Sa të sigurta janë të dhënat digjitale në Kosovë?

Nga 8 deri më 11 tetor, sulmet me dronë ukrainas goditën tri qendra të të dhënave të gjigantit rus Yandex, duke ndërprerë shërbime digjitale dhe duke prekur kompani që mbështeteshin në infrastrukturën e tij.

Si mundet dëmtimi i disa ndërtesave të shkaktojë ndërprerje kaq të gjera dhe sa e përgatitur është Kosova për një incident të tillë? Dy ekspertë të intervistuar nga Radio Evropa e Lirë ngrenë shqetësime për aftësinë e institucioneve që t’i rikthejnë shërbimet digjitale pas dëmtimeve serioze

Çfarë janë qendrat e të dhënave

Imagjinoni një ndërtesë plot me kompjuterë të fuqishëm, të quajtur serverë, që ruajnë informacione dhe mundësojnë funksionimin e shërbimeve digjitale. Kjo është, thënë thjesht, një qendër e të dhënave.

Në Kosovë, shumica e të dhënave institucionale ruhen në Qendrën e të Dhënave Shtetërore, ndërsa disa edhe në serverët e institucioneve të veçanta, thotë ish-drejtori i Agjencisë së Shoqërisë së Informacionit (ASHI), Kujtim Gashi. Sipas një rregulloreje të vitit 2016, kopjet rezervë të regjistrave elektronikë shtetërorë duhet të ruhen në qendrën shtetërore.

Këto të dhëna përfshijnë informacione personale të qytetarëve dhe mundësojnë edhe funksionimin e shërbimeve digjitale, si portali e-Kosova, përmes të cilit qytetarët aplikojnë për dokumente dhe përfitime të ndryshme.

Nëse kjo qendër dëmtohet nga një sulm kibernetik, zjarr ose ndërprerje e energjisë elektrike, ekzistojnë dy rreziqe: ndërprerja e shërbimeve digjitale, si ato që ofrohen përmes e-Kosova, dhe humbja e të dhënave, nëse nuk ekzistojnë kopje rezervë të përdorshme.

Për këtë nevojiten kopje rezervë të informacioneve dhe një qendër tjetër, fizikisht e ndarë, që mund të rikthejë funksionimin e sistemeve. Ajo njihet si Qendra për Rikuperim nga Fatkeqësitë (DRC).

Në shtator 2025, Zyra Kombëtare e Auditimit (ZKA) konstatoi se ASHI nuk ishte e përgatitur për rikthimin e shërbimeve elektronike të platformës e-Kosova në raste emergjente.

Sipas ZKA, mungonte një plan i dokumentuar dhe i testuar për rikuperimin e sistemeve, nuk kishte qendra rezervë funksionale dhe kopjet ekzistuese rezervë ishin të pamjaftueshme për rikuperim të sigurt dhe në kohë.

Auditorët evidentuan edhe politika të vjetruara sigurie, mungesë procedurash për kufizimin e qasjes në sisteme dhe dobësi në kontrollin e aplikimeve e pagesave. Ata dhanë gjithsej 15 rekomandime.

Gashi thotë se projekti për ndërtimin e një qendre DRC, së bashku me lokacionin dhe fondet, ishte finalizuar gjatë mandatit të tij, më 2020, por më pas ishte pezulluar.

“ Pa një DRC të standardizuar, rikthimi i shërbimeve pas një incidenti serioz mbetet i pasigurt” , thotë ai. Sipas tij, ekzistojnë disa kapacitete të kufizuara për kopje rezervë në lokacione të ndara, por ato janë zgjidhje të improvizuara, që nuk përmbushin standardet e kërkuara.

REL i ka dërguar pyetje Ministrisë së Digjitalizimit dhe Administratës Publike për projektin për DRC, por deri në përgatitjen e këtij newsletter nuk ka marrë përgjigje.

Megjithatë, auditimi shqyrtoi e-Kosova dhe sistemet e ndërlidhura me shërbimet e saj, jo sigurinë e plotë të Qendrës së të Dhënave Shtetërore. Raporti nuk dëshmon se të dhënat e qytetarëve janë komprometuar.

A është Kosova e gatshme për më shumë digjitalizim?

