A mund ta mbrojë Evropa veten nga sulmet hibride pa SHBA-në?

Komisioni Evropian ka propozuar krijimin e një Këshilli Evropian të Sigurisë (ESC), i cili do të shërbente si mekanizëm për reagim ndaj rritjes së luftës hibride të mbështetur nga shtetet, përfshirë sulmet kibernetike dhe sabotimet.

Këshilli i propozuar do të synonte të përshpejtonte vendimmarrjen evropiane gjatë emergjencave të sigurisë, duke kapërcyer pengesat burokratike që shpesh e ngadalësojnë reagimin e Bashkimit Evropian.

Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka folur për një plan kundër kërcënimeve hibride, i cili do të trajtonte veprimet armiqësore që zhvillohen në një zonë të ndërmjetme, nën pragun e një konflikti të hapur ushtarak, raporton euronews .

Në fjalimin e saj për gjendjen e Bashkimit Evropian në vitin 2026, Von der Leyen theksoi se mekanizmat e rinj duhet të jenë plotësisht në përputhje me NATO-n dhe ta plotësojnë rolin e saj, e jo ta zëvendësojnë atë.

Edhe komisioneri evropian për Mbrojtjen, Andrius Kubilius, ka deklaruar në samitin e Euronews për Mbrojtjen dhe Hapësirën se Këshilli i propozuar nuk do të ishte kundër NATO-s, por do të ndihmonte në forcimin e saj.

“Bëhet fjalë për ta bërë Evropën më të fortë, gjë që do ta bëjë edhe NATO-n më të fortë”, ka thënë ai.

Bashkimi Evropian synon që, përmes Këshillit Evropian të Sigurisë, të adresojë një dobësi të rëndësishme të strukturës së fragmentuar dhe të ngadaltë të mbrojtjes evropiane.

Lufta hibride e mbështetur nga shtetet përfshin veprime armiqësore si sabotimi i infrastrukturës, sulmet kibernetike dhe hyrjet e dronëve në hapësirën ajrore të vendeve të tjera.

Meqë këto veprime zakonisht nuk arrijnë pragun e një konflikti të drejtpërdrejtë ushtarak, ato nuk aktivizojnë automatikisht mekanizmat e mbrojtjes kolektive të NATO-s.

Sipas Steven Blockmans, zëvendësdrejtor i Qendrës Ndërkombëtare për Mbrojtjen dhe Sigurinë, ideja e krijimit të këtij institucioni ka marrë rëndësi të re për shkak të dyshimeve në rritje mbi gatishmërinë e Shteteve të Bashkuara për të respektuar garancinë e sigurisë sipas Nenit 5 të NATO-s.

Ekzistojnë gjithashtu shqetësime se Uashingtoni mund të bllokojë vendimmarrjen politike ose të pengojë funksionimin operacional të Aleancës, duke e bërë të nevojshme forcimin e alternativave evropiane.

Këshilli Evropian i Sigurisë synon të adresojë tri çështje kryesore.

Së pari, do të kërkonte të kapërcente bllokadat e vendimmarrjes në BE, përmes votimit me shumicë të cilësuar, në mënyrë që vetoja e një shteti të mos e paralizojë politikën e jashtme.

Së dyti, një Protokoll Emergjent i Sigurisë do t'u mundësonte shteteve anëtare të mblidheshin menjëherë kur njëri prej tyre përballet me një kërcënim hibrid.

Së treti, nisma do të përfshinte partnerë jashtë BE-së, si Mbretëria e Bashkuar, Ukraina, Norvegjia dhe Kanadaja, duke synuar që koalicionet e përkohshme të shndërrohen në një strukturë të përhershme bashkëpunimi në fushën e sigurisë.

Kjo nismë përputhet me synimin afatgjatë të BE-së për autonomi strategjike dhe krijimin e një Unioni Evropian të Mbrojtjes që mund të mbështetet më shumë në kapacitetet e veta.

Gjatë dekadës së ardhshme, blloku synon të zvogëlojë varësinë nga logjistika ushtarake amerikane, duke bashkuar sektorët e fragmentuar të mbrojtjes në Evropë dhe duke koordinuar prokurimin dhe prodhimin e pajisjeve ushtarake.

Çfarë parasheh propozimi?

