Shqipëria dhe çështja çame 1929-1939

Pas vitit 1924 asnjë qeveri shqiptare nuk e ngriti zyrtarisht çështjen e shqiptareve të Kosovës në Lidhjen e Kombeve, ndërkohë që çështja çame u ngrit edhe në vitet 1928 dhe 1934-1935. Qeveritë e Zogut e trajtuan atë me gjysmë zëri në marrëdhëniet dypalëshe.

Edhe viti 1929 në Parlament vazhdoi me kërkesat për trajtimin e shqiptarëve të ngelur jashtë kufijve sipas konventave ndërkombëtare. Kështu, në mbledhjen e 21 janarit 1929, deputeti Begolli e ngriti përsëri këtë çështje. Duke besuar se punën e minoriteteve e ka nën përkujdesje vetë mbreti Zogu dhe duke konsideruar se ai nuk mund që vetë të merret me të gjitha punët, ngase për punë të cak­tuara më shumë duhet të kujdeseshin ministritë përkatëse. Duke e vlerësuar natyrisht edhe rolin dhe kontributin e Parlamentit për këtë çështje, ai edhe një herë kërkoi nga parlamenti që të ftohet ministri i Punëve të Jashtme për të dhënë shpjegime për çështjen e minoriteteve.

Se për sa kishte mundësi Qeveria e kishte marrë me seriozitet çështjen e trajtimit të emi­gran­tëve dëshmon e dhëna se më 26 qershor 1929, Kryesia e Këshillit të Ministrave i drejtohej Ministrisë së Financave, duke thënë se “përfaqë­suesi i kësaj ministrie, Haki Dobi, drejtor i Financës në Berat, akoma nuk ka marrë pjesë në komi­sionin e caktuar për të shënuar tokat e emigrantëve që do të vinë në Shqipëri, ndo­nëse urdhri i është përsëritur. Për mbarëvajtjen e duhur të punës, Qeveria urdhëron që të ndër­merren masat ndëshki­more.”

Qeveria, nëpërmjet mjeteve diplomatike, përpiqej që çdoherë ta kishte në agjenden e saj çështjen e mbrojtjes të të drejtave të çamëve. Në vazhdën e këtyre përpjekjeve, Lec Kurti, i ngarkuari me punë i legatës shqiptare në Athinë, i drejtohet ministrit të Punëve të Jashtme në Tiranë nga Athina, më 12 korrik 1929, ndërsa, më 3 gusht 1929, Lec Kurti, duke e informuar ministrin e Punëve të Jashtme për gjendjen e çamëve, informonte:

“Djemt e Çamërve që ndodhën në shërbim ushtarak përdoren si rob lufte dmth. i mbajnë si shërbëtorë për hapjen e kanaleve.

Asnjë shkollë shqip nuk është hapë për ta, kurse në shkollat greke që janë hapur gati në të gjitha fshatrat thjesht shqiptare, mësuesit janë vetëm për rrogë se nuk përkujdesen aspak për zhvillimin e djelmërisë së Çamë­risë. Shqiptarët e Filatit përpiqen tash e dy vjet me radhë për të marrur lejen për hapjen me të hollat e tyre të një shkolle shqipe veçanërisht për vajzat e tyre mbasi që zakonet që kanë i ndalojmë me i dërguar vajzat në shkolla qeveritare, por jo vetëm që nuk i kanë dhanë ketë leje por edhe i gjobisin ata që nuk i dërgojnë vajzat në shkollat e qeverisë.

Kompanitë shëtitëse të xhandarmërisë kur kaloj-në nëpër katundet shqiptare hynë nëpër shtëpia ku hanë dhe pinë pa paguar.

Myftit emërohen drejt për drejt prej Qeverisë e jo me zane (vota) të popullit siç parasheh traktati i Athinës në mes të Greqisë dhe Turqisë i vitit 1914, kështu që myftit janë krejt vegla të verbëta të qeverisë greke.

Deri tash në bashkinë e Filatit e të Paramithisë anëtarët janë emnue prej qeverisë prandaj shumica ishin gjithmonë greke, kurse në zgjedhjet e ditës së nesërme në fshatin Filat të cilit i japin një rëndësi të posaçme, në kuadrin e zgjedhësve kanë përjashtuar ma se njëqind emra shqiptarësh e në vendin e tyre kanë regjistruar grekë të katundeve të tjera, të cilët nuk janë banues në Filat, kështu që më një trillim të tillë këshilli i bashkisë së Filatit do të ketë një shumicë grekësh.

Me gjithë që çamërit e përjashtuar prej shkëmbi-mit, nuk janë të lirë me ba veprime në Notari pa marrë një certifikatë nga Ministrija e Bujqësisë, me anë të cilit vërtetojnë se janë të përjashtuar prej shkëmbimit dhe për të marrur një certifikatë të tillë çdo çam është i detyruar të paguajë 1000-2000 drahmi ose për ndryshe nuk ka asnjë të drejtë për posedimin e certifikatës së tillë.