Ministri i Digjitalizimit dhe Administratës Publike, Lulëzon Jagxhiu, ka paralajmëruar modernizimin e infrastrukturës qeveritare, zhvillimin e teknologjisë cloud, për ruajtjen dhe përpunimin e të dhënave në infrastrukturë të përbashkët, dhe përdorimin e inteligjencës artificiale. Eksperti i sigurisë kibernetike, Atdhe Lila, paralajmëron se zgjerimi i shërbimeve duhet të shoqërohet me forcimin e mbrojtjes.

“Nuk mjafton që të kemi ligje, strategji dhe politika të sigurisë vetëm në letër”, thotë ai.

Sipas Lilës, cloud-i mund ta rrisë efikasitetin, por përqendrimi i shumë shërbimeve në të njëjtën infrastrukturë do të thotë se një incident mund të prekë disa institucione njëherësh.

Edhe Gashi thotë se rasti i Yandex-it tregon se nuk mjafton të vendosim ku ruhen të dhënat: duhet të garantohet mundësia e rikuperimit të tyre dhe vazhdimit të shërbimeve pas një incidenti.

REL e pyeti Ministrinë e Digjitalizimit dhe Administratës Publike, për dhe adresimin e gjetjeve të auditimit, por nuk mori përgjigje deri në përgatitjen e këtij newsletter.

Prandaj, mbetet e paqartë nëse mangësitë janë adresuar dhe sa shpejt do të mund t’i rikthente Kosova shërbimet digjitale pas një incidenti serioz.

Drejtori i Përgjithshëm i Policisë së Kosovës, kolonel Gazmend Hoxha dhe drejtori i Departamentit për Kufi, nënkolonel Fehmi Xhata, së bashku me admiralin George M. Wikoff, komandant i Komandës së Forcave të Përbashkëta Aleate të…

Pas miratimit të Ligjit për Parandalimin e Pastrimit të Parave në lexim të dytë nga Kuvendi i Kosovës, ka reaguar Bashkimi Evropian. Ambasadori i BE-së në Kosovë, Dirk Schuebel citohet të thotë se me këtë Kosova Kosova…

Aktgjykimi ndaj katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe ndryshimet në Ligjin për Gjykatën Speciale hapën një tjetër front mosmarrëveshjesh mes politikës kosovare dhe aleatëve…

Komandanti i FSK-së, gjenerallejtënant Bashkim Jashari, po zhvillon një vizitë zyrtare në Shtetet e Bashkuara, ku në fokus janë forcimi i bashkëpunimit ushtarak, modernizimi i FSK-së dhe planet për zhvillimin e mëtejmë të…

Kryetari i Prishtinës, Përparim Rama, do të mbajë sot konferencë për media lidhur me organizimin e Lojërave Mesdhetare “Prishtina 2030”. Konferenca do të mbahet nga ora 12:00, në sallën e konferencave në objektin e vjetër…

Zëvendësministri i Infrastrukturës dhe Transportit, Zef Morina, ka bërë të ditur se gjatë një vizite në terren është përcjellë nga afër ecuria e punimeve për stabilizimin dhe sanimin e skarpateve përgjatë…

Daut Haradinaj ishte vetë në protestën para Kuvendit. Tetë ditë më vonë, në një studio televizive, tha se protestuesit kishin pasur bomba. Zyrtari i Vetëvendosjes, Alban Krasniqi, i përgjigjet me ironi: radhit akuzat që, sipas tij, i…

Presidentja e Republikës së Kosovës, Justina Shiroka Pula, ka nderuar qëndresën e popullit hungarez për liri dhe pavarësi, duke theksuar se përvoja historike e Kosovës e bën të kuptueshme rëndësinë e kësaj vlere për…

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka shprehur pikëllimin e tij për vdekjen tragjike të katër personave, mes tyre edhe tre shqiptarë, në një aksident në Greqi. Përmes një shkrimi në Facebook, Kurti kujtoi avokaten e re…

Deputeti i Lëvizjes Vetëvendosje, Adnan Rrustemi, ka reaguar përmes një postimi në Facebook, ku ka komentuar zhvillimet politike në vend, duke theksuar se në fund është vepruar ashtu siç ishte paralajmëruar që nga dita e…

