Presidenti i Kosovës: pse Vetëvendosje nuk e sheh më Vjosa Osmanin si zgjidhje

Debati për zgjedhjen e presidentit të Kosovës po hyn në orët vendimtare, ndërsa afati kushtetues po përfundon. Në këtë moment kritik, një analizë e publikuar nga këshilltari i kryeministrit Albin Kurti, Jeton Zulfaj, në rrjetet sociale, hedh dritë mbi mënyrën se si Vetëvendosje e sheh këtë proces dhe arsyet pse nuk e konsideron më të natyrshme rikandidimin e presidentes aktuale, Vjosa Osmani.

Mesazhi që del nga kjo analizë është i qartë: në një republikë parlamentare si Kosova, presidenti nuk është produkt i një marrëveshjeje simbolike politike, por i shumicës parlamentare që ka marrë mandatin nga qytetarët.

Presidenti dhe logjika e shumicës

Historia politike e Kosovës pas luftës tregon se presidenti pothuajse gjithmonë është zgjedhur nga shumica qeverisëse. Fatmir Sejdiu dhe Hashim Thaçi u zgjodhën presidentë në kohën kur subjektet e tyre politike kontrollonin edhe qeverinë.

Edhe rasti i vitit 2021 nuk ishte ndryshe. Vjosa Osmani u bë presidente falë fitores historike të koalicionit Vetëvendosje–Guxo, i cili siguroi shumicën parlamentare dhe mori tri pozitat kryesore të shtetit: kryeministrin, kryeparlamentarin dhe presidentin.

Prandaj pretendimi se zgjedhja e presidentit nga shumica parlamentare përbën “pushtet absolut” nuk qëndron historikisht.

Roli i Vetëvendosjes në ngritjen politike të Vjosa Osmanit

Në analizën e tij, Zulfaj rikujton një fakt që shpesh anashkalohet në debatin publik: Vjosa Osmani është zgjedhur në dy pozitat më të larta të shtetit — kryeparlamentare dhe presidente — me votat e Vetëvendosjes, edhe pse nuk ka qenë anëtare e këtij subjekti politik.

Kjo do të thotë se ngritja e saj në majat e shtetit ka ardhur pikërisht nga mbështetja e shumicës që përfaqësonte ndryshimin politik në Kosovë.

Në këtë kontekst, pretendimi se Vetëvendosje i “detyrohet” Osmanit vazhdimin e mandatit apo rikandidimin e saj nuk ka bazë politike.

Një figurë që nuk është më konsensuale

Argumenti i dytë që del nga kjo analizë lidhet me natyrën e figurës së presidentit.

Për Vetëvendosjen, një kandidat për president duhet të jetë ose një figurë që përfaqëson shumicën parlamentare, ose një figurë realisht konsensuale. Por sipas këtij interpretimi, Vjosa Osmani nuk përfaqëson më as njërën dhe as tjetrën.

Karriera e saj politike është ndërtuar në kuadër të subjekteve të caktuara politike dhe ajo nuk është një figurë neutrale mbi partitë.

Kjo u bë edhe më e dukshme në zhvillimet e fundit politike.

Sinjalet politike të ditëve të fundit

Dalja e presidentes Osmani në protestën në mbështetje të Hashim Thaçit dhe Kadri Veselit, u interpretua nga shumë vëzhgues si një pozicionim politik që e largon atë nga roli i një figure mbi partitë.

Për shumë votues dhe për një pjesë të opinionit publik që historikisht është identifikuar me linjën politike të Ibrahim Rugovës, kjo ishte një lëvizje që krijoi një kontrast të fortë politik.

Çështja kushtetuese dhe përgjegjësia e deputetëve

Në analizën e tij, Zulfaj trajton edhe çështjen e procedurës kushtetuese për zgjedhjen e presidentit.

Sipas tij, Kushtetuta parashikon tre raunde votimi dhe në raundin e tretë mjafton shumica e votave të deputetëve. Mos-pjesëmarrja në votim nuk e dërgon vendin automatikisht në zgjedhje, por përkundrazi mund të konsiderohet shkelje e detyrimit kushtetues të deputetëve për të marrë pjesë në proces.

Kjo do të thotë se përgjegjësia për zgjedhjen e presidentit bie mbi të gjithë deputetët, jo vetëm mbi shumicën parlamentare.

Një moment që do të përcaktojë balancat politike

Në fund, zgjedhja e presidentit nuk është thjesht një procedurë kushtetuese. Ajo është një moment që përcakton balancat politike në vend.

Mesazhi që del nga qëndrimi i Vetëvendosjes është se presidenti i Kosovës duhet të jetë rezultat i shumicës parlamentare që ka marrë mandatin nga qytetarët dhe jo produkt i presioneve politike apo i interpretimeve të momentit.

Në këtë kuptim, debati aktual nuk ka të bëjë vetëm me një emër, por me mënyrën se si funksionon demokracia parlamentare në Kosovë.