Shumë çamërve që gjenden sot në Shqipni ose se kanë qenë dhe janë kthyer në vendin e tyre në Çamëri u janë konfiskuar pasuritë duke i konsideruar si turq dhe pasurija e tyre i është dhënë Bankës Kombëtare si të gjitha pasuritë e turqve që janë në shkëmbim. Në Mazrek dhe në Arpicë të Margëllëçit shumë refugjatë grekë kanë rrëmbyer pronat e shqiptarëve, të cilat vazhdojnë t’i mbajnë. Gjithashtu shumë shqiptarëve u janë marrë edhe ullishtat të cilat janë të përjashtuara nga ligji agrar, tuj i vumun një çmim prej 25-40 drahmi rrajës së ullinit kur çmimi real i rrajës së ullinit në Çamëri është 2000-3000 drahmi. Jo vetëm kaq por sipas tyre pagesa për këtë çmim qesharak bëhet brenda tridhjetë vitesh…

Zyra Epiqizmu, kundër ligjit agrar e kundër nenit 119 të Statutit grek, i cili mbron pronarët e vegjël, ka marrë jo vetëm të gjithë fushën e Paramithisë, por shpronëson edhe kopshtijet, ullishtat e vneshtat e fshatrave Vrantil, Dromos, Bedelen të Gumenicës; Nihor, Mininë, Karbunar etj. të Paramithisë; Gurzë, Pijadhul, Picar, Vilë etj. të Filatit. Gjithashtu edhe në krahinën e Margëllëqit. Gjithë këto pasurina i janë dhënë grekëve të fshatrave të tjerë. Këtu lypset të dihet se këta grekë nuk janë refugjatë e se shqiptarët i kanë lënë krejt pa tokën e tyre. Pronarëve të çifligjeve të Paramithisë e të Margëllëqit u është marrë e gjithë pasunija e nuk i janë lënë as të 300 stremet sipas ligjit agrar të nenit 119 të Statutit grek. Këto pasunina do të paguhen në ketë mënyrë: për shembull vlera e një çifligu në drahmi 500 mijë është çmuar 40-50 mijë drahmi e se pagesa ka për t’u ba brenda tridhjet vjetësh. Mbasi që e vërtetova ketë informatë përmes z. Musa Demi iu luta edhe një herë që të përkujdesej për të marrun në vend fakte të gjalla mbi vlerësimin që u bahet pasurive të tyre, dmth. duke mbledhur emrat e pronarëve të shpronësuem në mënyrë që t’u informojmë me fakte të drejtpërdrejta, për të mos humbur kohë përmes Konispolit ose të Kon­sullatës sonë në Korfuz. E porosita shumë për ketë pikë duke e ditur rëndësinë e madhe që ka mbledhja e shtatorit e Lidhjes së Kombeve.

Në Gumenicë janë vendosur dyqind familje refu-gjatësh në tokat e çamëve për të cilat qeveria greke nuk ka dhënë asnjë shpërblim. Këtu janë marrë vetëm tokë e vrrija kurse shtëpitë i ka ndërtuar vetë qeveria greke në to-kat e shqiptarëve.

Shumica e banorëve të Gardhiqit më se njëqind familje – që patën ikur në kohën kur u vendosën refugjatët grekë, dikush në Shqipëri e dikush tjetër në Turqi apo Francë ata konsiderohen si turq të shkëmbyeshëm. Kështu pra edhe tash që u lirua katundi i Gardhiqit nga refugjatët, pasuritë e tyre janë pushtuar dhe vazhdojnë të pushtohen prej qeverisë greke. Në Dhrahmi është gjithnjë e njëjta gjendje me ndryshim se në ketë katund vazhdojnë të mbe-tën nja dhjetë familje refugjatësh grekë.

Në Filat çështja e gjashtëmbëdhjetë çifligjeve të dy familjeve Demat e Sejkat, që janë konfiskuar që në vitin 1915 ka mbetur ende e pa zgjidhur. Pronarët u sollën dy herë nga sekretariati i përgjithshëm i Lidhjes së Kom­beve, dhe pasi që grekët u përgjegjën se këtë çështje e konsiderojnë të brendshme dhe se do ta zgjedhin vetë, nuk u vu në atë kohë në rendin e ditës. Me ketë rast Qeveria greke për t’i dhënë fund kësaj çështjeje aprovoi me 23 mars 1929 një ligj të posaçëm, në kundërshtim me nenin 119 të Statutit përmes së cilit nuk i njeh tapinat pronësore që ishin të lëshuara qe njëqind vjet e këndej dhe se për ato tapi më të vjetra se njëqind vjet vendos gjyqi.”

Kurse Ali Asllani, ministër i Shqipërisë në Athinë, e informonte Ministrinë Punëve të Jashtme në Tiranë, më 25 qershor 1930, se pas ankesave të shumta të çamëve dhe me iniciativën e Venizellosit, ishte hedhur në votim në dhomën e deputetëve nga ana e Ministrisë greke të Bujqë-sisë një projektligj, i cili bënte fjalë për çështjen e pasurisë së shpronësuar të çamëve që banojnë në Paramithi dhe në Margaritit.