Kryenegociatori i Republikës së Kosovës me Bashkimin Evropian, Jeton Zulfaj, u takua sot në Bruksel me Komisioneren Evropiane për Zgjerim, Marta Kos, për të diskutuar avancimin e procesit të anëtarësimit të Kosovës në BE. Zulfaj…

Cineplexx, së bashku me Womens secret dhe Medical Park, organizoi një mbrëmje bamirësie në kuadër të Muajit të ndërgjegjësimit për kancerin e gjirit, në bashkëpunim me filmin “Dua”, ku të gjitha të ardhurat e…

Zëvendëskryeministri i Parë dhe ministri i Punëve të Jashtme dhe Diasporës i Kosovës, Glauk Konjufca, ka pritur sot në takim ambasadorin e posaçëm të Sulltanatit të Omanit me rang ministri, Shejh Abdulaziz bin Abdullah…

Ministri i Mbrojtjes i Republikës së Kosovës, Ejup Maqedonci, ka marrë pjesë si folës në edicionin e 12-të të Shkollës Diplomatike për Diplomatë të Rinj, të organizuar nga Akademia Diplomatike e Republikës së…

Marta Kos kundërshton ndryshimet në Ligjin për Specialen: Do të ishin hap prapa për Kosovën drejt BE-së Komisionerja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, ka kritikuar ndryshimet e fundit në Ligjin për Dhomat e Specializuara të Kosovës,…

Kosova e së ardhmes ndërtohet përmes vendimeve të përgjegjshme të së sotmes. Sot u mbajt Simpoziumi Ndërkombëtar “Vizioni Hapësinor i Kosovës 2050”, i organizuar për herë të parë në Kosovë në…

Presidentja e Kosovës, Justina Shiroka-Pula, e ka pranuar Ligjin për Specialen. Kjo është konfirmuar nga Bekim Kupina, këshilltar për media i presidentes. Ai deklaroi se presidentja veprimet do t’i ndërmerr brenda afatit ligjor. “Kuvendi i…

Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal (MAPL) po vazhdon procesin e konsultimeve me komunat dhe partnerët ndërkombëtarë për hartimin e Strategjisë së Vetëqeverisjes Lokale 2027–2031. Në diskutimin e radhës,…

Organizata e Veteranëve të Luftës së UÇK-së dënoi sot çdo keqpërdorim të flamurit me simbolin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në akte vandalizmi. Në një postim në rrjetet sociale, OVL-UÇK…

Komisioni për Rekrutim të Prokurorëve të Shtetit i Këshillit Prokurorial të Kosovës njofton kandidatët që kanë plotësuar kushtet për t’iu nënshtruar testit kualifikues për prokurorë, se testi do të mbahet të…

Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) do të marrë pjesë në Grupin Punues të formuar për hartimin e mbrojtjes në shkallën e dytë të Gjykatës Speciale, ka konfirmuar kryetari i kësaj partie, Lumir Abdixhiku. Ai bëri të ditur…

Presidentja Shiroka Pula takon profesorin amerikan Edward Joseph, diskutojnë zhvillimet në Kosovë dhe rajon Presidentja e Kosovës, Justina Shiroka Pula, ka pritur sot në takim profesorin amerikan Edward Joseph, ligjërues dhe bashkëpunëtor të…

Institucioni i Avokatit të Popullit i Kosovës ka reaguar ndaj deklarimeve të Dhomave të Specializuara të Kosovës, duke thënë se ekzistenca e Zyrës së Avokatit të Popullit në Hagë nuk e përjashton mandatin kushtetues të…

Deputeti i Partisë për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë, Lazar Radulloviq, ka akuzuar Listën Serbe se ka tentuar ta pengojë zgjedhjen e tij si deputet dhe ta frikësojë përmes presioneve dhe sulmeve. Gjatë fjalimit të tij sot në Kuvendin e…

Presidentja e Kosovës, Justina Shiroka Pula, ka marrë pjesë sot në promovimin e dy veprave shkencore të akademik Hivzi Islamit, “Kosova-transicioni i fundit demografik në Evropë” dhe “Studime demografike dhe sociologjike për Kosovën dhe…