Këshilli Evropian i Sigurisë do të krijonte një forum të përhershëm për menaxhimin e krizave, i cili do të funksiononte gjatë gjithë vitit.

Luigi Scazzieri, analist i lartë i politikave në Institutin e Bashkimit Evropian për Studime të Sigurisë, shpjegoi se ideja është organizimi i takimeve të posaçme të Këshillit të BE-së, në mënyrë që çështjet e sigurisë dhe mbrojtjes të diskutohen më rregullisht dhe në mënyrë më të strukturuar.

Qëllimi do të ishte forcimi i koordinimit politik në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë, si dhe përcaktimi i një drejtimi strategjik afatgjatë.

Përveç liderëve të BE-së, në këtë mekanizëm do të merrnin pjesë edhe partnerët ndërkombëtarë, përfshirë Ukrainën, Kanadanë, Norvegjinë dhe Mbretërinë e Bashkuar.

Këshilli do të mundësonte gjithashtu planifikimin dhe zbatimin e reagimeve të shpejta në fushën e mbrojtjes, përfshirë kundër sulmeve hibride dhe atyre ushtarake jokonvencionale.

Sipas Ionela Maria Ciolan, hulumtuese për sigurinë dhe mbrojtjen në Qendrën Wilfried Martens për Studime Evropiane, Këshilli do të ndihmonte në mbylljen e hendekut mes identifikimit të një kërcënimi dhe marrjes së vendimit se si duhet të reagojë Evropa.

Protokolli i propozuar Emergjent i Sigurisë, i modeluar sipas Nenit 4 të NATO-s, do t'u mundësonte shteteve të kërkonin konsultime nëse konsiderojnë se siguria, integriteti territorial ose pavarësia politike e tyre është në rrezik.

Sipas Ciolan, protokolli nuk do t'i zëvendësonte nenet 42(7) dhe 222 të traktateve të BE-së, të cilat parashohin ndihmë nga shtetet anëtare në rastet e agresionit të armatosur ose sulmeve terroriste ndaj një vendi anëtar.

Në vend të kësaj, ai do të krijonte një mundësi më të hershme për konsultime politike, do të aktivizonte një takim emergjent dhe do të ndihmonte në përcaktimin nëse situata kërkon veprime kombëtare, përdorimin e mekanizmave të krizave të BE-së apo konsultime me NATO-n.

Këshilli i propozuar nuk synon të mbizotërojë mbi NATO-n. Ai do të funksiononte në mënyrë të pavarur nga Uashingtoni, ndërsa NATO do të vazhdonte të ishte korniza kryesore e mbrojtjes kolektive.

Sipas Scazzierit, ndarja e roleve është e qartë: NATO merret me mbrojtjen kolektive, ndërsa Këshilli Evropian i Sigurisë nuk do ta kishte këtë funksion.

NATO do të vazhdonte të garantonte mbrojtjen ushtarake kolektive sipas Nenit 5, ndërsa Këshilli do të përqendrohej te kërcënimet hibride dhe veprimet armiqësore që zhvillohen nën pragun e një konflikti të hapur.

Protokolli i Emergjencës do të mundësonte konsultime të menjëhershme për sigurinë pa qenë i nevojshëm mbështetja e drejtpërdrejtë e Shteteve të Bashkuara.

Scazzieri tha se Këshilli do të mund të merrej me sanksionet, përcaktimin e prioriteteve për shpenzimin e fondeve të kufizuara të BE-së dhe bashkimin e vendeve që nuk marrin pjesë gjithmonë në të njëjtat formate brenda NATO-s, përfshirë shtetet e BE-së që nuk janë anëtare të Aleancës.

Megjithatë, pavarësisht pretendimeve se të dy institucionet do ta plotësonin njëri-tjetrin, nisma ka ngritur shqetësime në disa shtete anëtare, përfshirë Estoninë, e cila druhet se Këshilli mund të dyfishojë funksionet e NATO-s.

Krijimi i mekanizmave paralelë të alarmimit dhe konsultimit mund të shkaktojë konfuzion burokratik, ndërsa përjashtimi i SHBA-së nga disa procese mund të rrisë tensionet.