Nga data 5 deri më 12 tetor 1930 në Athinë i zhvilloi punimet Konferenca e Parë Ballkanike, ku morën pjesë Turqia, Bullgaria, Jugosllavia, Shqipëria dhe Rumania. Në të u diskutuan parimet për përgatitjen e terrenit për nën-shkrimin në të ardhmen të një pakti ballkanik, si garanci për ruajtjen e status quo-së politiko-juridike në Gadishull dhe krijimin e një konfederate ballkanike. Ky bashkim parashikohej të realizohej në kuadrin e në frymën së Lidhjes së Kombeve dhe duhej të kishte një organizim të tillë që t’u garantonte shteteve pjesëmarrëse liri më të madhe se të kantoneve zvicerane. Motoja e tyre do të ishte “Ballkani popujve të Ballkanit”. Kjo ishte në fakt një parullë serbe, sepse nënkuptonte që vendet ballkanike të kishin strumbullar Jugosllavinë e jo ndonjë demokraci perë­ndimore, siç ishin, për shembull, Anglia, Franca apo Italia.

Delegacioni shqiptar që kryesohej nga Mehmet Ko-nica (ish-ministër i Jashtëm shqiptar 1920-1921), ashtu sikurse edhe të tjerët, miratoi parimisht idenë për krijimin e paktit dhe Konferencës Ballkanike. Duke dyshuar në qëllimet jo të sinqerta të fqinjëve z. Konica i bëri dy pro­pozime. Fillimisht krahas përpjekjeve dhe punës për përgatitjen e paktit dhe Konferencës të zgjidhej me përpa-rësi problemi i pakicave nacionale, pa të cilin nuk mund të bëhej asnjë hap përpara në bashkëjetesën ballkanike. Kjo kërkesë nënkuptonte se, pa garantimin e të gjitha të drej-tave të popullsisë shqiptare që jetonte në Greqi dhe Jugo-sllavi, s’mund të kishte mirëkuptim dhe qetësi në marrë­dhëniet e këtyre tri kombeve. Ndërsa, kërkesa e dytë synonte nënshkrimin e një pakti për ruajtjen e paprek-shmërisë së vendeve ballkanike që kishte qëllim final mbrojtjen nga Fuqitë e Mëdha. Nëpërmjet këtij pakti, dip-lomati Konica synonte mbrojtjen e Shqipërisë nga ndonjë sulm eventual italian. Kryesisht propozimet shqiptare në këtë konferencë gjetën mbështetje formale, përveç te Jugosllavia që e mbronte qëndrimin se Konferenca nuk ki-shte qëllim diskutimin e problemeve të pakicave kom-bëtare.

Në konferencat ballkanike lidhur me pakicat kombëtare Shqipëria dhe Jugosllavia kishin pikëpamje të papajtueshme

Më 19 tetor 1931 në Stamboll u hap Konferenca e Dytë Ballkanike. Para se të nisej delegacioni shqiptar për në Stamboll, mbreti Zog i porositi Mehmet Konicën dhe Gjergj Fishtën, të cilët ishin kryesues, duke u thënë se gjëja e parë dhe themelore që duhej të kërkohej ishte diskutimi i problemeve të shqiptarëve që jetonin në trojet e veta në Greqi dhe Jugosllavi. Edhe në këtë konferencë Mehmet Konica pranoi në parim aderimin e Shqipërisë në një pakt të ngritur mbi barazinë dhe drejtësinë ndërmjet popujve ballkanikë, por theksoi se nëse fillimisht nuk do të zgjidhej çështja e pakicave kombëtare, atëherë delegacioni shqiptar do të largohej.

Lidhur me pakicat kombëtare Shqipëria dhe Jugo­sllavia kishin pikëpamje të papajtueshme, Bullgaria lë-kundej, Rumania nuk e inicioi çështjen e minoriteteve, ndërsa Greqia pretendonte të fitonte sa më shumë të drejta për minoritetin e saj jashtë Greqisë, njëkohësisht që ua mohonte çdo të drejtë atyre që jetonin brenda territorit të saj. Në rrethanat e tilla, kur nuk kishte sinqeritet dhe gati-shmëri për zgjidhjen e problemeve reale, sepse dominonin vetëm interesat e ngushta, Konferenca e Dytë Ballkanike dështoi.

