Bolton zbulon prapaskenat: Ja pse dështoi shkëmbimi i territoreve mes Kosovës dhe Serbisë

Ish-këshilltari amerikan për siguri kombëtare John Bolton deklaroi se kundërshtimi evropian pengoi një marrëveshje të mundshme territoriale mes Serbisë dhe Kosovës gjatë negociatave të vitit 2018, duke paralajmëruar se mungesa e vazhdueshme e vëmendjes ndërkombëtare rrezikon destabilizim të ri në Ballkan, përcjell KDP.

Në një intervistë për shërbimin serb të BBC-së, të publikuar të premten, Bolton tha se Uashingtoni kishte qenë i gatshëm të mbështeste çdo zgjidhje të dakorduar mes Beogradit dhe Prishtinës, përfshirë edhe rregullime të mundshme territoriale, por se qeveritë evropiane e kundërshtuan këtë propozim.

“Në atë kohë, evropianët thanë se nuk donin asnjë ndryshim territorial”, tha Bolton, duke iu referuar diskutimeve të zhvilluara gjatë administratës së parë të Donald Trump.

Bolton, i cili shërbeu si këshilltar për siguri kombëtare nga prilli 2018 deri në shtator 2019, tha se Shtetet e Bashkuara nuk kërkonin të impononin zgjidhje, por besonin se palët duhej të lejoheshin të negocionin lirisht.

“Nëse dy qeveri mund të arrijnë marrëveshje, pse t’u dalim përpara?” tha ai.

Propozimi i diskutuar në atë kohë parashihte që veriu i Kosovës, ku shumica e popullsisë është serbe, t’i bashkohej Serbisë, ndërsa Lugina e Preshevës në jug të Serbisë, e banuar kryesisht nga shqiptarë etnikë, t’i bashkohej Kosovës.

Ideja shkaktoi kundërshtime të forta si në Serbi ashtu edhe në Kosovë dhe hasi rezistencë nga disa shtete anëtare të Bashkimit Evropian, veçanërisht nga Gjermania e udhëhequr atëherë nga kancelarja Angela Merkel.

Bolton tha se udhëheqja e Kosovës mund ta ketë “mbivlerësuar aftësinë e saj për ta shtyrë marrëveshjen përpara”.

Komentet rikthejnë debatin për një nga fazat më kontroverse të procesit të normalizimit mes Serbisë dhe Kosovës, i cili që atëherë ka mbetur nën ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian dhe është bllokuar shpesh nga tensionet, protestat dhe incidentet e sigurisë në veri të Kosovës.

Kosova shpalli pavarësinë nga Serbia në vitin 2008, gati një dekadë pas ndërhyrjes së NATO-s kundër forcave serbe gjatë luftës së Kosovës. Serbia nuk e njeh shtetësinë e Kosovës, ndërsa pesë vende të Bashkimit Evropian — Spanja, Sllovakia, Rumania, Greqia dhe Qipro — vazhdojnë gjithashtu të mos e njohin atë.

Bolton argumentoi se Ballkani prej kohësh vuan nga mungesa e vëmendjes së qëndrueshme nga Uashingtoni.

“Kur gjërat nuk duken aq keq diku, Uashingtoni mund ta humbasë fokusin”, tha ai. “Dhe nëse nuk i kushton vëmendje, gjërat mund të dalin jashtë kontrollit.”

Ai i krahasoi rreziqet e neglizhimit të tensioneve gjeopolitike me dështimin e qeverive perëndimore për të parashikuar plotësisht përshkallëzimin e luftës së Rusisë kundër Ukrainës.

Megjithëse administratat amerikane kanë premtuar vazhdimisht mbështetje për stabilitetin e Ballkanit Perëndimor dhe integrimin euroatlantik, rajoni sot zë një vend më të ulët në prioritetet e politikës së jashtme amerikane, i lënë në hije nga konfliktet në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme, si dhe rivaliteti strategjik me Kinën.

Më shumë se një vit pas rikthimit të Trumpit në Shtëpinë e Bardhë në janar 2025, Shtetet e Bashkuara ende nuk kanë ambasadorë të konfirmuar në Serbi, Bosnje e Hercegovinë, Mal të Zi, Maqedoni të Veriut, Shqipëri apo Kosovë.

Bolton tha se administratat amerikane duhet të kuptojnë më mirë “dinamikat politike” në Ballkan, duke paralajmëruar se paqëndrueshmëria shpesh u shërben aktorëve politikë lokalë.

“Ka shumë njerëz që përfitojnë nga kaosi dhe paqëndrueshmëria”, tha ai. “Kjo krijon potencial për tensione dhe trazira më të mëdha.”

Bolton e lidhi stabilitetin e Ballkanit edhe me konkurrencën më të gjerë gjeopolitike që përfshin Rusinë dhe Kinën.

“Aksi Pekin-Moskë është shumë i interesuar ta destabilizojë NATO-n dhe Bashkimin Evropian”, tha ai.

Rusia mban lidhje të forta politike dhe kulturore me Serbinë dhe Republikën Sërpska, entitetin serb brenda Bosnjës dhe Hercegovinës, ndërsa Kina ka zgjeruar ndjeshëm ndikimin ekonomik në rajon përmes financimeve infrastrukturore dhe kredive në kuadër të nismës “Një brez, një rrugë”.

Sipas të dhënave të organizatës ndërkombëtare AidData, Serbia ka marrë rreth 7.7 miliardë dollarë nga Kina mes viteve 2000 dhe 2022, kryesisht përmes kredive të lidhura me projekte infrastrukturore, minerare dhe energjetike ku përfshihen kompani kineze.

Bolton i përshkroi marrëveshjet e tilla si “diplomaci e borxhit”, duke thënë se Pekini fiton ndikim afatgjatë politik përmes marrëveshjeve financiare që duken të favorshme.