Agim Vuniqi: 53 milionë euro – grabitja që u quajt “kontratë”

Agim Vuniqi

Nga 497 milionë në 599 milionë: si u shndërrua një projekt publik në makinë faturash

Eksperti: “Duhej hetuar e gjithë dosja” – pra, problemi nuk është një vendim, por një sistem

Në Kosovë, korrupsioni rrallë vjen si skandal i vetëm. Ai ndërtohet me kujdes, kontratë pas kontrate, vendim pas vendimi, derisa një ditë shpërthen në një shifër që nuk mund të fshihet më. “53-milionëshi” është pikërisht ajo shifër.

Dhe ajo që u tha në gjykim më 31 mars 2026 është alarm shtetëror: nuk mjafton të hetohet pagesa prej 53 milionë eurosh – duhet hetuar e gjithë kontrata. Me fjalë të tjera, nuk kemi të bëjmë me një gabim, por me një projekt që në fillim mbante brenda vetes potencialin për t’u fryrë financiarisht.

Nga rreth 497 milionë euro ofertë fillestare, kontrata përfundon afër 599 milionëve. Mbi 100 milionë euro diferencë. Dhe mbi këtë diferencë, shtohet edhe barra e famshme prej 53.1 milionë eurosh.

Kjo nuk është më inxhinieri. Kjo është arkitekturë financiare e një dështimi shtetëror.

Seanca e 31 marsit 2026 nuk solli vetëm një elaborim teknik. Ajo rrëzoi alibinë më të përdorur në këtë rast: se kemi të bëjmë me një vendim të izoluar. Eksperti financiar Naser Rusinovci e kishte thënë qartë – duhet hetuar e gjithë dosja e tenderit. Dhe kjo fjali është më e rëndë se çdo aktakuzë: ajo sugjeron se problemi nuk fillon te 53 milionëshi, por te vetë themeli i kontratës.

Sepse kur një ofertë fillon me rreth 497 milionë euro dhe përfundon afër 599 milionëve, nuk kemi më “dinamikë projekti”. Kemi një kontratë që është shndërruar në organizëm të fryrë financiarisht. Dhe mbi këtë organizëm, shtohen 53.1 milionë euro si një “zgjidhje” që në fakt është simptomë e një sëmundjeje më të thellë: mungesës së kontrollit shtetëror.

Ky nuk është gabim teknik. Kjo është filozofi e gabuar e qeverisjes.

Në çdo shtet funksional, kontrata publike është kufi i hekurt: ajo mbron buxhetin nga kërkesat e pakufizuara të kontraktorit.

Në Kosovë, në këtë rast, kontrata u kthye në një dokument fleksibël – një letër që mund të zgjerohet, modifikohet dhe në fund të paguhet pa rezistencë reale institucionale. Dhe këtu lind pyetja që askush nuk e thotë hapur: a ishte ky vetëm dështim, apo model? Sepse kur një ofertë fillon me rreth 497 milionë euro dhe përfundon afër 599 milionëve, nuk kemi më “dinamikë projekti”. Kemi një kontratë që është shndërruar në organizëm të fryrë financiarisht. Dhe mbi këtë organizëm, shtohen 53.1 milionë euro si një “zgjidhje” që në fakt është simptomë e një sëmundjeje më të thellë: mungesës së kontrollit shtetëror.

Ky nuk ishte gabim teknik. Kjo është filozofi e gabuar e qeverisjes.

Në çdo shtet funksional, kontrata publike është kufi i hekurt: ajo mbron buxhetin nga kërkesat e pakufizuara të kontraktorit. Në Kosovë, në këtë rast, kontrata u kthye në një dokument fleksibël – një letër që mund të zgjerohet, modifikohet dhe në fund të paguhet pa rezistencë reale institucionale.

Dhe këtu lind pyetja që askush nuk e thotë hapur: a ishte ky vetëm dështim, apo model? Sepse nëse, siç u tha në gjykim, “bazamenti i 53-milionëshit është krijuar në fillim”, atëherë kemi të bëjmë me diçka shumë më të rrezikshme se një vendim i gabuar. Kemi një proces të ndërtuar që nga fillimi në mënyrë që të prodhojë kosto shtesë. Dhe kur kjo ndodh, korrupsioni nuk është më akt – është sistem.

Le ta përkthejmë këtë në gjuhën që qytetari e kupton:

53.1 milionë euro nuk janë vetëm shifër. Janë spitale të papajisura, shkolla të pambaruara, subvencione të pa dhëna dhe një ekonomi që ecën më ngadalë. Në vitin 2018, kjo shumë përbënte rreth 2.5% të buxhetit të Kosovës dhe afro 8% të investimeve kapitale. Pra, një vendim i vetëm e zhvendosi një pjesë të konsiderueshme të zhvillimit të vendit.

Dhe për çfarë? Për të paguar një faturë që shteti nuk arriti ta kontrollojë.

Mbrojtja politike është bërë tashmë rutinë: “projekti ka filluar më herët”, “problemi është trashëguar”, “vendimi ishte i domosdoshëm”. Por këto nuk janë argumente – janë pranim i një dështimi të përbashkët. Sepse nëse një qeveri e di që kontrata është problematike dhe megjithatë e çon përpara duke paguar miliona shtesë, ajo nuk është viktimë e sistemit – ajo bëhet pjesë e tij.

Kjo është arsyeja pse “53-milionëshi” nuk është thjesht çështje gjyqësore. Është çështje politike, morale dhe shtetformuese.

Nëse ky rast përfundon pa një përgjigje të qartë dhe pa përgjegjësi reale, mesazhi për të ardhmen është i frikshëm: kontratat e mëdha në Kosovë nuk janë dokumente ligjore, por hapësira negocimi ku buxheti publik është gjithmonë pala humbëse.

Dhe kjo është autostrada më e rrezikshme që kemi ndërtuar: ajo ku paratë ecin më shpejt se ligji, dhe ku shteti nuk është më mbrojtës i qytetarit, por garantues i pagesave për të fortët. nëse, siç u tha në gjykim, “bazamenti i 53-milionëshit është krijuar në fillim”, atëherë kemi të bëjmë me diçka shumë më të rrezikshme se një vendim i gabuar. Kemi një proces të ndërtuar që nga fillimi në mënyrë që të prodhojë kosto shtesë. Dhe kur kjo ndodh, korrupsioni nuk është më akt – është sistem.

Kjo është arsyeja pse “53-milionëshi” nuk është thjesht çështje gjyqësore. Është çështje politike, morale dhe shtetformuese.

Nëse ky rast përfundon pa një përgjigje të qartë dhe pa përgjegjësi reale, mesazhi për të ardhmen është i frikshëm: kontratat e mëdha në Kosovë nuk janë dokumente ligjore, por hapësira negocimi ku buxheti publik është gjithmonë pala humbëse.

Dhe kjo është autostrada më e rrezikshme që kemi ndërtuar: ajo ku paratë ecin më shpejt se ligji, dhe ku shteti nuk është më mbrojtës i qytetarit, por garantues i pagesave për të fortët.