Konferenca e Tretë i zhvilloi punimet nga 22-28 tetor 1932 në Bukuresht. Pasi që delegacioni jugosllav nuk pranoi që në Projektpaktin ballkanik të futej neni që parashikonte mbrojtjen e pakicave kombëtare edhe deleg­acioni shqiptar nuk u tërhoq nga qëndrimet e veta paraprake. Diplomati shqiptar Mehmet Konica kishte dekla-ruar se që nga Konferenca e Parë Ballkanike qëndron i palëkundur se zgjidhja e të drejtave të pakicave kombë­tare ka qenë dhe mbetet kushti kryesor i bashkimit ballkanik dhe se një bashkim pa garanci për të drejtat e tyre do të ishte jetëshkurtër. Në vijim z. Konica do të shprehej: “Nëse pakti Ballkanik nuk do të aprovohej para tetorit të vitit të ardhshëm nga qeveria jonë (kuptohet me kushtet që kërkonte ai, L. Culaj) them me keqardhje se grupi kom­bëtar shqiptar s’do të marrë pjesë në vazhdimin e puni-meve të kësaj konference duke e konsideruar se s’ka asnjë arsye që kjo të ekzistojë.”

Njoftimin e tërheqjes së delegacionit shqiptar Meh­met Konica ia drejtoi kryetarit të Konferencës dhe e përdori atë më qëllim të caktuar për ta kritikuar projek­tpaktin ballkanik dhe metodat politike që po përdoreshin për përfundimin e tij. Në rrethanat e krijuara, në të cilat qëndrimi shqiptar ishte jashtëzakonisht i vendosur për sigurimin e të drejtave të minoriteteve, delegacioni shqip­tar i braktisi punimet e konferencës. Bashkë me delegacio­nin shqiptar punimet e konferencës i braktisi edhe delega­cioni bullgar. Megjithatë, Konferenca vendosi që procesi i përfundimit të Paktit Ballkanik të vazhdonte, ndërsa ai për krijimin e Konfederatës, siç parashikoi me të drejtë dele-gacioni shqiptar, dështoi. Ministri i Jashtëm grek, që ishte nismëtar i saj u detyrua të pranonte: “Ideja për bashkimin ballkanik që, me forcën e tij magjike do t’i zgjidhte të gjitha problemet politike dhe ekonomike, dështoi për shkak të kontraditave dhe apative me të cilat ai u prit që në fillim nga vendet ballkanike”.

Nga ana tjetër Qeveria shqiptare, duke qenë e vetë-dijshme se marrëveshjet me grekët për mbrojtjen e të drejtave të minoriteteve ishin në shumicën e rasteve vetëm premtime të kota për të fituar kohë, më 2 shtator 1931 aprovoi dekretligjin për vendosjen e emigrantëve në Shqi­përi. Ky dekretligj ishte dëshmia më e mirë dhe pasqyra më e qartë për qëndrimin dhe trajtimin e emigrantëve ko-sovarë dhe çamë nga shteti shqiptar.

Përpjekjet diplomatike shqiptare ishin të vazhdueshme me theks të veçantë në sensibilizimin e opinionit ndërkombëtar

Se diplomacia e kishte çdoherë në agjendën e vet çështjen e mbrojtjes së të drejtave të çamëve dëshmojnë edhe sugjerimet që ministri i Punëve të Jashtme të Shqipë­risë, Hysen Vrioni, ia dërgonte me anë të një shkrese nga Tirana, më 18 dhjetor 1931, Ali Asllanit përfaqësues diplomatik shqiptar në Athinë, pas bisedimeve të këtij të fundit me kryeministrin grek rreth mënyrës së zgjidhjes së çështjes së pasurive të shqiptarëve në Greqi. Megjithatë, Parlamenti dhe Qeveria, kup­tohet nga mungesa e forcës reale vepruese, shprehën gatish­mërinë për marrëdhënie dhe fqinjësi me Qeverinë greke.

Përpjekjet diplomatike shqiptare ishin të vazhdue-shme me theks të veçantë në sensibilizimin e opinionin ndërkombëtar për gjendjen e mjerueshme të çamëve nën sundimin grek. Në shërbim të këtij qëllimi të lartë Dhimi-tër Berati, anëtar i delegacionit shqiptar në Athinë, gjatë muajit qershor 1933 vazhdimisht i drejtohej Xhafer Vilës, mini­stër i Punëve të Jashtme në Tiranë, të cilin e infor­monte për gjendjen e mjerueshme të çamëve, si dhe për përpjekjet e tij e të z. Mehdi Frashëri për zgjidhjen e këtij problemi.

Më 9 shkurt 1934, në Athinë, Greqia, Turqia, Ru­mania dhe Jugosllavia e nënshkruan Paktin Ballkanik. Shqipëria dhe Bullgaria nuk u ftuan fare. Shqipëria dhe Bullgaria mund të aderonin në të, po qe se i pranonin kushtet e besëlidhësve ballkanikë. Kusht për Shqipërinë ishte që trojet e saj në veri dhe jug, të shkëputura nga Kon-ferenca e Ambasadorëve e Londrës e vitit 1913, t’i njihte si territore të Greqisë dhe Jugosllavisë, një gjë që nuk mund të pritej prej saj. Diplomatët jugosllavë paraqisnin si kusht që Shqipëria të pranohej në gjirin e vendeve ballkanike shkëputjen e saj nga Italia, por çështja ishte se ajo nuk e pranonte zgjidhjen e problemit të pakicave kom-bëtare që propozonte Shqipëria. Qëndrimi i Beogradit ishte favorizues edhe për Athinën, e cila dëshironte ta anashkalonte në heshtje çështjen e Çamërisë.

