet në Preshevë, jo në Bruksel

Vota popullore: Kontratë demokratike apo licencë për arrogancë politike?

Kushtetutë që mbron bashkëjetesën dhe mundëson ndryshimin

Gjurmë në kujtesën e kombit (1)

Krijimi i njeriut të ri: Nga ideologjia komuniste te kultura e përfitimit në Shqipërinë e sotme!

Tërmeti politik në Uashington, çfarë ndryshon për Amerikën dhe Kosovën?

Fitorja e studentëve në Beograd dhe krizat politike në Tiranë e Prishtinë

Fitorja demokratike dhe prova e pluralizmit

Aksident mes tri veturave në Prishtinë, ka të lënduar

Arrestohet 20 vjeçari në Kaçanik, kishte urdhëresë gjyqësore

24 orët e së shtunës: Dy të vdekur nga aksidentet, 32 të lënduar

I shkon te shtëpia dhe e kanos babain e saj, arrestohet shtetasi maqedonas në Podujevë

“Mbi 100 të pushkatuar…”, si u shtyp kryengritja antikomuniste në Malësi të Madhe, më 25 janar 1945! Fati tragjik i krerëve të lëvizjes

Arrestimi i intelektuales disidente, si u persekutua Musine Kokalari! Pas gjashtë muajsh hetuesie, e nxorën në gjyq! Aktakuza e prokuror Nevzat Haznedari

10 kuriozitete që nuk i dini për Groenlandën

Shkencëtarët identifikojnë ADN-në më të vjetër njerëzore

Edhe sot, pas 14 vitesh, më mungon zëri yt, këshillat e tua dhe prania jote. Thonë se koha i shëron plagët, por mungesa…

Më mungoni në çdo hap të jetës. Dashuria, mirësia dhe kujtimi për ju nuk do të shuhen kurrë. U…

U bënë tri dekada – një jetë e tërë prej kur tragjikisht u nda prej nesh vajza e axhës Drita (Riza)…

Sot u bë 1 vit që kur ndërroi jetë më i dashuri ynë, Gani Rraci. Koha po kalon shpejt, por dhimbja, malli dhe…

Aktorja australiane Margot Robbie ka mbërritur në vendlindje në prag të një prej ngjarjeve më ekskluzive të…

Supermodelja e njohur braziliane, Adriana Lima, ka tërhequr vëmendjen me paraqitjen e saj të fundit, duke dëshmuar se vazhdon…