Deputetët e PDK-së, LDK-së, Aleancës dhe Listës Serbe nuk ishin në sallë gjatë votimeve. Kurti paralajmëron rikthimin e Kodit Civil dhe fondet për ish-krerët e UÇK-së në buxhetin e vitit 2027. Kuvendi i Kosovës e…

Eurodeputeti kroat, Davor Ivo Stier, tha se asgjë nuk e ndryshon faktin se Kosova bashkë me Kroaci0në e Bosnje Hercegovinën ishin viktimat e agresionit të regjimit të ish-presidentit të Serbisë, Sllobodan Millosheviq. Këtë deklaratë ai e…

Ambasadorja e Vullnetit të Mirë për Kosovën në IHRC zhvilloi takime me përfaqësues të lartë qeveritarë nga disa shtete, ndërsa në fokus ishin investimet, digjitalizimi dhe mundësitë e bashkëpunimit ekonomik me…

Në Gjykatën Themelore në Prishtinë është mbajtur seanca e rigjykimit të Endrit Nikës, i cili po akuzohet për vrasjen e të dashurës së tij argjentinase Maria Clara Urdangaray. I dyshuari ngarkohet nga prokuroria, se e ka hedhur të…

Kryeministri i vendit, Albin Kurti, ka thënë se i mbështet shqiptarët në Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc në aspektin politik por edhe në atë material dhe financiar. Kurti pas seancës së sotme të Kuvendit tha se e…

Komandanti i Komandës së Forcave të Përbashkëta Aleate të NATO-s në Napoli (JFC Naples), admirali George M. Wikoff, komandanti i KFOR-it, gjeneralmajor Roberto Vergori dhe drejtori i Policisë së Kosovës, Gazmend Hoxha, kanë vizituar sot…

Deri në fillim të javës së ardhshme do të funksionalizohet grupi punues për mbrojtjen e ish-drejtuesve të UÇK-së në shkallën e dytë të apelit në Hagë. Kjo u bë sot e ditur nga shefja e deputetëve të…

Publicisti Adriatik Riza Dosti ka reaguar ashpër për zhvillimet e fundit politike në Shqipëri dhe protestat në Tiranë, duke drejtuar akuza ndaj kryeministrit Edi Rama dhe qeverisë së tij. Në një reagim në Facebook, Dosti shprehet se vendi ka…

Komisioni për Rekrutimin e Prokurorëve të Shtetit ka përgatitur hapat e radhës të procesit të rekrutimit të prokurorëve të rinj, duke përfshirë caktimin e datës së testit kualifikues dhe publikimin e listës së…

Kryetari i LDK-së, Lumir Abdixhiku tha se Lidhja Demokratike e Kosovës do të marrë pjesë në Grupin Punues të formuar për Gjykatën Speciale. Ai tha se i ka propozuar shefes së grupit parlamentar që në këtë grup të…

Konsullata e Përgjithshme e Republikës së Kosovës në Stamboll u ka bërë thirrje qytetarëve që të tregojnë kujdes të shtuar për shkak të reshjeve të dendura të shiut dhe rrezikut nga përmbytjet në…

Në një lidhje live për Euronews Albania, eurodeputeti kroat Davor Ivo Stier, i pyetur nga gazetarja Esmeralda Mulaj nëse armatosja e Serbisë dhe bashkëpunimi i saj me Rusinë dhe Kinën përbëjnë shqetësim për Europën dhe…

Me 61 vota pro, asnjë kundër dhe asnjë abstenim është miratuar projektligji për ndryshimin dhe plotësimin e ligjit për parandalimin e pastrimit të parave dhe luftimin e financimit të terrorizmit. Në këtë projektligj janë…

Ambasadorja Heleni Vakali ka përfunduar mandatin e saj si shefe e Zyrës Ndërlidhëse Greke në Kosovë. Me këtë rast, ajo ka falënderuar qytetarët e Kosovës për mikpritjen dhe miqësinë e treguar gjatë mandatit të saj,…

Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) ka publikuar të enjten një hulumtim parlamentar me gjashtë propozime për amendamentimin e projektligjit për Byronë Shtetërore për Verifikimin dhe Konfiskimin e Pasurisë së…