Më 2 prill 1936 Këshilli i Ministrave në Tiranë nxori një promemorie. Në atë mbledhje ministri i Punëve të Jashtme raportoi për gjendjen e pakicës shqiptare në Çamëri. Këshilli ministror vendosi mbas këtyre shpjegi­meve që përfaqësitë shqiptare në Greqi, e në mënyrë të veçantë Legata e Athinës të ngarkoheshin që të kërkojnë të emërohen si mësues të gjuhës shqipe ndër shkollat e Çamërisë shqiptarët prej race, gjuhe dhe origjine. Një javë mbrapa përfaqësuesi diplomatik shqiptar në Greqi me sugjerimin e Qeverisë shqiptare i drejtohej Ministrit të Punëve të Jashtme të Greqisë, ku e ripërsërit nevojën e emërimit të mësuesve shqiptarë në shkollat e Çamërisë. Gjithashtu, me atë rast ministrit grek iu përsërit sërish nevoja e emërimit të mësuesve për 16 shkolla sipas premtimeve dhe të mos mjaftoheshin me 5 shkollat e gje­ratëhershme. Qeveria e Athinës i përdori të gjitha mjetet, duke filluar që nga propaganda, fanatizmi fetar e deri te dhuna e paparë. Kështu, përderisa imperativ i politikës zyrtare të Athinës ishte ndërrimi i strukturës etnike të popullsisë dhe greqizimi i Çamërisë, imperativ i politikës së Shqipërisë ishte që këta shqiptarë gjithsesi të qëndronin në vatrat e veta. Qeveria e Ahmet Zogut vazhdonte të shprehte inte­resim për fatin e popullsisë çame.

Dihet se qëllimi i përpjekjeve të Qeverisë së Athinës ishte gjithnjë pengimi dhe dobësimi i fuqisë shtetërore shqiptare, me theks të veçantë në pjesën jugore të Shqipë­risë. Të gjitha këto veprime dhe skenarë të përgatitur në mënyrë të stërholluar nga grekët mbështeteshin në logji­kën, sipas së cilës sa më e dobët të ishte fuqia shtetërore e Shqipërisë, aq më e dobët do të ishte mundësia për t’iu ardhur në ndihmë shqiptarëve të mbetur përtej kufijve. Përpjekjet për ta mbjellë farën e urrejtjes, të për­çarjes dhe të ngatërresave ndërmjet grupimeve të dy besi­meve fetare mbaheshin prej tyre përherë në rend të ditës.

Me gjithë përpjekjet diplomatike greke, nëpërmjet gjoja disa ndryshimeve kozmetike, gjendja e minoritetit çam vazhdonte të mbetej jashtëzakonisht e vështirë.

Qëndrimi i Qeverisë greke ndaj çamëve ishte më se i qartë. Ajo jo vetëm që nuk pranonte bashkëpunim dy-pa­lësh shqiptaro-grek por duke synuar të fitonte sa më shumë privilegje për minoritetin e saj në Shqipëri e mbante të ngritur çështjen e shkollave në Shqipëri për ta diskredituar atë sa më shumë në Gjenevë.

Gjithsesi, falë luftës vetëmohuese të çamëve për mbijetesë, nga njëra anë, dhe përpjekjeve të qeverive shqiptare e të mbarë opinionit publik në Shqipëri, nga ana e tjetër, Qeveria shoviniste e Athinës nuk arriti t’i rea­lizonte përfundimisht projektet megalo-mane për spastri­min e Çamërisë nga popullsia shqiptare. Kjo gjë, e cila nga historiografia greke u konsiderua si fatkeqësi dhe dështim i pafalshëm për Greqinë, u realizua nga qarqet shoviniste greke me dhunë dhe me egërsi barbare në rrethanat e reja favorizuese për to, menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore 1944-1945, me ç’rast pjesa dërrmuese e popullsisë çame u masakrua nga kriminelët e gjeneralit Zerva. Një pjesë e tyre u detyrua të vendosej në Shqipëri.