Scazzieri, megjithatë, konsideron se rreziku i dyfishimit të funksioneve është i vogël, pasi të dyja strukturat do të përdornin mjete të ndryshme dhe do të kryenin detyra të ndryshme.

Nga ana tjetër, Blockmans argumenton se një Këshill më ambicioz do të duhej t'i lidhte vendimet politike me kapacitetet konkrete ushtarake dhe të ishte në përputhje me strukturat e NATO-s dhe të BE-së.

Kompetencat ende nuk janë përcaktuar

Propozimi i Komisionit Evropian nuk e zgjidh problemin e vendimmarrjes me unanimitet, as brenda NATO-s dhe as në Këshillin e BE-së, vlerëson Blockmans.

Një organ i ri i përbërë nga shtete me qëndrime të ngjashme dhe që gëzojnë besimin e njëri-tjetrit mund t'i kapërcejë disa bllokada, por ekziston mundësia që edhe brenda tij vendimet të merren me konsensus.

Sipas Scazzierit, Këshilli nuk do ta përshpejtonte domosdoshmërisht vendimmarrjen, pasi nuk mund të krijohet si një organ juridik i pavarur dhe, rrjedhimisht, nuk do të kishte kompetenca për të marrë vendime detyruese, ndryshe nga Këshilli i BE-së.

Megjithatë, Blockmans thekson se kompetencat reale vendimmarrëse janë të rëndësishme për legjitimitetin e Këshillit dhe për sigurimin e mbikëqyrjes demokratike nga parlamentet kombëtare të shteteve pjesëmarrëse.

Struktura dhe përbërja e institucionit gjithashtu mbeten të paqarta.

Përveç Mbretërisë së Bashkuar, Norvegjisë, Kanadasë dhe Ukrainës, sipas Blockmans, nuk përjashtohet mundësia që në të ardhmen të përfshihen edhe Koreja e Jugut ose Japonia.

BE-ja do të duhej të përcaktonte gjithashtu se si do të përfaqësoheshin shtetet anëtare përballë partnerëve ndërkombëtarë, çfarë roli do të kishin në diskutime dhe nëse do të gëzonin më shumë ndikim se vendet jashtë BE-së.

Një nga çështjet e hapura është nëse Këshilli duhet ta kopjojë modelin e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, me anëtarë të përhershëm dhe anëtarë jo të përhershëm me mandat të përkohshëm.

Përveç strukturës politike, Këshilli do të kishte nevojë për kapacitete konkrete ushtarake, përfshirë struktura komanduese në përputhje me NATO-n dhe BE-në, një buxhet të posaçëm për mbrojtjen dhe një forcë shumëkombëshe evropiane.

Pa këto burime, ai mund të merrte vendime politike, por do të kishte vështirësi t'i shndërronte ato në operacione ushtarake.

Çfarë mendojnë shtetet anëtare?

Komisioni Evropian ende nuk ka paraqitur një propozim formal dhe qeverive kombëtare nuk u është kërkuar ta miratojnë një plan të detajuar. Për këtë arsye, mbetet të shihet se cilat shtete do ta mbështesin nismën dhe cilat do ta kundërshtojnë.

Sipas Ciolan, Italia ka gjasa ta mbështesë këtë ide, pasi favorizon bashkëpunimin më të ngushtë evropian në fushën e mbrojtjes dhe një përfaqësues të vetëm të BE-së në bisedimet për paqe në Ukrainë. Edhe Spanja përgjithësisht mbështet thellimin e bashkëpunimit të përbashkët në mbrojtje.

Gjermania dhe Franca kishin propozuar një qasje të koordinuar evropiane për mbrojtjen përmes Këshillit Evropian të Sigurisë në Deklaratën e Mesebergut të vitit 2018, të titulluar “Rinovimi i premtimeve të Evropës për siguri dhe prosperitet”.

Sipas Ciolan, mbështetje më të madhe pritet të ketë edhe nga qeveritë e lidhura me Partinë Popullore Evropiane (EPP).

Ndërkaq, kundërshtimi mund të vijë nga shtetet që druajnë se do ta humbin të drejtën e vetos në politikën e jashtme dhe të mbrojtjes, se do të margjinalizohen nga vendet më me ndikim ose se nisma mund ta dobësojë bashkëpunimin transatlantik. /Telegrafi/