Deputetja e Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), Hykmete Bajrami, ka kritikuar Qeverinë për rritjen e çmimeve në Kosovë, duke thënë se gjatë gjashtë vjetëve të fundit nuk janë ndërmarrë reforma strukturore dhe…

Organizata e Veteranëve të Luftës së UÇK-së e ka dënuar çdo keqpërdorim të flamurit me simbolin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës gjatë protestave në Tiranë, duke i cilësuar verimet si në akte…

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka paralajmëruar se Kodi Civil do të rikthehet për shqyrtim në Kuvend, ndërsa ka bërë të ditur se në fillim të javës së ardhshme do të mblidhet grupi punues në Ministrinë e…

Deputetja e Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Time Kadrijaj ka kërkuar që Projektligji për mbrojtjen e vlerave të luftës çlirimtare të procedohet në Kuvendin e Kosovës para afatit të paraparë nga Qeveria, më 30…

Publicisti Milaim Nela ka reaguar ashpër ndaj veprimeve të policisë gjatë protestave në Shqipëri, duke i cilësuar pamjet e dhunës ndaj protestuesve si të papranueshme dhe duke ngritur akuza të rënda për mënyrën e ndërhyrjes…

Kryetarja e Kuvendit të Kosovës, Albulena Haxhiu, ka nënshkruar Ligjin për ndryshimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar dhe ia ka përcjellë atë presidentes, Justina Shiroka Pula, për…

Kryeprokurori i Shtetit, Zejnulla Gashi, ka pritur në takim mentorin e Ambasadës së Britanisë së Madhe në Kosovë për Ekipet e Përbashkëta Hetimore, Kontrabandim me Njerëz dhe Krimit te Organizuar, Alan Edwards, i shoqëruar nga Zyrtarja…

​Shehu i kërkon presidentes Shiroka-Pula rezultate konkrete: Kosova nuk mund të humbasë edhe një dekadë

Kosova në krah të Arabisë Saudite, Konjufca: Mbështetja jonë është e palëkundur

Komandanti i FSK-së në SHBA, takime në Pentagon e me Gardën Kombëtare të Ajovës

Peci përkujton Ramadan Kelmendin: 13 vite nga ndarja prej jetës së veprimtarit dhe intelektualit të shquar

Fshati, bastion dhe çerdhe e enverizmit!?

Flamuri i Vatikanit në flakë dhe ndërgjegjja e kombit tonë në sprovë

Rikthimi dhe vazhdimi i fuqishëm i “Lëvizjes për Universitetin”

Aksident mes tri veturave në Prishtinë, ka të lënduar

Arrestohet 20 vjeçari në Kaçanik, kishte urdhëresë gjyqësore

24 orët e së shtunës: Dy të vdekur nga aksidentet, 32 të lënduar

I shkon te shtëpia dhe e kanos babain e saj, arrestohet shtetasi maqedonas në Podujevë

“Mbi 100 të pushkatuar…”, si u shtyp kryengritja antikomuniste në Malësi të Madhe, më 25 janar 1945! Fati tragjik i krerëve të lëvizjes

Arrestimi i intelektuales disidente, si u persekutua Musine Kokalari! Pas gjashtë muajsh hetuesie, e nxorën në gjyq! Aktakuza e prokuror Nevzat Haznedari

10 kuriozitete që nuk i dini për Groenlandën

Shkencëtarët identifikojnë ADN-në më të vjetër njerëzore

Më mungoni në çdo hap të jetës. Dashuria, mirësia dhe kujtimi për ju nuk do të shuhen kurrë. U…

U bënë tri dekada – një jetë e tërë prej kur tragjikisht u nda prej nesh vajza e axhës Drita (Riza)…

Sot u bë 1 vit që kur ndërroi jetë më i dashuri ynë, Gani Rraci. Koha po kalon shpejt, por dhimbja, malli dhe…

Për babain tim të dashur 🤍🕊️ Babi, Sot bëhen kaq shumë vite që nga dita kur na le përgjithmonë….

Këngëtarja shqiptare me famë botërore, Rita Ora, ka tërhequr vëmendjen me paraqitjen e saj ekstravagante në…

Këngëtarja shqiptare me famë botërore, Bebe Rexha, ka publikuar fotografi nga dasma tradicionale shqiptare e vëllait të…