Marrëveshja politike e prillit 2008 dhe ndryshimet kushtetuese e zgjedhore që pasuan shënuan një kthesë të rëndësishme në mënyrën e organizimit të përfaqësimit politik në Shqipëri. Kalimi te sistemi zgjedhor…

Në katër ditë, nga 3 deri më 6 nëntor, Policia e Shtetit në Shqipëri u ka vendosur 95 gjoba protestuesve, shumica për bllokim rruge. Nesër, të shtunën, opozita ka thirrur protestë kombëtare. Paketa që qeveria Rama miratoi më…

Deputetët shqiptarë kërkojnë njohjen dhe dënimin institucional të krimeve ndaj shqiptarëve Dorëzimi në Kuvendin e Malit të Zi i Propozim-Rezolutës për Masakrën e Tivarit dhe krimet e tjera të kryera ndaj shqiptarëve…

Pse debati për 250 mijë leje qëndrimi dhe 85 mijë vende pune duhet të shndërrohet në debat për politika ekonomike, migrim qarkullues dhe zhvillim kombëtar. Debati i fundit ndërmjet deputetes së LDK-së, Hykmete Bajrami, dhe kryeministrit…

Presidenti Donald Trump ka propozuar prej muajsh një ligj të quajtur “No Invasion of Our Country Act” (Akti i Jo-Invazionit të Vendit Tonë), me të cilin synon ta bëjë “ligjërisht të pamundur” që presidentët e…

Lajmi se Akademia Ushtarake "Gjeneral Mihailo Apostollski" në Shkup nuk ka pranuar këtë vit asnjë kadet shqiptar ka ndezur një përplasje që shqiptarët e Maqedonisë së Veriut e njohin mirë. BDI-ja fajëson VLEN-in dhe…

Gjykata Speciale në Hagë duhet ta përfundojë mandatin e saj, ndërsa Kosova duhet të dëshmojë se ka vullnetin, kapacitetin dhe guximin institucional për ta ushtruar drejtësinë brenda vendit. Çështja e Gjykatës Speciale nuk…

Në pak javë, dy partitë që e kanë ndërtuar shtetin e Kosovës, LDK dhe PDK, janë futur njëkohësisht në krizë udhëheqjeje. Mund të duket si punë e brendshme e tyre. Nuk është. Në LDK, tre deputetë…

Nuk kam lexuar asnjëherë dhe nuk kam dëgjuar kurrë që një shqiptar jashtë Shqipërisë ta urrejë Shqipërinë apo ta quajë shtetin shqiptar narkoshtet. Ndoshta ka edhe ndonjë të tillë. Nuk e përjashtoj. Ben Blushi…

Kryetari i Partisë Demokratike, Sali Berisha, e ka hedhur sërish publikisht idenë e një fronti të përbashkët opozitar. Në një intervistë televizive të enjten mbrëma, ai ftoi me emër drejtuesit e tri partive më të reja…

Ligji që u premtoi shpëtim ish-drejtuesve të UÇK-së në Hagë rrezikon tani ta kthejë Kosovën pas në rrugën drejt BE-së, pa u dhënë atyre atë që premtoi. Komisionerja evropiane për Zgjerim, Marta Kos,…

Çfarë është një shoqëri e drejtë? Sa larg mund të shkojë shteti? Kur është legjitim një ligj? Filozofia politike ngre pyetjet më themelore në lidhje me bashkëjetesën, pushtetin dhe lirinë. Është…

Raporti vjetor i Komisionit Evropian për Maqedoninë e Veriut, i përbërë prej 111 faqesh dhe i publikuar më 4 nëntor 2026, paraqet një analizë gjithëpërfshirëse të gjendjes politike, juridike, ekonomike dhe institucionale të…

Çdo shtet evropian që i respekton vlerat e Bashkimit Evropian mund të aplikojë për anëtarësim në BE. Procesi i anëtarësimit fillon kur vendet anëtare të BE-së i japin një shteti statusin e kandidatit, pas konsultimeve me…

Para se të japë vlerësimin tim kritik socio psikologjik mbi vrasjen e femrave (grave), më lejoni të shpalos një uverturë mbi vendin dhe rolin e femrës në etnopsikologjine shqiptare. Femra gjatë gjithë historisë dhe traditës së…

Bota po kalon një periudhë të rrezikshme të rikonfigurimit të rendit ndërkombëtar. Rivalitetet ndërmjet fuqive të mëdha, konfliktet rajonale, gara për armatim strategjik dhe dobësimi i mekanizmave tradicionalë të sigurisë po…

Kryediplomatja e BE-së, Kaja Kallas, e tha qartë këtë javë: takimi i nivelit të lartë mes Kosovës dhe Serbisë po përgatitet dhe pret vetëm formimin e qeverisë së re në Beograd. Me fjalë të tjera, ora ka nisur. Pyetja…

Pas më shumë se një jave kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, reagoi nga Brukseli për zgjedhjet e zhvilluara në Republikën e Serbisë. Ky rreagim erdhi si rezultat i pyetjes që gazetarja në intervistë i bëri atij me kërë…

Njohuritë juridike, verifikimi rigoroz i fakteve, respektimi i etikës profesionale, mbrojtja e viktimave dhe kontrolli i emocioneve janë ndër shtyllat themelore të raportimit profesional në kronikën e zezë dhe në situatat me ndjeshmëri të…

Shqipëria po përjeton një nga periudhat më të rënda të besimit të qytetarëve te shteti, drejtësia dhe institucionet publike. Padrejtësia, korrupsioni, klientelizmi, abuzimi me pushtetin dhe pandëshkueshmëria janë bërë…

Komisioni Evropian e publikoi sot raportin vjetor për Kosovën. Mesazhi i tij është i qartë. Në drejtësi nuk ka përparim. Kundër korrupsionit ka rezultate të kufizuara. Dy vite krizash politike i kanë dobësuar institucionet. Shqipëria…

Ndërsa debati publik në Kosovë përqendrohet te apeli i ish-drejtuesve të UÇK-së dhe te ligji i ri për Specialen, në Hagë ka nisur pothuajse në heshtje një procedurë tjetër: ajo për dëmshpërblimin e viktimave…

Audioincizimi i Fehim Salit në Kosovë dhe kallëzimi penal ndaj drejtorit të BIA-s, Vladimir Orliq, në Serbi, nxjerrin në pah angazhimin e raportuar të inteligjencës serbe në mbledhjen e votave për SNS-në. Të dy rastet ngrenë…

Në sistemin komunist synohej krijimi i të ashtuquajturit «njeri i ri», një individ që duhej të mishëronte idealet dhe normat e ideologjisë së kohës. Ai duhej të ishte besnik ndaj partisë, të pranonte vijën zyrtare, të…

Zgjedhjet e mesmandatit në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, të mbajtura më 3 nëntor 2026, kanë prodhuar një ndryshim të rëndësishëm në skenën politike amerikane, duke rikonfiguruar ekuilibrat institucionalë në…

Evropa dhe veçanërisht Ballkani Perëndimor po përjetojnë një periudhë të rëndësishme të transformimit të marrëdhënieve ndërmjet qytetarëve, institucioneve shtetërore dhe elitave politike. Protestat,…

Amerika votoi dhe peizazhi në Uashington ndryshoi brenda një nate. Demokratët rimorën Dhomën e Përfaqësuesve dhe, sipas Associated Press, edhe Senatin. Ata fituan ulëse që republikanët i mbanin prej vitesh, nga Teksasi e Ohajo deri te Karolina e…

Rezultatet që po dalin nga zgjedhjet amerikane të 3 nëntorit japin një sinjal të fuqishëm për demokratët. Fitoret në disa zona të mbajtura nga republikanët hapin rrugën drejt ndryshimit të shumicës në Dhomën e…

Ekziston një paradoks i dhimbshëm në historinë politike shqiptare, të cilin duket se bota shqiptare ende nuk ka guximin ta analizojë deri në fund. Shqiptarët shpesh janë solidarizuar me pushtetin, edhe kur ai pushtet ka qenë në kundërshtim…

Është interesante se, sa herë që kaloj kufirin e RMV-së, shpirtërisht më duket vetja si i huaj: i huaj në Serbi, i huaj në Greqi, i huaj në Kosovë, i huaj në Shqipëri. Sapo kalojmë kufijtë e shteteve përreth dhe…

Më 3 nëntor 1443, historia e Arbërisë dhe e mbarë Europës ndryshoi rrjedhën e saj përgjithmonë. Ajo nuk ishte thjesht një ditë rebelimi, por një moment i gdhendur në amshim, ku një plan gjenial, i thurur në skutat më…

Më shumë se një javë pas fitores së Listës Studentore në Serbi, Edi Rama zgjodhi Brukselin për mesazhin e tij më të qartë mbi Beogradin e ri. Nga Samiti i Zgjerimit që organizon Euronews, kryeministri i Shqipërisë…

ANALIZË – Zgjedhjet e mesmandatit në Shtetet e Bashkuara nuk e vendosin presidentin, por mund ta ndryshojnë rrënjësisht mënyrën se si ai qeveris. Donald Trump do të mbetet në Shtëpinë e Bardhë deri në janar të vitit 2029….

Historia politike e Kosovës gjatë tri dekadave të fundit përfaqëson një proces kompleks transformimi shoqëror, institucional dhe politik, i cili përfshin disa etapa thelbësore: rezistencën ndaj represionit dhe mbijetesën kolektive gjatë…

Qeveria e Kosovës miratoi të hënën buxhetin më të madh në historinë e vendit: 4.27 miliardë euro. Ai parasheh rritje pagash, pagën e 13-të, shtesa më të larta për fëmijë dhe, për herë të parë, mbi…

Javën e kaluar, në Brvenicë të Tetovës u mbajtën zgjedhje të jashtëzakonshme lokale. Fitoi Arkin Jahii, i mbështetur nga koalicioni AKI. Ky koalicion këtë fitore e festoi me një ndjenjë të madhe triumfalizmi, megjithëse…

Ndërsa Budapesti bën publike bashkëpunëtorët e diktaturës, Tirana mbetet e vetmja, që nuk ka bërë dekomunistizimin Më 4 nëntor 2026 Hungaria hap zyrtarisht dosjet e Sigurimit komunist. Qeveria e Péter Magyar dhe partia Tisza, atë…

Sa herë të përmenden OJQ-të (organizatat joqeveritare), një gjë mos e harroni kurrë: nuk ka asgjë më qeveritare sesa një organizatë joqeveritare. Sa herë të ketë padrejtësi në hapësirën publike dhe ka fonde…

Ky Kuvend i Kosovës e ka votuar këtë Kushtetutë që e kemi sot, me të cilën jemi shtet laik. Athua, a e kuptojnë këta/këto deputetë e deputete se çfarë nënkuptojmë me shtet laik? Nëse jo, atëherë duhet…

Të dielën në mbrëmje, në ditën e 20-të radhazi, të rinjtë marshuan sërish nga Ministria e Arsimit drejt Kryeministrisë, pa asnjë incident. Një ditë më parë, po në ato rrugë, kishte gurë, molotovë e…

Kemi shkruar edhe më parë se shoqëria Kosovare është në krizë të identitetit të saj, në krizë të moralit njerëzor dhe në krizë të ndërtimit të shtetit. Kosova u shndërrua në një hajpak të…

Që nga themelimi i Dhomave të specializuara, nuk kanë pushuar pyetjet dhe kritikat në opinion se, pse u formua Gjykata Speciale me seli në Hagë dhe me staf profesional ndërkombëtar, e jo një Gjykatë Speciale në Kosovë. Që në…

Zhvillimet e fundit politike në Serbi, pas zgjedhjeve të 25 tetorit 2026, kanë shënuar një kthesë të rëndësishme në skenën politike të vendit, duke i dhënë fund dominimit 14-vjeçar të Partisë Progresive Serbe dhe…

Ekzistojnë periudha në historinë e arsimit që nuk dallohen vetëm për mënyrën e organizimit të studimeve, por edhe për kulturën e dijes që krijojnë. Krahasimi ndërmjet studentit të viteve ’80 dhe studentit të…

Po Bashkimi Evropian po i ashpërson kërkesat e saj ndaj vendeve kandidate sepse zgjerimi nuk është më vetëm çështje ekonomike dhe institucionale, por ajo është edhe çështje e sigurisë, e ndikimit politik dhe e pozitës…

Në një demokraci, humbja në zgjedhje kërkon reflektim, jo kurth. Kryeministri Hristijan Mickoski zgjodhi rrugën e dytë. Pas fitores së Arkin Jahijit në Bërvenicë, ai nuk foli për arsyet pse kandidati i tij nuk bindi mjaftueshëm…

At Shtjefën Gjeçov Kryeziu është njëra ndër figurat më të ndritura të kombit shqiptar, i shquar në radhë të parë për veprimtarinë e tij patriotike, arësye për të cilën edhe u vra nga serbët. Ai…

Shqipëria, vendi ku padrejtësia është ngritur në sistem!

Metafora e melodisë së Edi Ramës dhe “muzika” e Beogradit për Kosovën

Gazetaria në kohë krizash: E vërteta, etika mbi sensacionalizmin dhe përgjegjësia profesionale e gazetarit përballë situatave të ndjeshme

Pas Vuçiqit, Kosova s’ka luks të presë

Shqipëria dhe çështja çame 1929-1939

Lufta e Heshtur dhe Mburoja e Dijes!

Pse populli ynë i përsërit gabimet historike?

Nga listat e mbyllura te deformimi i shtetit: Kur politika i zë vendin meritokracisë.

Aksident mes tri veturave në Prishtinë, ka të lënduar

Arrestohet 20 vjeçari në Kaçanik, kishte urdhëresë gjyqësore

24 orët e së shtunës: Dy të vdekur nga aksidentet, 32 të lënduar

I shkon te shtëpia dhe e kanos babain e saj, arrestohet shtetasi maqedonas në Podujevë

“Mbi 100 të pushkatuar…”, si u shtyp kryengritja antikomuniste në Malësi të Madhe, më 25 janar 1945! Fati tragjik i krerëve të lëvizjes

Arrestimi i intelektuales disidente, si u persekutua Musine Kokalari! Pas gjashtë muajsh hetuesie, e nxorën në gjyq! Aktakuza e prokuror Nevzat Haznedari

10 kuriozitete që nuk i dini për Groenlandën

Shkencëtarët identifikojnë ADN-në më të vjetër njerëzore

…n’ Maje, atje ku Qielli i thot’ Tokës: Frikë mos ki, Unë jam me Ty! Ka qet’si, rrjetat nuk…

Edhe sot, pas 14 vitesh, më mungon zëri yt, këshillat e tua dhe prania jote. Thonë se koha i shëron plagët, por mungesa…

Më mungoni në çdo hap të jetës. Dashuria, mirësia dhe kujtimi për ju nuk do të shuhen kurrë. U…

U bënë tri dekada – një jetë e tërë prej kur tragjikisht u nda prej nesh vajza e axhës Drita (Riza)…

Aktorja e njohur australiane Margot Robbie ka tërhequr vëmendjen me paraqitjen e saj elegante në Sydney, ku ka marrë pjesë…

Aktorja amerikane Mckenna Grace ka tërhequr vëmendjen me paraqitjen e saj elegante në Madrid, ku është shfaqur në…